I OZ 1143/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 594/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o zwrot nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 6 października 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 594/09, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, odmówił W. P. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia W. P. wniósł sprzeciw, wskazując, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Złożony w terminie sprzeciw wywołał skutek określony art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej zwanej P.p.s.a.). Postanowieniem z dnia 12 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przyznania W. P. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd wskazał, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Łączne dochody współmałżonków z tytułu emerytury żony i renty chorobowej skarżącego wynoszą 1264,61 zł miesięcznie. Z przedłożonego oświadczenia wynika, iż ponoszą oni wydatki związane z bieżącym utrzymaniem w kwocie 426, 16 zł. Dodatkowo skarżący wskazał, iż raz na pół roku wydaje 129, 39 zł oraz raz w roku 71 zł. Zatem wszystkie wydatki, poza kosztami związanymi z zakupem żywności i środków czystości, wynoszą 453, 63 zł. Nadto w skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 75 m2 oraz oszczędności na rachunku bankowym w wysokości 130 USD. Sąd I instancji stwierdził, iż analizując dochody miesięczne rodziny W. P. oraz bieżące wydatki bark jest podstaw do uznania, iż spełnia on przesłanki, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jednocześnie wskazał, iż na obecnym etapie postępowania koszty postępowania sadowoadministracyjnego ograniczają się do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. P., domagając się ustalenia przez Sąd czy jest on w stanie ponieść pełne koszty "procesu pierwszej i ewentualnie drugiej instancji, a następnie zwolnienie w tej części". Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych powyżej 30 zł lub ewentualne zwolnienie od przyszłych kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, iż być może nie zasługuje on na zwolnienie od kosztów w całości to jednak zasadnym jest zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w części. Nadto skarżący podniósł, iż w przypadku oddalenia skargi, będzie on narażony na koleje koszty postępowania w tym opłatę kancelaryjną, która "zostanie ściągnięta w trybie egzekucyjnym", co niezasadnie pozbawi go części środków na utrzymanie siebie i małżonki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż to na osobie ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy, we wnioskowanym zakresie, spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa. Zważywszy na ustaloną przez Sąd sytuację majątkową skarżącego uznać należy, że nie ma podstawy do przyjęcia, iż spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji właściwie ocenił sytuację rodzinną i majątkową W. P. na podstawie złożonego przez niego oświadczenia majątkowego, z którego wynika iż mieszka on wspólnie z żoną. Łączny dochód jaki osiągają wynosi 1264,61 zł miesięcznie, natomiast stałe wydatki w skali miesiąca kształtują się na poziomie 453, 63 zł. Trafnie też zauważył Sąd I instancji, że skarżący posiada oszczędności w kwocie 130 USD. Z powyższych względów zgodzić należy się z WSA w Białymstoku, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W. P. nie wykazał bowiem, aby uiszczenie wpisu w wysokości 200 zł. rzeczywiście mogło spowodować znaczny uszczerbek w utrzymaniu jego lub jego żony. Jednocześnie wyjaśnić należy, iż Sąd I instancji, na obecnym etapie postępowania, nie mógł odnosić się do ewentualnych przyszłych kosztów postępowania, jak domagał się tego skarżący. Zarówno Sąd I instancji, rozpoznając przedmiotowy wniosek, jak również NSA rozpoznając zażalenie, oceniają sytuację finansową strony na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodać ponadto trzeba, iż zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżoną decyzję, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wniosek o przyznanie należnych kosztów należy zgłosić najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia (art. 210 § 1 P.p.s.a.). Wobec powyższego uiszczenie wpisu sądowego, nie musi wcale oznaczać, utraty kwoty uiszczonej na poczet postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji.