II SA/Sz 785/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., nr [...] UZASADNIENIE Uzasadnienie: Decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] Prezydent Miasta S. przyznał J. S. świadczenie wychowawcze na dziecko W. D. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] Prezydent Miasta S., powołując się na przepisy art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), art. 2 pkt. 20 lit. c, art. 4, art. 5, art. 7 ust. 1-3, art. 10 ust. 2, art. 13a, art. 18 ust. 5, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), orzekł o: - uznaniu świadczenia wychowawczego pobranego na rzecz dziecka W. D. w okresie od dnia 1 maja 2018 r. do 30 września 2018 r. za świadczenie nienależnie pobrane w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, - zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na rzecz dziecka W. D. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w kwocie [...]zł wyliczonymi na dzień wydania decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie posiadanych dokumentów ustalił, że strona podjęła zatrudnienie w marcu 2018 r., drugim miesiącem zatrudnienia był kwiecień 2018 r. i dochód netto za ten miesiąc wyniósł [...] zł. Według wyliczeń organu, dochód rodziny strony od maja 2018 r. wyniósł [...] zł netto, a w przeliczeniu na jednego członka rodziny wyniósł [...] zł, co skutkuje przekroczeniem progu dochodowego uprawniającego do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. W związku z powyższym świadczenie wychowawcze na rzecz dziecka w rodzinie, tj. W. D. nie przysługiwało od 1 maja do 30 września 2018 r. J. S. złożyła od ww. decyzji odwołanie podnosząc, że niejednokrotnie była wcześniej informowana o tym, że alimenty na syna wykazuje się tylko na osobnym druku, ale nie są one brane pod uwagę przy przeliczaniu dochodu. Wniosła o umorzenie zwrotu pobranego świadczenia 500+ na syna W. D. powołując się na trudną sytuację majątkową. Wskazała także, że nie została niezwłocznie poinformowana przez organ o zaistniałej sytuacji. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) oraz art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407), zwanej dalej też "ustawą", decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło przepisy art. 5 ust. 1 i 3, art. 7 ust. 3 i art. 18 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2019 r. i wskazało, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom uprawnionym, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zasady ustalania wysokości dochodu zostały określone w przepisach art. 7 ustawy. Kolegium stwierdziło, że mając na względzie zarówno dochód z roku bazowego to jest z roku 2016, dochód nie podlegający opodatkowaniu, dochód utracony oraz dochód uzyskany począwszy od maja 2018 r., miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł netto. Po podzieleniu tej kwoty przez dwa, to jest przez liczbę członków rodziny, dochód miesięczny na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł. Co za tym idzie próg dochodowy został przekroczony o ponad [...] zł. Odwołując się do definicji świadczeń nienależnie pobranych w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy Kolegium zauważyło, że strona została prawidłowo i w sposób zrozumiały poinformowana o wszystkich swoich obowiązkach. Co za tym idzie, świadczenie przez nią pobrane ma nie tylko charakter świadczenia nienależnego, ale też świadczenia nienależnie pobranego. Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Decyzja w tym przedmiocie jest podejmowana w odrębnym postępowaniu. W skardze na opisaną wyżej decyzję skarżąca wniosła o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami wskazując na trudną sytuację finansową rodziny. Skarżąca wyjaśniła, że świadczenie nie zostało pobrane celowo i ze świadomością, że jest nienależne, lecz w skutek odmiennej interpretacji przepisów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca, której doręczono odpowiedź organu na skargę wraz z pouczeniem o treści przepisów art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji według kryterium jej zgodności z prawem doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych niż wskazano w jej uzasadnieniu. W myśl art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozpoznając sprawę rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to przepis nie ma tu zastosowania. Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji doprowadziła do wniosku, że organ niewłaściwie zastosował w sprawie przepis art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm.), co niewątpliwie miało wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Istotnym dla sprawy zdarzeniem było uzyskanie przez skarżącą wynagrodzenia w wyniku zawartej umowy zlecenia w 2018 r. Z zaświadczenia z dnia 16 października 2018 r., wystawionego przez zleceniodawcę, wynika, że skarżąca jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia od 19 marca 2018 r., zaś w okresie od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2018 r. uzyskała ogółem dochód netto [...] zł. Z kolejnego zaświadczenia zleceniodawcy z dnia 29 kwietnia 2019 r. wynika, że skarżąca wykonywała umowę zlecenia w okresie od 19 marca do 30 listopada 2018 r. i w okresie od 1 marca do 31 listopada 2018 r. uzyskała dochód ogółem wynoszący netto [...] zł. Zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Z przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że dla ustalenia "nowego" dochodu należy uwzględnić dochód osiągnięty po miesiącu "w którym nastąpiło uzyskanie dochodu", a nie miesiąc następny po miesiącu, "za który nastąpiło uzyskanie dochodu" lub miesiąc następny po miesiącu, w którym doszło do podjęcia zatrudnienia. Skarżąca umowę zlecenia rozpoczęła świadczyć 19 marca 2018 r. Z akt sprawy nie wynika, aby w tym miesiącu (marcu 2018 r.) strona uzyskała jakiekolwiek wynagrodzenie. Zaświadczenia pracodawcy wskazują jedynie, że w okresie od 1 kwietnia do 30 kwietnia 2018 r. uzyskała ogółem dochód netto [...] zł, co może oznaczać, że był to pierwszy uzyskany przez skarżącą dochód z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Skutkiem tego dochód ten nie powinien być uwzględniony przy ustalaniu dochodu o którym mowa w art. 7 ust. 3 ustawy, bowiem nie stanowił on "dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu". Tymczasem, przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej organy obu instancji w dochodzie rodziny uwzględniły pierwszy udokumentowany dochód uzyskany z tytułu wykonywania umowy zlecenia przez skarżącą w kwietniu 2018 r. w wys. [...] zł, czyniąc to niezgodnie z zasadą opisaną w ww. przepisie art. 7 ust. 3 ustawy. Przy przyjęciu, że w marcu 2018 r. skarżąca dochodu nie uzyskała, niezasadne uwzględnienie ww. dochodu z kwietnia 2018 r. miało niewątpliwie wpływ na ostateczne ustalenie dochodu rodziny skarżącej w okresie pobierania świadczenia, a następnie na uznanie, że wystąpiły podstawy do uznania określonych świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. Prawidłowo natomiast organy uwzględniły przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej uzyskiwane alimenty na rzecz dziecka, co wynika wprost z definicji dochodu zawartej w art. 3 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.), mającej zastosowanie stosownie do postanowień art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (wg stanu prawnego obowiązującego w okresie na który przyznano skarżącej świadczenie). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 3 i art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie. Skutkowało to koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uprawomocnienie się niniejszego wyroku winno skłonić organ I instancji do ponownego przeanalizowania zmiany sytuacji dochodowej rodziny skarżącej w okresie pobierania świadczenia wychowawczego w roku 2018 z uwzględnieniem właściwie ustalonego dochodu rodziny. Odnosząc się do wyrażonego w skardze oczekiwania umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych Sąd wyjaśnia, że sądy administracyjne nie są uprawnione do zastępowania organów administracji publicznej w przypisanych im przez prawodawcę kompetencjach obejmujących m.in. podejmowanie decyzji w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Jak słusznie wyjaśnił to organ odwoławczy w końcowej części zaskarżonej decyzji, rozpoznanie wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń może nastąpić po zakończeniu postępowania w sprawie uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane i w odrębnym postępowaniu administracyjnym.