II SA/Bd 819/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy R. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...]. UZASADNIENIE Decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...] Wójt Gminy R., na podstawie art. 36 pkt 2 lit. o) w związku z art. 59 ust. 1, art. 60 ust.1, art. 61 ust. 1, 2 i 3, art. 96 ust. 1 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (jednolity tekst Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm., zwanej w skrócie "u.p.s.") orzekł: - ustalić odpłatność E. R. (skarżącej) za pobyt stały matki M. K. w Domu Pomocy Społecznej (dalej – DPS) w C. od [...] grudnia 2018 r. zgodnie z wydaną decyzją kierującą nr [...] z [...] grudnia 2018 r., - zobowiązać skarżącą do wnoszenia opłaty w wysokości [...] zł miesięcznie za pobyt stały matki M. K. w DPS w C., - opłatę za pobyt matki w DPS skarżąca jest zobowiązana wpłacać na rachunek bankowy (o wskazanym numerze) w terminie do dnia 25 każdego miesiąca. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z decyzją nr [...] z [...] grudnia 2018 r. matka skarżącej została skierowana do DPS w C. na pobyt stały. W oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony [...] grudnia 2018 r. organ ustalił, że skarżąca uzyskuje dochód w wysokości [...] zł, jej mąż – w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód rodziny skarżącej (składającej się z 3 osób) wynosi [...] zł, co stanowi [...] zł na osobę w rodzinie. Jest to kwota większa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (stanowiącą kwotę [...]zł – uwzględniając wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. kryterium dochodowe na osobę w rodzinie tj. [...] zł) i kwota dochodu po wniesieniu opłaty jest wyższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wobec tego stosownie do art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2b u.p.s. istnieją przesłanki do dochodzenia od skarżącej udziału w odpłatności za pobyt matki w DPS. Organ uznał przy tym, że pomimo ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami – małżonkowie są rodziną w rozumieniu u.p.s. jako osoby pozostające w faktycznym związku, wspólnie prowadzące wspólne gospodarstwo domowe. Organ wskazał także, że w umowie zawartej [...] stycznia 2019 r. z GOPS skarżąca zobowiązała się wypłacać kwotę [...]zł miesięcznie, natomiast na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2b u.p.s. kwota zobowiązania wynosi [...] zł miesięcznie. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 59 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji z [...] maja 2019 r. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji co do składu rodziny skarżącej, uznając m.in. że tworzy ona związek małżeński z P. R., wspólnie z nim zamieszkuje, wspólnie korzysta z podstawowych sprzętów gospodarstwa domowego, ponadto mąż skarżącej odbiera korespondencję nadawaną listami poleconymi do skarżącej – wobec czego nie ma podstaw do uznania, że prowadzą oni odrębne gospodarstwa domowe. Zdaniem Kolegium ustanowiona rozdzielność majątkowa nie ma znaczenia dla sprawy. Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Pomimo rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal są zobowiązani według swoich możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Małżeńska rozdzielność majątkowa nie zmienia tego, że odwołująca zamieszkuje i gospodaruje wspólnie ze swoim mężem i tym samym stanowią rodzinę w rozumieniu przepisów u.p.s. Odnośnie podnoszonej w odwołaniu kwestii choroby nowotworowej skarżącej, Kolegium stwierdziło, że przedstawione dokumenty potwierdzają zdiagnozowanie choroby. Skarżąca jednak nie poinformowała jednakże, jakie koszty ponosi w związku z leczeniem. Odnosząc się do wskazania przez skarżącą, że jej stan zdrowia uniemożliwia opiekę nad matką, Kolegium podkreśliło, że zaskarżona decyzja nie dotyczy kwestii sprawowania opieki nad matką, ale ponoszenia opłaty za opiekę, którą zapewnia DPS. Kolegium podniosło, że opłatą za pobyt matki skarżącej w DPS obciążono w pierwszej kolejności samą matkę skarżącej. Z uwagi na to, że nie była ona w stanie pokryć całej opłaty za pobyt w placówce (tj. kwoty [...]zł miesięcznie) – obowiązkiem ponoszenia części opłaty zostały obciążone jej córki: E. W. w kwocie [...]zł miesięcznie oraz skarżąca E. R. w kwocie [...]zł miesięcznie. W zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji uwzględnił opłatę wnoszoną przez skarżąca na podstawie zawartej umowy z GOPS tj. [...] zł miesięcznie, dlatego ustalił i zobowiązał ją do wnoszenia opłaty za pobyt matki w DPS w kwocie [...]zł. W skardze do sądu administracyjnego E. R. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając im naruszenie: - art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. w związku z wadliwym wyliczeniem wysokości opłaty obciążającej skarżącą za pobyt matki w DPS od dnia jej umieszczenia w DPS tj. od [...] grudnia 2018 r., - art. 6 pkt 14 u.p.s. poprzez błędne uznanie, że akt notarialny przedłożony przez skarżącą dotyczący ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami nie ma znaczenia w świetle przepisów u.p.s., bowiem w myśl przepisów tejże ustawy małżonkowie nadal są rodziną, - art. 6 pkt 3 i pkt 4 u.p.s. przez błędne obliczenie dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, poprzez przyjęcie że rodzina skarżącej składa się z 3 osób, podczas gdy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnim synem W. R.. W uzasadnieniu skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, że od [...] listopada 2018 r. tj. od dnia ustanowienia w formie aktu notarialnego rozdzielności majątkowej, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, a jedynie z synem - co powinno skutkować innym wyliczeniem dochodu na osobę w rodzinie. Błędne ustalenie dochodu na osobę w rodzinie skarżącej spowodowało z kolei wadliwe wyliczenie odpłatności, jaką ma ponosić skarżąca za pobyt matki w DPS. Skarżąca podniosła też, że wywiązuje się z zawartej [...] stycznia 2019 r. umowy z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS i uiszcza comiesięcznie wskazaną w tej umowie kwotę odpłatności za pobyt matki w DPS tj. [...] zł. Skarżąca wskazała także na swój zły stan zdrowia (chorobę nowotworową) oraz ponoszone wydatki, w tym na dojazdy do lekarzy, na rehabilitację i leki. Podniosła, że dochód męża wynika z przyjętego w pomocy społecznej hektara przeliczeniowego; w rzeczywistości mąż nie osiąga wskazanego przez organ dochodu, a gospodarstwo wymaga doinwestowania. Mąż partycypuje w kosztach utrzymania syna i dowozi go do przedszkola. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Na rozprawie skarżąca podniosła, że organ I instancji wydał i doręczył jej w odstępie kilku dni dwie niemal identyczne decyzje z taką samą wysokością należności za pobyt matki w DPS. Od obu tych decyzji wniosła odwołania. Skargę wniesioną na decyzję Kolegium utrzymującą w mocy pierwszą z decyzji organu I instancji WSA w Bydgoszczy uwzględnił wyrokiem z 13 listopada 2019 r. sygn. II SA/Bd 741/19. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z innych powodów, niż wskazała skarżąca w skardze. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; zwanej w skrócie "p.p.s.a."), sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd z urzędu. tj. nawet w przypadku braku wskazania przez stronę skarżącą, bierze pod uwagę zaistniałe na etapie postępowania administracyjnego naruszenia prawa. Zgodnie zaś z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, sąd administracyjny czyni to w określonej kolejności. Stwierdzenie istnienia danego typu wad decyzji może bowiem eliminować potrzebę ustalania innych wad, co ma niewątpliwy wpływ na racjonalizację działalności kontrolnej sądu administracyjnego. W pierwszej kolejności Sąd bada ewentualne istnienie wad powodujących nieważność decyzji. Następnie kontroluje przestrzeganie przez organ administracji przepisów o postępowaniu administracyjnym (w zakresie określonym postanowieniami art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a.). Dopiero w ostatniej kolejności kontrolowane jest przestrzeganie przez organy administracyjne norm prawa materialnego (por. T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska – " Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz.", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 460 – 461). Badając sprawę w powyższy sposób Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą nieważności. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, zwanej w skrócie "k.p.a.") ustawodawca wskazał, że stwierdza się nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. W przedmiotowej sprawie Sąd ustalił, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z [...] lipca 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z [...] kwietnia 2019 r. nr [...]. Wskazaną decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Wójt, na podstawie art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i 2, art. 62 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 1 u.p.s. orzekł: 1. ustalić opłatę za pobyt M. K. (matki skarżącej) w Domu Pomocy Społecznej w C. na poziomie miesięcznego kosztu utrzymania w Domu w wysokości [...] zł miesięcznie. Mieszkaniec domu będzie ponosił opłatę w wysokości [...] zł miesięcznie płatną na konto domu pomocy społecznej. 2. Córka E. W. będzie pokrywać koszty za pobyt matki w DPS C. w kwocie [...]zł miesięcznie jako osoba zobowiązana na podstawie umowy zawartej dnia [...].01.2019 w trybie art. 130 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Opłatę należy wnosić na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w terminie do 25-tego każdego miesiąca. 3. Córka E. R. będzie pokrywać koszty pobyt matki w DPS C. w kwocie [...]zł miesięcznie jako osoba zobowiązana na podstawie umowy zawartej dnia [...].01.2019 w trybie art. 130 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Opłatę należy wnosić na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w terminie do 25-tego każdego miesiąca. Z akt administracyjnych dołączonych do sprawy tutejszego Sądu prowadzonej pod sygnaturą II SA/Bd 819/19 wynika ponadto, że od decyzji z [...] kwietnia 2019 r. skarżąca E. R. w imieniu własnym wniosła odwołanie, w którym podnosiła tożsame okoliczności jak w niniejszej sprawie tj. przede wszystkim kwestię braku prawidłowego wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie wynikającą z błędnego uznania, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a także kwestię uiszczania opłaty za pobyt w DPS zgodnie z umową z [...] stycznia 2019 r. Wobec tego wydając w dniu [...] lipca 2019 r. decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta z [...] kwietnia 2019 r. (w tym jej rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3 decyzji Wójta) Kolegium rozstrzygnęło tym samym także kwestię wysokości opłaty za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej, którą winna uiszczać skarżąca – jako podstawę prawną obowiązku skarżącej wskazując art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Z zestawienia treści opisanej na wstępie niniejszego uzasadnienia wyroku decyzji Wójta z [...] maja 2019 r. nr [...] z treścią decyzji tegoż Wójta z [...] kwietnia 2019 r. wynika, że decyzja z [...] maja 2019 r. rozstrzyga tą samą sprawę, która została rozstrzygnięta wcześniejszej w pkt 3 decyzji Wójta z [...] kwietnia 2019 r. (utrzymana w mocy przez Kolegium decyzją z [...] lipca 2019 r.) - mianowicie przedmiotem obu tych rozstrzygnięć jest kwestia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ponoszona przez zstępnego osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.) tj. kwestia wysokości opłaty ponoszonej przez skarżącą E. R.. W konsekwencji należy stwierdzić, że utrzymując w mocy zaskarżoną decyzja z [...] lipca 2019 r. nr [...] opisaną na wstępie niniejszego uzasadnienia wyroku decyzję Wójta z [...] maja 2019 r. nr [...] - Samorządowe Kolegium Odwoławcze tym samym rozstrzygnęło sprawę już poprzednio rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tj. ww. decyzją tego Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2019 r. nr [...]. Zachodzi zatem przyczyna stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z [...] lipca 2019 r. określona w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Ponadto Sąd uznał, że wydanie przez Wójta decyzji ustalającej odpłatność skarżącej za pobyt jej matki w DPS w dniu [...] maja 2019 r. tj. już pod wydaniu decyzji z [...] kwietnia 2019 r. zawierającej rozstrzygnięcie w tożsamej sprawie – należy uznać za wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). O ile można by uznać za wadliwą w stopniu zwykłym sytuację prowadzenia dwóch postępowań w tej samej sprawie (co może być np. następstwem błędnego zakwalifkowania żądań wnioskodawcy w dwóch różnych pismach), o tyle nie da się pogodzić z zasadą praworządności (art. 7 k.p.a.) sytuacji, kiedy ten sam organ wydał już decyzję rozstrzygająca daną sprawę, a następnie w krótkim odstępie czasu wydaje kolejną decyzję rozstrzygająca tożsamą sprawę, przy czym tożsamość sprawy wynika z samej treści wcześniejszej decyzji tego organu. Ze względu na powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.