II SA/Łd 402/22

SENTENCJA Dnia 16 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2022 roku sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 22 lutego 2022 roku nr SKO.4141.53.22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc UZASADNIENIE Decyzją z 22 lutego 2022 r., nr SKO.4141.53.22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – w skrócie: "k.p.a." – oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – powoływanej jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Sulmierzyce z 3 stycznia 2022 r., znak: SSO.8252.1.5.2021.AC, w przedmiocie odmowy przyznania G.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T.W. Kolegium wyjaśniło, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji pełnomocnik G.W. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: ˗ przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że G.W. nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką; ˗ przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2021 r. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w ocenie organu I instancji wystąpiły okoliczności, które nie pozwoliły na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla G.W. w związku ze sprawowaniem opieki nad T.W. W orzeczeniu o niepełnosprawności T.W., wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 20 marca 2013 r., znak: [...], wskazano bowiem, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się natomiast od 5 lutego 2013 r. Niepełnosprawność T.W. nie powstała zatem w terminie określonym przez ustawodawcę, co w ocenie organu I instancji oznaczało, że w sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., który uniemożliwiał przyznanie wnioskowanego świadczenia. W związku z powyższym Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł o niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ II instancji podkreślił, że pomimo braku zastosowania przez Trybunał klauzuli odraczającej wejście orzeczenia w życie, orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowała się linia orzecznicza, skłaniająca się do uznania, że analizowany wyrok TK z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw spowodował bezpośredni skutek derogacyjny, co oznacza, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został pozbawiony niekonstytucyjnej treści normatywnej polegającej na niedopuszczalnym różnicowaniu sytuacji prawnej uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych w świetle kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą uprawniony sprawuje opiekę. Wobec powyższego Kolegium uznało, że pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, w sprawie wystąpiła inna okoliczność, która uniemożliwiała ustalenie G.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołując się do treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz do orzecznictwa sądów administracyjnych organ II instancji wskazał, że prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim jest możliwe jedynie w sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że niepełnosprawna T.W. pozostaje w związku małżeńskim z W.W., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pomimo wezwania organu pierwszej instancji strona nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego legitymowanie się przez W.W. stopniem niepełnosprawności. Przedłożono jedynie zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia męża osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, z którego wynika, że nie jest on w stanie sprostać opiece nad żoną z uwagi na to, że sam choruje. Jednakże zdaniem organu odwoławczego, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. okoliczności te nie mają prawnego znaczenia w sprawie. Dopóki więc skarżący nie wykaże, że jego ojciec legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie będzie miało racji bytu dokonanie oceny charakteru oraz zakresu sprawowanej przez niego nad matką opieki oraz przyczyn rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia w kontekście przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podnoszona przez skarżącego okoliczność sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką nie znosi przy tym sama w sobie obowiązku alimentacyjnego jego ojca względem matki, wyprzedzającego obowiązek alimentacyjny dziecka względem rodzica. W świetle powyższego Kolegium uznało, że w przypadku G.W. występuje negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., uniemożliwiająca uwzględnienie jego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł G.W., zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: ˗ art. 128, art. 23 i art. 27 k.r.i.o. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że G.W., na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad mamą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; ˗ art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej T.W. nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ jej mąż żyje i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do żony; ˗ art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek z przyczyn zdrowotnych nie może zająć się żoną, stanowi negatywną przesłankę do przyznania G.W. świadczenia pielęgnacyjnego; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że schorowany mąż niepełnosprawnej T.W. jest w stanie się nią opiekować, gdyż nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji i ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2021 r. na czas nieokreślony. Ponadto skarżący wniósł o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego odwoła się do orzecznictwa sądów administracyjnych i stwierdził, że skoro współmałżonek osoby wymagającej opieki nie może jej sprawować, to należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w tym przez krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Pozostawanie w związku małżeńskim nie zawsze bowiem stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji. Konieczne jest każdorazowe ustalenie czy małżonek osoby niepełnosprawnej jest obiektywnie w stanie sprawować nad nią opiekę. Przeszkodą w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu jest każda przeszkoda uniemożliwiająca osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu sprawowanie opieki i może to być zły stan jej zdrowia, jak w przedmiotowej sprawie, co umożliwia starania o świadczenie pielęgnacyjne osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Pismem z 24 stycznia 2022 r. pełnomocnik skarżącego poinformował o śmierci W.W. – męża T.W. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - dalej przywoływanej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, organ II instancji wypełnił zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto wypełnił obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Kolegium w sposób wystarczający wskazało fakty, które uznało za udowodnione, dowody na których się oparło oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniło stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniło podstawę prawną decyzji oraz przytoczyło przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, że pełnomocnik skarżącego odmiennie interpretuje zastosowane w sprawie przepisy prawa nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Wręcz przeciwnie organ II instancji podjął niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydał trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie. W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki matka skarżącego – T.W. (ur. [...] r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 20 marca 2013 r., znak: [...], o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto bezspornym pomiędzy stronami pozostaje to, że G.W. jest osobą, na której stosownie do treści przepisu art. 128 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) – dalej: k.r.o. – ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Niemniej jednak, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na gruncie powyższego przepisu pojawiły się w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżności w zakresie wymogu formalnego legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w celu umożliwienia innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji gdy małżonek osoby wymagającej opieki z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie realnie sprawować tej opieki. W tym miejscu podkreślić należy, że 14 listopada 2022 r. na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, została podjęta uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22, o następującej treści: 1. "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)." Jak wynika natomiast ze stanu faktycznego sprawy wymagająca opieki matka skarżącego – T.W., w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także w dacie orzekania przez organy administracji, pozostawała w związku małżeńskim z W.W., który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. brak było podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia pielęgnacyjnego. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia fakt, że w toku postępowania sądowego zmarł W.W. – mąż wymagającej opieki T.W., co według pełnomocnika skarżącego świadczyło o jego złym stanie zdrowia i obiektywnej niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Zgodnie z powołaną wyżej uchwałą NSA tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez małżonka osoby wymagającej opieki otwiera drogę inny osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, skoro ustała przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., skarżący może ponownie złożyć wniosek o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawna matką. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. is