I SA/Po 202/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek Sędziowie NSA Sylwia Zapalska (spr.) as.sąd. WSA Szymon Widłak Protokolant st.sekr.sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi Spółki A na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...), nr (...) w przedmiocie odmowy uznania zarzutów na prowadzone postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę (...) zł ((...) złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. stwierdza, że postanowienie wymienione w punkcie I nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ S. Widłak /-/ S. Małek /-/ S. Zapalska UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddz. w P. wystawił wobec dłużnika Spółki A w upadłości tytuły wykonawcze w dniu (...) o numerach (...) do (...) za okres od maja do sierpnia 2003 r. (dowód tom I k. 33-44 akt egzekucyjnych) i w dniu (...) o numerach (...) do (...) za okres od stycznia do maja 2004 r. (dowód tom I k. 19-32 akt egzekucyjnych). Na prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny z tytułów wykonawczych o numerach: 1. (...): 2. (...): 3. (...): 4. (...): 5. (...): 6. (...): 7. (...): 8. (...): 9. (...) pełnomocnik dłużnika w dniu (...) wniósł zarzuty do Dyrektora Oddz. w P. (pismo noszące datę (...) k. 101 akt egzekucyjnych). Jako podstawę zarzutów pełnomocnik powołał art. 32 § 1, art. 33 pkt 1, 7, 10, art. 35 § 1, art. 45 § 1, art. 58 § 2, art. 59 § 1 pkt 1, 2 i 10, art. 64e § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 z późn. zm.). Postanowieniem z dnia (...) o nr (...) Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpiecz zeń Społecznych w P. uznał wniesione zarzuty za bezzasadne i tak zarzut dotyczący: – częściowego wykonania obowiązku objętego tytułami wykonawczymi (...), (...) z dnia (...) oraz (...), (...) z dnia (...), – nieistnienie obowiązku objętego tytułami wykonawczymi Nr (...), (...) oraz (...) do (...), – braku uprzedniego doręczenia upomnienia obejmującego należności wskazane w tytułach wykonawczych Nr (...), (...), (...), (...), – niespełnienie wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym (dowód k. 112 – 117 akt egzekucyjnych – tom I). Na karcie 112-113 akt egzekucyjnych znajduje się pouczenie o możliwości zaskarżenia postanowienia zażaleniem wnoszonym do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia i że organem odwoławczym jest Dyrektor Izby Skarbowej. Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi dłużnika w dniu (...) (dowód k. 117 na odwrocie). Wcześniej w dniu (...) (data wpływu pisma (...) – k. 63 i 64 akt egzekucyjnych) pełnomocnik dłużnika skierował pismo do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w którym domagał się uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych poprzez zajęcie rachunków bankowych oraz umorzenie kosztów egzekucyjnych. Po rozpoznaniu tego pisma Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddz. w P. w dniu (...) wydał postanowienie o nr (...) w którym odmówił uchylenia czynności egzekucyjnych – zajęcia rachunku bankowego dłużnika dokonanego na podstawie tytułów wykonawczych Nr (...) i (...) w Banku B w W. (k. 33 do 36 tom II akt egz.) Również i to postanowienie zawierało pouczenie o możliwości wniesienia odwołania w formie zażalenia za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia i że organem odwoławczym jest Dyrektor Izby Skarbowej. Na to powyższe postanowienie w dniu (...) pełnomocnik dłużnika wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej ( pismo – odpis z (...) k. 5 do 20 tom IV). To powyższe zażalenie zostało rozpoznane przez organ odwoławczy i w dniu (...) Dyrektor Izby Skarbowej wydał postanowienie o Nr (...), którym zaskarżone postanowienie organ I Instancji utrzymuje w mocy. W rubrum tegoż postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej podkreśla, że postanowienie zostało wydane po rozpatrzeniu zażalenia z dnia (...) o Nr (...) w przedmiocie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych związanych z zajęciem rachunku bankowego zobowiązanego (dłużnika) w B w W., dokonanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie łącznej należności głównej (...) zł. plus należne odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne. Od tego powyższego postanowienia Spółka A z siedzibą w P. nie wniosła, pomimo pouczenia o możliwości zaskarżenia – skargi. Skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego wniosła Spółka A reprezentowana przez pełnomocnika J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) o nr (...). W tym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej zaznacza, że utrzymuje w mocy postanowienie organu I instancji, po rozpoznaniu zażalenia (bez podania daty) A reprezentowanej przez radcę prawnego J. M. na postanowienie Dyrektora Oddz. Zakładu ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia (...) o Nr (...) w przedmiocie odmowy uznania zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie łącznej należności głównej (...) zł. plus należne odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne. W skardze na powyższe postanowienie A zarzucił naruszenie przepisów postępowania w szczególności art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zbiegu z przepisami art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej upea), art. 33 pkt 1 upea, w związku z art. 92 prawo upadłościowe i naprawcze (dalej PU i N), art. 33 pkt 1 w związku z art. 117 PU i N, art. 33 pkt 7 w związku z art. 15 § 1 upea oraz art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § 3 upęa, a także art. 59 § 1 pkt 1 i 7 upea, które miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia w sprawie oraz domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt a i c ustawy o postępowaniu sądów administracyjnych i zasądzenia kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast na podstawie art. 134 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszystkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonej decyzji w rozpoznawanej sprawie – postanowień. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz niepogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej zawartych. Z akt sprawy wynika, że w aktach egzekucyjnych brak jest zażalenia na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. (...) o nr (...). Postanowienie to zostało wydane po wniesieniu zarzutów z (...) (pismo z (...) k. 93 do 101 tom I akt egz.) w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Postanowienie zostało doręczone A w dniu (...) (k. 117 verte tom I akt egz.) i termin 7-dniowy do wniesienia zażalenia upływał w dniu (...). Wprawdzie w aktach znajduje się pismo A w P. z (...) o dacie wpływu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddz. w P. (...) i do Izby Skarbowej (...) (k. 25 do 28 i 29 do 32 akt egz.) to pismo to nie jest zażaleniem i w piśmie tym pełnomocnik wyraźnie podkreśla, że jest uzupełnieniem zażalenia z dnia (...). Zażalenia z dnia (...) na postanowienie o nr (...) brak jest obecnie w nadesłanych aktach egzekucyjnych i brak było także w czasie wydania postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) o nr (...). O braku tym świadczy również to, że w rubrum postanowienia z (...) nie podano daty rozpoznanego zażalenia, a w uzasadnieniu postanowienia na str. 3 (k. 48 do tom IV akt egz.), Dyrektor Izby Skarbowej w 6-tej linii od dołu podaje "radca prawny J. M. działając w imieniu zobowiązanego A złożył w dniu (...) zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej". Powyżej Dyrektor wyjaśnia, że dotyczy to postanowienia z (...) o nr (...), w którym Dyrektor Oddz. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. zajął negatywne stanowisko w sprawie zarzutów zobowiązanego uznając je za bezzasadne. Należy podkreślić, że w aktach egzekucyjnych znajduje się na k. 16 do 20 tomu IV zażalenie z dnia (...), które wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. (...), ale zostało wniesione na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia (...) o nr (...), które dotyczyło odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych. W części historycznej Sąd zaznaczył, że skargi w tym zakresie dłużnik do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie wniósł. Zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966 r. (tekst jedn. z dnia 2 listopada 2005 r. Dz.U. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednio zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Działając w ramach uprawnień przytoczonych na wstępie motywów uzasadnienia stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z (...) o nr (...) nie może się ostać, ponieważ dotknięte jest wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zmianę zakresu stosowania sankcji nieważności o znacznie szerszym rozmiarze wprowadził art. 61 pkt 2 NSA – nadając nowe brzmienie art. 126 kpa. Zgodnie z nim do postanowień od których służy zażalenie stosuje się między innymi przepisy art. 156 – 159. Zaskarżone postanowienie z (...) wydane zostało z naruszeniem art. 141 § 1 i § 2 kpa. Stosownie do brzmienia w/w przepisu "§ 1 na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi.... § 2 zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie.......". Natomiast w myśl art. 127 § 1 kpa "od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie". Z przepisów tych wyraźnie wynika, że postępowanie odwoławcze może być wszczęte tylko wtedy kiedy uprawniony podmiot wniesie odwołanie, a prawo zażalenia na postanowienie przysługuje tylko w razie, gdy tak stanowi kpa. Tak więc postępowanie odwoławcze nie może być wszczęte z urzędu, przy braku zażalenia, czy też odwołania. Legitymację do wniesienia zażalenia i odwołania ma tylko strona. Stronami w postępowaniu egzekucyjnym jest wierzyciel i zobowiązany – dłużnik, a w konkretnej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych i A, która korzystając z zasady dwuinstancyjności i zgodnie z pouczeniem o sposobie zaskarżenia miała prawo wnieść zażalenie do organu odwoławczego w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia z (...). O tym, że organ odwoławczy nie może działać z urzędu, a dopiero czynność strony, którą jest wniesienie zażalenie, powoduje, że organ wyższego stopnia może korzystać z uprawnień jakie są przewidziane dla organu odwoławczego. Na poparcie swojego stanowiska Sąd powołuje się na dotychczasowe orzecznictwo, a mianowicie wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 listopada 1998 r. IV SA 2006/98 publ. Lex Nr 43725; z dnia 25 maja 1984 r. II SA 2048/83 publ. ONSA z 1984 r. Nr 1, poz. 51, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego O/Z we Wrocławiu z 5 kwietnia 1985 r. SA/Wr 127/85 wraz z glosa prof. dr hab. Barbary Adamiak publ. OSP i KA z 1988 r. Nr 9, poz. 98. Utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji w trybie odwoławczym bez uprzedniego wniesienia zażalenia przez stronę postępowania, w konkretnej sprawie zobowiązanego – dłużnika stanowi rażące naruszenie nie tylko art. 141 § 1 i 2 kpa, art. 134 kpa, art. 138 kpa ale i zasady dwuinstancyjności - (art. 15 kpa). Bezpodstawne wszczęcie postępowania odwoławczego i utrzymanie w mocy postanowienia I instancji, które stało się ostateczne, ponieważ brak jest zażalenia do organu II-ej instancji daje podstawę do stwierdzenia przez Sąd nieważności postanowienia od którego została wniesiona skarga. Sąd kierując się powyższymi ustaleniami na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 wyżej cyt. ustawy, które obejmują wpis w wysokości (...) zł. i koszty zastępstwa procesowego w kwocie (...) zł. Punkt III znajduje potwierdzenie w art. 152 cyt. ustawy. /-/ Sz. Widłak /-/St. Małek /-/S. Zapalska LF