II OSK 446/20

SENTENCJA Dnia 26 listopada 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędzia del. NSA Anna Żak po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 1049/19 w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1049/19, oddalił skargę H. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] marca 2019 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] z [...] lipca 2017 r. o zobowiązaniu skarżącego na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o cudzoziemcach do powrotu na Ukrainę. W skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, skarżący zarzucił naruszenie: - art. 348 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego niezastosowanie i odmowę udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, w sytuacji, gdy fakt zawarcia przez skarżącego związku małżeńskiego oraz urodzenia z tego związku dziecka stanowiły wystarczającą podstawę do stwierdzenia, że zachodzą przesłanki udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, a powrót do kraju pochodzenia, z uwagi na trwające w nim działania wojenne, może w sposób istotny zagrażać rozwojowi psychofizycznemu dziecka, - art. 330, art. 348 pkt 2 i 3 oraz art. 356 ustawy o cudzoziemcach poprzez oddalenie skargi pomimo istnienia ustawowych przesłanek udzielenia skarżącemu i jego rodzinie zgody na pobyt ze względów humanitarnych, "co powinno skutkować wszczęciem postępowania z urzędu w tym zakresie, a na podstawie art. 330 ustawy o cudzoziemcach decyzja zobowiązująca do powrotu nie podlegała w takim przypadku wykonaniu". Uzasadniając skargę kasacyjną twierdzono, że powrót skarżącego wraz z żoną i niespełna dwuletnim dzieckiem do kraju pochodzenia, który jest objęty wewnętrznym konfliktem zbrojnym, zagraża życiu całej rodziny. We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenia zaskarżonej decyzji albo uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto złożono wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, zażądano zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę NSA uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna. Obie podstawy kasacyjne dotyczą podstaw udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych polegających na tym, że zobowiązanie do powrotu naruszałoby prawo do życia rodzinnego lub prywatnego cudzoziemca, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (art. 348 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2094 ze zm.) lub prawa dziecka, określone w Konwencji o prawach dziecka, w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu (art. 348 pkt 3 powołanej ustawy). Tymczasem w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosi się okoliczności, które raczej dotyczą przesłanki udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych polegającej na tym, że zobowiązanie cudzoziemca do powrotu może nastąpić jedynie do państwa, w którym, w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego (art. 348 pkt 1 lit. a). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej twierdzi się bowiem przede wszystkim, że w razie powrotu na Ukrainę, przy czym twierdzi się, że ten powrót musi nastąpić do tej części Ukrainy, z której skarżący pochodzi, a więc do obwodu donieckiego, zagrożone będzie życie i zdrowie rodziny skarżącego z uwagi na trwający tam konflikt wewnętrzny. W skardze kasacyjnej zatem myli się prawo do życia rodzinnego z prawem do życia. Skutkiem tej pomyłki jest to, że nie podnosi się żadnych istotnych argumentów, które mogłyby dotyczyć przepisów powołanych w podstawach kasacyjnych, które dotyczą nie ochrony życia, ale życia rodzinnego i prywatnego oraz praw dziecka. Nie jest też zrozumiały argument skierowany przeciwko stanowisku Sądu pierwszej instancji, który stwierdził, że skarżący może osiedlić się na Ukrainie w rejonach, które nie są objęte konfliktem zbrojnym. W tym zakresie podnosi się, że na terenie objętym konfliktem skarżący pozostawił matkę i brata. Jak należy sądzić skarżący chce przez to powiedzieć, że nie może osiedlić się na terenie Ukrainy wolnym od konfliktu zbrojnego, gdyż musi opiekować się matką i bratem. Takie stanowisko nie jest zrozumiałe, gdyż przecież, jeżeli pozostanie w Polsce to też nie będzie się opiekował rodziną mieszkającą na Ukrainie. Uwzględniając powyższe NSA uznał, że w skardze kasacyjnej nie zakwestionowano skutecznie zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 348 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach polegającego na tym, że organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji uznały, iż nie zachodziły wskazane w tym przepisie przesłanki udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Jeżeli chodzi o podstawę kasacyjną zawierającą zarzut naruszenia art. 330, art. 348 pkt 2 i 3 oraz art. 356 ustawy o cudzoziemcach to nie jest zrozumiałe, na czym miałoby polegać naruszenie w szczególności art. 330 powołanej ustawy, który ma zastosowanie do wykonania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Natomiast do zarzutu naruszenia art. 356 ustawy o cudzoziemcach trudno się odnieść, gdyż przepis ten w poszczególnych jednostkach redakcyjnych reguluje różne sytuacje. Generalnie można stwierdzić, że z art. 356 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach wynika, że kwestie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych rozstrzyga się w postępowaniu w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Tak też było w rozpoznawanej sprawie, tyle że organy administracji doszły do wniosku, że brak podstaw do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Uwzględniając powyższe NSA uznał, że skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Wobec niezasadności skargi kasacyjnej NSA, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, kosztów udzielonej pomocy prawnej, NSA wskazuje, że zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. właściwy do rozpoznania tego wniosku jest Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W ocenie NSA rozpoznanie sprawy było konieczne, gdyż postępowanie sądowe, uwzględniając obie instancje, trwa już prawie 2 lata. Nadto w sprawie dotyczącej żony skarżącego, też zobowiązanej do powrotu, strony postępowania wyraziły zgodę na rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym. Ograniczenia związane z epidemią zostały rozszerzone także na m.st. Warszawa (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii - Dz.U. poz. 1758 ze zm.). Przeprowadzanie w tych okolicznościach rozpraw zwiększyłoby zagrożenie dla osób biorących w nich udział. Jednocześnie ze względów technicznych nie można przeprowadzić wszystkich rozpraw na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym było w ocenie NSA rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia.