II OZ 918/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 16 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. B. i J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1516/07 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. i J. B. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2008 r. (sygn. akt II OZ 1382/07) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie z dnia 27 listopada 2007 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, pozostawiające wniosek A. i J. B. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W związku z powyższym Sąd I-instancji rozpoznał sprawę przyznania prawa pomocy wnioskodawcom i postanowieniem z dnia 16 lipca 2008 r. (sygn. akt VII SA/Wa 1516/07) odmówił A. B. i J. B. przyznania prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...],r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd I-instancji podkreślił, iż na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawcy nie nadesłali żądanych przez Sąd dokumentów – m.in. kompletnych wyciągów z kont bankowych. Ponadto posiadają znaczny majątek, w skład którego wchodzi dom o pow. [...], m2, mieszkanie o pow. [...], m2, działka o pow. [...], m2, samochód [...], (rocznik [...],) oraz mają stałe dochody. Wielkość zgromadzonego przez nich majątku świadczy o tym, że wnioskodawcy są zaradni życiowo i są w stanie we wspólnym gospodarstwie domowym utrzymać tak dużym majątek, który wymaga dużych nakładów finansowych. Zadaniem WSA brak jest zatem podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania z tego prawa. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I-instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia oraz błąd polegającego na przyjęciu, że okoliczności przedstawione przez skarżących są niewystarczające do uwzględnienia zgłoszonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący wskazali m.in., iż wymieniony wyżej błąd w ustaleniach faktycznych polegał na nieprawidłowej interpretacji treści formularza PPF poprzez przyjęcie, że wnioskodawcy posiadają znaczny majątek w postaci domu o powierzchni [...], m2, gdy w rzeczywistości jest to budynek gospodarczy, w którym J. B. prowadzi działalność gospodarczą. Ponadto skarżący zwrócili uwagę, iż posiadane przez nich nieruchomości znajdują się w Ś. i nie mają tak znacznej wartości, jak podobne nieruchomości w siedzibie Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej p.p.s.a.) osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Należy przy tym zauważyć, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Może być więc przyznawane na wniosek osób bardzo ubogich /np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku/, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Analizując sytuacje życiową skarżących oraz okoliczności faktyczne niniejszej sprawy należy uznać, iż ze złożonego przez nich wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że ich rodzina składa się z trzech osób i na utrzymanie miesięcznie osiąga dochody w kwocie ok. [...], zł, ponadto skarżący posiada mieszkanie ([...], m2), budynek gospodarczy ([...],m2) oraz działkę o powierzchni [...], m2. W uznaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do przyznania prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że skarżący i jego rodzina posiadają stałe dochody i znaczny majątek, nie są więc osobami, którym brak środków na pokrycie kosztów postępowania, które na jego obecnym etapie sprowadzają się do uiszczenia wpisu w wysokości [...],zł. Słusznie więc orzekł Sąd I instancji, że wysokość tych dochodów nie stanowi podstawy do zwolnienia skarżących od konieczności uiszczenia wpisu od skargi w podanej wyżej wysokości. Poniesienie pełnych kosztów postępowania w tej wysokości nie stanowił również uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżących i ich rodziny. Rozważając powyższą kwestię Sąd wziął także pod uwagę, iż skarżący posiadają budynek gospodarczy o powierzchni [...],m2, a nie dom o takiej powierzchni, jak to przyjął WSA w Warszawie. Należy tu zaznaczyć, iż wskazany błąd w ustaleniach faktycznych Sądu I-instancji spowodowali sami wnioskodawcy, nieprawidłowo wpisując ten budynek w punkcie 7.1. formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubryce "dom", zamiast w rubryce "inne nieruchomości". Okoliczność ta nie zmienia jednak faktu, iż omawiany budynek, podobnie jak mieszkanie (o pow. [...], m2) posiadają znaczną wartość materialną (nawet biorąc pod uwagę ich usytuowanie Ś.). Należy też zaznaczyć, iż prawidłowe i zasadne było wezwanie skarżących przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do uzupełnienia oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach. Zgodnie bowiem z art. 255 p.p.s.a. w każdym przypadku, gdy sąd uzna, iż oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości powinien wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia dokumentów dotyczących jej dochodów, stanu majątkowego lub rodzinnego (zob. Woś T., Knysiak-Molczyk H., Romańska M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 649). Skarżący – odmawiając, mimo wezwania Sądu, przedstawienia kompletnych wyciągów bankowych z kont osobistych i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz o rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej – nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy bowiem podkreślić, iż przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wymaga wykazania przez samą Stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (co jest przesłanką do przyznania prawa pomocy). W tym stanie rzeczy A. i J. B. nie dostarczając, mimo wezwania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wymaganych szczegółowych informacji na temat wysokości swoich dochodów, spowodowali brak możliwości dokładnego określenia przez Sąd swego stanu majątkowego, co nie tylko nie oznacza braku posiadania przez Skarżących innych, poza podanymi we wniosku, źródeł dochodów, ale wręcz wskazuje, że Skarżący takie źródła posiadają. Przyznanie prawa pomocy nie znajduje więc także uzasadnienia w dokumentacji przedstawionej przez skarżących. Konkludując należy stwierdzić, iż prawidłowa jest ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że skarżący są w stanie pokryć koszty postępowania w zakresie dotyczącym wpisu w wysokości 200 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 w zw. z art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.