III OZ 978/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1905/21 o przywróceniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2021 r., [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 27 lipca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dalej również jako "WSA", orzekł o przywróceniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi przez J.J., w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2021 r., [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z [...] maja 2021 r., wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi, tj. podania numeru PESEL oraz nadesłanie 3 egzemplarzy odpisów skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone skarżącej [...] czerwca 2021 r. Pismem z [...] czerwca 2021 r., skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi wskazując, że korespondencja została doręczona na adres wirtualnego mBiura, które odbiera dla niej korespondencję w ramach zawartej umowy, z kolei ona informację o przesyłkach otrzymuje mailowo. Wskazała, że właśnie ta informacja została przekierowana do folderu SPAM i nie została do niej doręczona. Informację o korespondencji powzięła dopiero w momencie fizycznej wizyty jej męża w mBiurze. Wraz z wnioskiem skarżąca nadesłała brakujące odpisy skargi oraz wskazała numer PESEL. Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, gdyż do [...] czerwca skarżąca nie miała świadomości doręczenia wezwania pracownikowi wirtualnego biura korespondencji. Dalej WSA wskazał, że w jego ocenie skarżąca w sposób wystarczający uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W oparciu o przedstawione przez skarżącą okoliczności uchybienie terminu miało charakter niezawiniony i wynikało z niezależnego od niej błędnego działania systemu poczty elektronicznej. WSA wskazał przy tym, że ocena braku winy w uchybieniu terminu została pozostawiona uznaniu sądu, co daje sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne. Pismem z [...] sierpnia 2021 r., Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej, dalej jako "Komendant" reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając w nim naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nieuzasadnionym zastosowaniu przepisu art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", które było wynikiem nieusprawiedliwionego okolicznościami sprawy i sprzecznego ze stanowiskiem judykatury ustalenia, że uchybienie Strony w dokonaniu czynności uzupełnienia braków formalnych skargi nie było przez stronę zawinione, podczas gdy z okoliczności stanu faktycznego wynikało, że działanie strony było nacechowane brakiem staranności w działaniu, a przez to przywrócenie terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. było niedopuszczalne. Komendant wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i odmowę przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia Komendant wskazał, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Dalej wskazał na wyjątkowy charakter instytucji przywrócenia terminu oraz przypadki, kiedy przywrócenie terminu jest uzasadnione. Powołał się również na orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym na orzeczenie w sprawie o sygnaturze II GZ 1160/16, w której Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że "okoliczność przekierowania wiadomości do folderu "spam" nie może wyłączać braku winy w terminowym uzupełnieniu braków skargi". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego. Stosownie bowiem do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Jednocześnie zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Zatem wniosek o przywrócenie terminu jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia terminowi doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Równocześnie z wnioskiem strona skarżąca powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W przypadku zaskarżenia postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o przywróceniu terminu do wniesienia skargi zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest ocena zgodności z prawem takiego rozstrzygnięcia w kontekście wymogów formalnych i przesłanek przywrócenia terminu, określonych w art. 86 i art. 87 p.p.s.a. W kwestii dopuszczalności zażalenia na postanowienie o przywróceniu terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, NSA podziela pogląd, zgodnie z którym, inaczej niż w postępowaniu cywilnym, przysługuje na nie zażalenie zgodnie z art. 86 § 3 (Woś Tadeusz (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, lex). Instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jej zastosowanie nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Powyższe oznacza, że tylko stwierdzenie, iż strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a ponadto co do zasady przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają również niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw ani nieznajomość prawa. Mając na uwadze okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że błędne jest stanowisko WSA, jakoby skarżąca uprawdopodobniła w przekonujący sposób okoliczności wskazujące na brak jej winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi. Tym samym w sprawie nie zaszły podstawy do przywrócenia terminu, a postanowienie WSA z 27 lipca 2021 r. podlegało uchyleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte we wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku argumenty nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu temu terminowi i tym samym nie mogły stanowić podstawy do jego przywrócenia. Podnoszony przez skarżącą fakt braku odczytania wiadomości mailowej od wirtualnego biura, zawierającego informację o korespondencji skierowanej do skarżącej, z powodu jej przekierowania do folderu spam skrzynki poczty elektronicznej skarżącej - nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Brak odczytania wiadomości e-mail, nawet jeżeli wiadomość ta trafiła do folderu spam należy uznać za niedołożenie należytej staranności, co wyłącza możliwość przywrócenia terminu. Skoro bowiem skarżąca zdecydowała się na korzystanie z usług wirtualnego biura, to podnoszona przez skarżącą okoliczność przekierowania wiadomości do folderu spam nie może wyłączać braku winy w terminowym uzupełnieniu braków skargi. Przekierowanie wiadomości do folderu spam jest częstą sytuacją, zatem należyta staranność w tym przypadku polegała na przeglądaniu wszystkich folderów poczty elektronicznej (por. postanowienia NSA z 9 lutego 2017 r., II GZ 1156/16, II GZ 1158/16, II GZ 1160/16). Co więcej we wniosku o przywrócenie terminu nie został uprawdopodobniony fakt oznaczenia maila jako spamu, a poprzestano wyłącznie na gołosłownym stwierdzeniu. W interesie skarżącej było takie ustalenie umowy z wirtualnym biurem, które zapewniłoby jej bezpieczeństwo prowadzenia jej spraw, poprzez chociażby skorzystanie z funkcjonalności informującej o odczytaniu maila przez adresata. W przedmiotowej sprawie uznać zatem należy, że to skarżąca nie zadbała należycie o swoje interesy, powierzając odbiór korespondencji podmiotowi trzeciemu. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym zna pogląd wyrażany w orzecznictwie, zgodnie z którym, w oparciu o art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., w zw. z art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, nabywa status uczestnika postępowania na prawach strony i związane z tym uprawnienia procesowe (w tym m.in. prawo wnoszenia środków odwoławczych) jedynie w sytuacji, gdy postępowanie to zmierzać będzie do merytorycznego rozpoznania skargi, tj. w przypadku skutecznego wniesienia skargi (co oznacza, że nie jest ona obarczona brakami formalnymi i fiskalnymi ani nie podlega odrzuceniu z innych przyczyn wymienionych w art. 58 § 1 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie, na obecnym etapie postępowania skarga nie jest skutecznie wniesiona, bowiem zawierała braki formalne, do których usunięcia strona została wezwana. W ocenie NSA przyjęcie poglądu, że uprawnienie do ewentualnego kwestionowania orzeczenia sądu w przedmiocie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nie przysługuje uczestnikowi postępowania narusza prawo do sądu tego podmiotu, gdyż p.p.s.a. nie przewiduje instrumentów prawnych umożliwiających skuteczne podniesienia zarzutu wadliwości postanowienia sądu w późniejszych etapach postępowania sądowoadministracyjengo, bowiem postanowienie takie staje się prawomocne i nie ma podstaw do jego zmiany, także w trybie art. 165 p.p.s.a. Ponadto przyjęcie poglądu o braku takiego uprawnienia po stronie uczestnika postępowania nie znajduje potwierdzenia w literalnej wykładni przepisu art. 33 § 1 p.p.s.a. Skoro postępowanie sądowoadministracyjne ma charakter kontradyktoryjny, co oznacza, że toczy się z udziałem stron, to co do zasady każda ze stron ma prawo do kwestionowania rozstrzygnięcia sądu za pomocą prawem przewidzianych środków zaskarżenia - jeżeli orzeczenie to może mieć wpływ na uprawnienia lub obowiązki stron, w tym także te o charakterze procesowym. Owa reguła odnosi się również do uczestnika na prawach strony, to jest podmiotu, który brał udział w postępowaniu administracyjnym i nie wniósł skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego (art. 33 § 1 p.p.s.a.). Uczestnik postępowania zajmuje w procesie pozycję samodzielną i niezależną od którejkolwiek ze stron postępowania, co przejawia się w prawie opowiedzenia się po określonej stronie procesu i zgłaszania wniosków co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy (J. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, W-wa 2006, str. 98.). Należy zwrócić uwagę, że w powołanym przepisie, prawodawca stanowi o "wyniku postępowania sądowego, który dotyczy jej interesu prawnego". Zgodnie z dyrektywą wykładni literalnej Lege non distinguente nec nostrum est distinguere nie ma podstaw aby pojęcie wyniku postępowania sądowego ograniczać jedynie do rozstrzygnięć sądu zapadłych po skutecznym wniesieniu skargi do sądu przez któryś z podmiotów. Każda ze stron sporu ma prawo kwestionować również rozstrzygnięcie procesowe sądu, które wpływa na jej sytuację prawną, także pośrednio (przeciwnie por.: postanowienie NSA z 24 maja 2019 r., I OZ 428/19, postanowienie NSA z 20 kwietnia 2021 r., I OZ 119/21 i powoływane w nim: postanowienie NSA z 19 maja 2016 r., II OZ 512/16, postanowienie NSA z 7 lutego 2017 r., II OZ 64/17, postanowienie NSA z 6 lutego 2018 r., II OZ 75/18, postanowienie NSA z 17 kwietnia 2018 r., II OZ 367/18, postanowienie NSA z 12 lipca 2018 r. II OZ 753/18). Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Zarówno art. 203 i art. 204 p.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach, na podstawie art. 209 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach.