II SA/Gl 1111/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 czerwca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1829/2022/9439 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Po rozpatrzeniu wniosku J. D. Prezydent Miasta decyzją z dnia 3 czerwca 2022 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych dotycząca wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, a ponadto wskazano, że opieka strony nad matką sprowadza się głównie do pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego, towarzyszeniu matce podczas wizyt lekarskich, pomocy w przygotowywaniu posiłków łub czasami pomocy w wykonywaniu czynności higienicznych i nie są to czynności na tyle angażujące, aby wnioskodawca nie mógł ich pogodzić z podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Stwierdzono, że czynności takie jak prowadzenie gospodarstwa domowego, sprzątanie, czy przygotowywanie posiłków są to typowe czynności, które są wykonywane również przez osoby, pracujące na co dzień zawodowo. Matka wnioskodawcy, jak ustalono podczas wywiadu środowiskowego, jest osobą samodzielną, bez problemów porusza się po domu, jak i poza nim, samodzielnie spożywa posiłki, nie korzysta ze wsparcia asystenta usług opiekuńczych, pielęgniarki środowiskowej, ani żadnej innej formy rehabilitacji. A zatem zakres świadczonej matce pomocy nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 oraz art. 80 k.p.a., naruszenie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 32 Konstytucji RP. Nie zgodził się z wnioskami organu I instancji, iż zakres świadczonej matce pomocy umożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Stwierdził, że ogół wykonywanych przez niego czynności, w szczególności podawanie leków i ubrań, pomoc w toalecie porannej, popołudniowej i wieczornej, przygotowywanie i podawanie posiłków, asysta w wizytach lekarskich, jak również wykonywanie wszelkich prac domowych uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Stwierdziło, że podany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powód odmowy, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych dotycząca daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może stanowić przesłanki negatywnej w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazało, że w tym przedmiocie istotne znaczenie ma to, iż z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Natomiast zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Tak więc nie wymaga ono pozytywnego działania ustawodawcy w celu usunięcia niekonstytucyjnego przepisu, a wyrok ten stosuje się bezpośrednio. Niezależnie jednak od powyższego, decyzja odmawiająca stronie przyznania prawa świadczenia pielęgnacyjnego zasługuje na utrzymanie w mocy z niżej podanych przyczyn, podniesionych również przez organ I instancji w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Skład orzekający Kolegium stwierdził bowiem, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, które jest wyznacznikiem standardów orzekania dla organów administracyjnych, wyraźnie od roku 2021 zaznacza się, iż system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego zakres opieki jakiej wymaga matka strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez wnioskodawcę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Domaga się w niej uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zobowiązania organu administracji samorządowej do wydania decyzji o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Nie przytoczył jednak żadnej argumentacji na poparcie swojego stanowiska. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Pismem z dnia 9 grudnia 2022 r. ustanowiona z urzędu pełnomocniczka skarżącego rozszerzyła argumentację skargi. W jej ocenie doszło w sprawie do naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy. Odniosła się przede wszystkim do jej zdaniem błędnej oceny zakresu obowiązków spoczywających na skarżącym. Zaakcentowała również to, że niepełnosprawna jest w takim stanie zdrowia, iż powinna przebywać pod stałą opieką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedura. administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 – dalej "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i wreszcie innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uwarunkowane posiadaniem przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacją przez opiekuna, który należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem podopiecznego, z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Przy czym związek pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki musi być ścisły i bezpośredni. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem nie za samo sprawowanie opieki, ale stanowi swego rodzaju ekwiwalent za utracone przez opiekuna zarobki. Inaczej mówiąc stanowi rekompensatę za brak możliwości podjęcia zatrudnienia, bądź konieczność rezygnacji z pracy w sytuacji, w której zakres opieki nad niepełnosprawnym wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową. Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że rozstrzygnięcia organów administracji sprawie są prawidłowe. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego jest osobą samodzielną, bez problemów porusza się po domu, jak i poza nim, samodzielnie spożywa posiłki, nie korzysta ze wsparcia asystenta usług opiekuńczych, pielęgniarki środowiskowej, ani żadnej innej formy rehabilitacji. Zakres czynności podejmowanych przez wnioskodawcę to pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego, towarzyszenie matce podczas wizyt lekarskich, pomoc w przygotowywaniu posiłków lub czasami pomoc w wykonywaniu czynności higienicznych i nie są to czynności na tyle angażujące, aby wnioskodawca nie mógł ich pogodzić z podjęciem zatrudnienia. Powyższe ustalenia zostały przede wszystkim oparte o przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy. Wynika z niego jednoznacznie, że wnioskodawca "czasami pomaga" matce w m.in. prowadzeniu gospodarstwa domowego. Biorąc pod uwagę, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe logicznym jest wniosek, że to niepełnosprawna prowadzi gospodarstwo domowe a syn tylko jej w tym pomaga. W żaden sposób skarżący nie wykazał również, że niepodejmowanie zatrudnienia jest związane z opieką nad matką. Jest on bierny zawodowo, od ponad 5 lat nie podejmuje zatrudnienia. Miało to miejsce również w czasie, gdy opiekę nad niepełnosprawną sprawowała jego zmarła siostra. Posiadał (w chwili wydawania decyzji w sprawie) orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które było ważne do września 2022 r. Do końca kwietnia 2022 r. pobierał zasiłek stały. Argumentacja przytoczona przez pełnomocnik skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Nie jest sporny stan zdrowia skarżącej i nikt nie kwestionuje jej niepełnosprawności. Ustalenia w tym zakresie są niesporne. Zbędne było również uzupełnianie postępowania dowodowego przez organ II instancji. Biorąc powyższe pod uwagę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.