III FZ 497/22

SENTENCJA Dnia 5 października 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 5 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1209/22 w przedmiocie odrzucenia skargi wniesionej przez A. P. w sprawie ze skargi A. J. i A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 marca 2022 r., nr KOC/4919/Fi/20 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem 30.06.2022 r. o sygn. III SA/Wa 1209/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi A. J. i A. P., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 24.03.2022 r., nr KOC/4919/Fi/20, wydaną w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2008 r., odrzucił skargę wniesioną przez A. P.. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. 2.1. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 24.05.2022 r., pismem z 1.06.2022 r., WSA w Warszawie wezwał A. J. – jako pełnomocnika A. P. – do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi przez nadesłanie numeru PESEL A. P. oraz złożenie oryginału lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego uprawniającego A. J. do reprezentowania A. P.. Pismem z 1.06.2022 r. WSA w Warszawie wezwał także skarżącą A. J. do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi przez nadesłanie numeru PESEL. Ponadto pismami z 3.06.2022 r. wezwano skarżące do uiszczenia solidarnego wpisu od skargi. Powyższe wezwania zostały doręczone do rąk A. J. (działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik siostry) 9.06.2022 r. W wykonaniu zobowiązania Sądu A. J. nadesłała numer PESEL swój oraz A. P., jak też uiściła wymagany wpis sądowy od skargi. Pełnomocnik nie nadesłała jednak pełnomocnictwa procesowego do działania przed sądami administracyjnymi w imieniu A. P.. 2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucając skargę wskazał, że skarga wniesiona przez A. P. nie zawierała pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu udzielonego A. J. do działania w jej imieniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. Pełnomocnik A. P. została prawidłowo wezwana do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, przez nadesłanie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu A. P. przed WSA w Warszawie. W wyznaczonym terminie A. J., jako pełnomocnik A. P., nie usunęła braku formalnego skargi złożonej przez A. P.. Nienadesłanie pełnomocnictwa stanowiło - zdaniem Sądu pierwszej instancji - brak formalny, którego nieusunięcie skutkowało odrzuceniem skargi. 3. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Pełnomocnik skarżącej złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, w którym domagała się jego uchylenia. Wskazała, że w kopercie jaką odebrała 9.06.2022 r., była odpowiedź na skargę, zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu solidarnego w kwocie 200 zł oraz wezwanie do podania numeru PESEL. Po otrzymaniu tych wezwań uiściła wpis i podała numery PESEL. Poinformowała także, że w kopercie nie było wezwania do nadesłania pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu A. P.. Nadto podniosła, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie jest zasadne i dlatego podlega uwzględnieniu. Uzasadnienie zażalenia wskazuje, że skarżąca kwestionuje przede wszystkim przyjęcie przez WSA w Warszawie, że stan faktyczny sprawy odpowiada dyspozycji art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W jej ocenie, nieuzupełnienie braków formalnych skargi przez nadesłanie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, nie zostało poprzedzone stosownym wezwaniem, gdyż pełnomocnik skarżącej nigdy go nie otrzymała – doręczono jej wyłącznie odpowiedź na skargę, zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu solidarnego w kwocie 200 zł oraz wezwanie do podania numeru PESEL. W aktach sądowych dotyczących aktualnie rozpoznawanego zażalenia znajdują się następujące dokumenty dotyczące A. J., jako pełnomocnika A. P.: doręczenie odpisu odpowiedzi na skargę (k. 8 akt sądowych), doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia solidarnego wpisu (k. 9 akt sądowych), wezwanie do złożenia oryginału lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz o podanie numeru PESEL A. P. (k. 10 akt sądowych). W dalszej kolejności znajdują się dokumenty dotyczące A. J.: doręczenie odpisu odpowiedzi na skargę (k. 12 akt sądowych), doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia solidarnego wpisu (k. 13 akt sądowych) wezwanie o podatnie numeru PESEL (k. 14 akt sądowych). W związku z powyższym do A. J. jako skarżącej oraz jako pełnomocnik A. P. skierowano dwie przesyłki zawierające dokumenty, które na zwrotnych potwierdzeniach odbioru wyszczególniono w następujący sposób: "dor. odpisu odpowiedzi na skargę z dn. 20.05.2022 r. + wezwanie zbiorcze + odpis zarządzenia o solidarnym wpisie" (k. 20-21 akt sądowych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca uiściła wpis sądowy oraz wskazała numery PESEL swój oraz A. P.. Podstawowym dokumentem wskazującym jakiego rodzaju dokumenty znajdują się (a w zasadzie powinny znajdować się) w kopercie jest oznaczenie rodzaju przesyłki dokonywane przez pracownika sądu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że Sąd pierwszej instancji, stwierdzając nieusunięcie w zakreślonym terminie braków formalnych skargi, oparł się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru kwestionowanej przesyłki, przyjmując, że zawierała ona, oprócz przesłania odpisu odpowiedzi na skargę, wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, a także wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi (nadesłania pełnomocnictwa). W § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12.10.2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. z 2015 r. poz. 1222; dalej: rozporządzenie), znajdującego zastosowanie w sprawie na podstawie art. 65 § 2 p.p.s.a., odbierający przesyłkę potwierdza jej odbiór na formularzu potwierdzenia odbioru przez wpisanie daty otrzymania przesyłki i umieszczenie czytelnego podpisu zawierającego imię i nazwisko. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego "zwrotne potwierdzenie odbioru" jest dokumentem urzędowym, korzystającym z domniemania prawdziwości. Domniemanie to może być jednak podważone, przy czym ustawa nie wprowadza ograniczeń co do środków dowodowych, zmierzających do jego obalenia. Co do zasady brak jest zatem przeszkód, aby strona podważyła prawdziwość dokumentu także przez złożenie stosownych wyjaśnień, których wiarygodność będzie podlegała ocenie Sądu. Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie wezwanie do usunięcia wskazanych braków formalnych skargi oraz odpis odpowiedzi na skargę przesłano w jednej przesyłce, co z uwagi na potrzebę ograniczania kosztów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości było działaniem zrozumiałym. Pełnomocnik skarżącej przesyłkę Sądu otrzymała 9.06.2022 r. Termin na wykonanie wezwania Sądu upływał zatem 17.06.2022 r., jednak pełnomocnik nie usunęła wszystkich braków formalnych skargi (nie nadesłała wskazanego pełnomocnictwa) w zakreślonym terminie. W podanych okolicznościach faktycznych uzasadniałoby to – co do zasady – odrzucenie skargi. Pełnomocnik skarżącej twierdzi jednak, że w przedmiotowej przesyłce nie otrzymała spornego wezwania. W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi A. P. wskazała bowiem, że w przesyłce, jaką odebrała 9.06.2022 r., była odpowiedź na skargę, zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu solidarnego w kwocie 200 zł oraz wezwanie do podania numeru PESEL. Poinformowała także, że w kopercie nie było wezwania do nadesłania pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu A. P.. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyjaśnienia pełnomocnika zasługują na uwzględnienie i uzasadniają przypuszczenie, że w toku technicznego wykonania zarządzeń WSA w Warszawie – odrębnego zarządzenia co do przesłania stronie odpisu odpowiedzi na skargę oraz odrębnego zarządzenia co do wezwania skarżącej w zakresie uzupełnienia braków formalnych skargi – mogło dojść do przypadkowego niezałączenia wezwania do usunięcia braków formalnych skargi w postaci nadesłania pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. W sytuacji, gdy przewidziano łączne przesłanie kilku pism, nie można wykluczyć, że jedno z wezwań omyłkowo nie zostało przez pracownika sekretariatu włożone do koperty adresowanej do strony skarżącej. Należy też wskazać, że podczas pokwitowania odbioru przesyłek u listonosza nie ma wystarczającego czasu na konfrontowanie treści poświadczenia z treścią pism znajdujących wewnątrz koperty (zwłaszcza, jeśli tych pism jest więcej niż dwa). Co więcej, nawet gdyby osoba odbierająca korespondencję chciała upewnić się, że przesyłka zawiera wszystkie wymienione na zwrotnym potwierdzeniu odbioru dokumenty, to w rozpoznawanej sprawie byłoby to niemożliwe, ponieważ na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie wyszczególniono wszystkich wezwań, jakie powinny znajdować się w kopercie, a wskazano jedynie skrótowo - "wezwanie zbiorcze". Wobec stwierdzonych nieprawidłowości, nie ma żadnej pewności, że pełnomocnik skarżącej – wśród kilku innych dokumentów - otrzymała wezwanie do złożenia oryginału lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego uprawniającego A. J. do reprezentowania A. P., szczególnie wobec okoliczności, że inne braki formalne skargi uzupełniła w wyznaczonym terminie. Należy zatem za wiarygodne przyjąć wyjaśnienia skarżącej, że wśród doręczonych pism z niewyjaśnionych przyczyn nie było jednego z wezwań dotyczących braków skargi. W rezultacie wobec braku jednoznacznych dowodów na to, co zawierała przesyłka z Sądu, przyjąć należy wersję korzystniejszą dla strony skarżącej i uznać, że nie doręczono wezwania do złożenia oryginału lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego uprawniającego A. J. do reprezentowania A. P.. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że zaakceptowanie w takiej sytuacji odrzucenia skargi stanowiłoby nieuzasadnione ograniczenie gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu (zob. postanowienia NSA: z 19.03.2009 r., II OZ 506/09; z 20.04.2009 r., II OSK 544/09; z 5.01.2010 r., II OZ 1150/09; z 26.09.2012 r., I OSK 2161/12). Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach wskazuje, że jeżeli istnieją wątpliwości co do prawidłowości doręczenia zarządzeń nakładających na stronę określone obowiązki pod rygorem formalnego zakończenia sprawy, to uwzględniając okoliczności sprawy, należy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania. 4.2. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast stanowiska skarżącej, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. skutkujących nieważnością postępowania. W ocenie skarżącej sędzia wybrany przez upolitycznioną "Neo KRS" nie może być uznany za niezawisłego i bezstronnego, gdyż jego powołanie nastąpiło z rażącym naruszeniem podstawowych reguł procedury powoływania sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę ma pogląd wyrażony w wyrokach tego Sądu z 4.11.2021 r., III FSK 3626/21 oraz III FSK 4104/21, w których stwierdzono, że w aspekcie unijnych i konwencyjnych standardów prawa do sądu można uznać, że jeżeli w składzie orzekającym wojewódzkiego sądu administracyjnego zasiada sędzia bądź asesor sądowy spełniający konstytucyjne standardy niezależności, niezawisłości i bezstronności, nawet jeżeli został powołany przez Prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z 8.12.2017 r., to taki sąd należy uznać za sąd europejski w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Konieczne jest także wskazanie na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29.03.2022 r. wydany w sprawie C-132/20 (wyrok TS z 29.03.2022 r., C-132/20, BN I IN. przeciwko [...]., LEX nr 3327253). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawa ta ma znaczenie również dla procedury powoływania sędziów z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w trybie określonym przepisami ustawy z 8.12. 2017 r. W tezie drugiej tego wyroku Trybunał stwierdził: "Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 47 Karty praw podstawowych oraz art. 7 ust. 1 i 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uznaniu za niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy składu orzekającego sądu państwa członkowskiego, w którym zasiada sędzia, którego pierwsze powołanie do pełnienia urzędu lub kolejne powołania do sądu wyższej instancji nastąpiły albo w wyniku wyłonienia jego kandydatury do powołania do pełnienia urzędu sędziego przez organ ukształtowany na podstawie przepisów ustawowych, które następnie zostały uznane przez sąd konstytucyjny tego państwa członkowskiego za niekonstytucyjne, albo w wyniku wyłonienia jego kandydatury do powołania do pełnienia urzędu sędziego przez organ ukonstytuowany zgodnie z prawem, jednak po przeprowadzeniu postępowania, któremu brakowało transparentności, które nie było jawne i w ramach którego nie przysługiwała droga odwoławcza do sądu, ponieważ tego rodzaju nieprawidłowości nie mają takiego charakteru i wagi, by stworzyć rzeczywiste ryzyko, iż pozostałe władze, w szczególności władza wykonawcza, mogłyby skorzystać z nienależnych im uprawnień dyskrecjonalnych, zagrażając prawidłowości skutku, do którego prowadzi procedura powołania, i wzbudzając w ten sposób w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności danego sędziego lub danych sędziów". Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdza zatem w sprawie nieważności postępowania o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. 4.3. W zaistniałych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Sędzia NSA Stanisław Bogucki