II OSK 1064/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz /spr./ Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 19 września 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 maja 2006 r., sygn. akt III SA/Kr 582/04 w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Wojewody M. z dnia [...]., nr [...]. w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 22 maja 2006 r. sygn. akt III SA/Kr 582/04 oddalił skargę H. M. na decyzję Wojewody M. z dnia [...]. wydaną w sprawie jej wymeldowania z pobytu stałego. Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że o wymeldowanie H. M. z dziećmi z budynku nr [...] w R. wystąpił w [...] r. jej teść - J. M.. Rozpatrując po raz koleiny sprawę Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...]. orzekł o wymeldowaniu H. M. z dziećmi z przedmiotowego budynku. Wójt ustalił, że strona opuściła miejsce pobytu stałego w [...] i w związku z tym zaistniała przesłanka wymeldowania określona w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Podkreślił przy tym, że strona nie wszczynała postępowań mających przywrócić naruszone posiadanie ani nie korzystała z pomocy organów ścigania w celu umożliwienia powrotu do budynku. Wójt zaznaczył, że istnieje konflikt majątkowy między H. M. a jej mężem - D. M. oraz teściem, jednak stronie jedynie ze względów formalnych zależy na utrzymaniu zameldowania w R.. Faktycznie nie zamierza ona powrócić do miejsca zameldowania, a widzi możliwość zamieszkiwania tylko w miejscu obecnego pobytu. H. M. odwołała się od tej decyzji podnosząc, że do opuszczenia miejsca zameldowania została zmuszona nagannym zachowaniem teścia i męża, który od [...]do [...]. znęcał się nad nią fizycznie i psychicznie. Podkreśliła, że na budynek w R. poniosła nakłady finansowe i zgodę na wymeldowanie uzależnia od zwrotu nakładów oraz zapewnienia jej innego mieszkania. Utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia Wójta spowoduje uciążliwości związane z otrzymywaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ubezpieczeniem dzieci. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda M.i decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu niższej instancji. Powołał się na następstwa wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. K 20/01 i zaznaczył, że jedyną przesłanką wymeldowania w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest opuszczenie miejsca pobytu stałego. Organ odwoławczy stwierdził, że opuszczenie przedmiotowego budynku przez stronę w [...] jest bezsporne. Strona nie podejmowała również starań w celu powrotu do miejsca zameldowania. W tym kontekście wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w M. [...] z dnia [...]. warunkowo umorzono postępowanie przeciwko J. M. i D. M. w związku z zarzutem znęcania się nad H. M., na okres próby jednego roku wraz ze zobowiązaniem do przeproszenia jej i powstrzymania się od wyzwisk i wszczynania awantur. Strona odwołująca się nadal nie chce zamieszkać u męża zameldowanego w J., twierdząc, iż budynek jest w złym stanie technicznym. Ponadto J. M. zadeklarował brak sprzeciwu dla powrotu strony z dziećmi do budynku nr [...] w R.. Strona jednak z tej możliwości nie skorzystała. Organ odwoławczy zauważył również, że wyjaśnienia strony są niekonsekwentne. Raz twierdzi, że nie ma realnej możliwości zamieszkanie z teściem, a w innych wyjaśnieniach, że ma zamiar mieszkać w miejscu dotychczasowego pobytu, a w jeszcze kolejnych wyjaśnieniach twierdzi, że rozważa możliwość dobrowolnego wymeldowania z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, ale dopiero po uprzednim rozliczeniu z poniesionych na budynek nakładów finansowych. W tych okolicznościach Wojewoda uznał, że strona nie mieszka pod wskazanym adresem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie H. M. wniosła o zmianę decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania. Skarżąca zarzuciła błędne ustalenia faktyczne i utrzymywała, że nie opuściła dotychczasowego miejsca pobytu stałego dobrowolnie. Jej zdaniem deklaracja teścia o możliwości powrotu jest fikcją, gdyż nadal jej grozi. Nie wchodzi w rachubę również przemeldowanie się do męża w J., ponieważ dom ten jest stary i nie nadaje się do zamieszkania. Podniosła, że przed przeniesieniem własności domu nr [...] w R. na teścia należał on do niej i męża. Skarżąca zaznaczyła, że obecnie mieszka u brata, który nie zgadza się nawet na jej tymczasowe zameldowanie. Po wymeldowaniu z pobytu stałego jej dzieci będą pozbawione ubezpieczenia, leczenia i alimentów. Na zakończenie stwierdziła, że teść kilkakrotnie usiłował pozbawić ją życia i wciąż jej grozi. Przechodząc do rozważań Sąd pierwszej instancji powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stwierdzając, że w chwili wydawania decyzji instytucja wymeldowania miała jedynie charakter rejestrujący stan faktyczny w oderwaniu od istnienia lub nie istnienia podstaw prawnych do przebywania w lokalu. W tym stanie prawnym nie mogą być rozważane zarzuty skargi dotyczące rozwiązania konfliktu majątkowego skarżącej z mężem i teściem. Dotyczy to również okoliczności związanych ze skutkami wymeldowania z pobytu stałego. Zagadnieniem podstawowym w postępowaniu było ustalenie czy skarżąca z dziećmi bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Sąd pierwszej instancji zacytował tezę wyroku NSA z dnia 14 maja 2001 r. V SA 1496/00 (Lex nr 54454), który stwierdził, że stałe przebywanie pod określonym adresem oznacza skoncentrowanie w danym miejscu swoich interesów osobistych i majątkowych, a więc lokowanie swego centrum życiowego pod określonym adresem, a także wyroku NSA z dnia 22 sierpnia 2002 r. V SA 108/10 (Lex nr 4954), iż dobrowolność opuszczenia mieszkania ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań i zachowań innych osób. Następnie Sąd zauważył, że postanowieniem Prokuratora Rejonowego w M. z dnia [...] warunkowo umorzono postępowanie przeciwko J. M. i D. M. o występek z art. 207 § 1 k.k. polegające na znęcaniu się nad skarżącą. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe przyjęcie, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez skarżącą nie miało charakteru dobrowolnego. Właściwe jest również ustalenie, iż od [...] centrum spraw życiowych skarżącej znajduje się poza adresem stałego zameldowania w R. i skarżąca nie podejmowała środków prawnych w celu powrotu do przedmiotowego budynku. Sąd podzielił stanowisko ukształtowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale i taką sytuację, gdy osoba dotychczas zameldowana, została z lokalu usunięta, nie jest do niego dopuszczona, a nie skorzystała ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. np. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r. V SA 3078/00, Lex nr 78937). Brak jednoznaczności stanowiska skarżącej został zauważony przez organy i ustalenie, że w istocie skarżąca nie ma zamiaru powrotu do budynku w R., lecz chęć utrzymania zameldowania uzasadnia innymi okolicznościami, znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym. W szczególności w wyjaśnieniach skarżącej i treści skargi. Jako podstawę prawną wyroku Sąd wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - w skrócie p.p.s.a. H. M., reprezentowana przez adwokata W. B., zaskarżyła opisany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej wniosła o uchylenie wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi i jej uwzględnienie w całości albo uchylenie w całości wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Ponadto wystąpiła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła wyrokowi: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez uznanie, że ma on zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas gdy skarżąca została zmuszona do opuszczenia miejsca pobytu stałego i podejmuje środki prawne, aby do niego wrócić; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływa na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), a polegające na niezgodności istotnych ustaleń Sądu z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych o wymeldowaniu osoby na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych można mówić jednie w sytuacji, gdy opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego ma charakter dobrowolny i trwały. Natomiast nie można dokonać wymeldowania osoby, która z powodu bezprawnych działań innej osoby musiała opuścić lokal. Organy i Sąd pierwszej instancji co prawda uznały, że skarżąca nie opuściła przedmiotowego budynku dobrowolnie, ale jednocześnie bezpodstawnie przyjęły, iż nie korzystała ze środków prawnych umożliwiających jej powrót do miejsca zameldowania. Niniejsze postępowanie przeczy tezie Sądu, gdyż kwestionując rozstrzygnięcia w sprawie zmierza ona bezpośrednio do przywrócenia możliwości zamieszkiwania pod wskazanym adresem w R.. Podkreślono, że skarżąca jest osobą ubogą i dotychczas nie korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego też w momencie pozbawienia możliwości zamieszkiwania w tym miejscu jej naturalną reakcją było kwestionowanie decyzji mającej za przedmiot jej wymeldowanie. Dalej skarżąca twierdziła, że wyraża ciągle wolę powrotu do lokalu, a jedyną przeszkodą są groźby teścia o pozbawieniu jej życia. Teść deklarował wolę udostępnienia jej lokalu tylko na potrzeby tego postępowania. Nie wiadomo czemu Sąd nie weryfikował tych twierdzeń. Odnośnie punktu 2 skargi skarżąca zauważyła, że Sąd nie dokonał analizy poprawności ustaleń stanu faktycznego sprawy dokonanego przez organy. W szczególności nie wynika z niego, że skarżąca nie ma zamiaru powrócić do miejsca pobytu stałego w R.. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik J. M. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz mocodawcy kosztów postępowania. Jego zdaniem decyzje były prawidłowe, a zaskarżony wyrok nie narusza prawa. Podkreślił, że skarżąca kasacyjnie wyprowadziła się wiele lat temu z miejsca pobytu stałego i zaistniała przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wydania decyzji o wymeldowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej i wyłącznie w granicach wyżej określonych może rozpatrywać wniesioną skargę kasacyjną. Skarżąca kasacyjnie postawiła zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz naruszenia prawa materialnego. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegał zarzut naruszenia przepisów postępowania. Zarzucając naruszenie przepisów postępowania skarżąca kasacyjnie wskazała na naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, polegające na niezgodności istotnych ustaleń Sądu pierwszej instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Odnosząc się do niniejszego zarzutu należy stwierdzić, iż zaskarżony wyrok nie narusza przepisu art. 1 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 1 cytowanej ustawy sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Natomiast w myśl § 2 art. 1 niniejszej ustawy kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie pierwszego z powołanych przepisów stwierdzić należy, że Sąd władczo rozstrzygnął spór co do treści stosunku publicznoprawnego, a więc tym samym wymierzył sprawiedliwość. Ponadto wskazać należy, że naruszenie art. 1 § 1 cytowanej ustawy nie może stanowić samoistnej podstawy naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego bez wskazania konkretnej normy procesowej, która została naruszona. Z kolei, w zakresie zarzutu naruszenia art. 1 § 2 podnieść należy, iż Sąd pierwszej instancji dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji. Zatem, tego unormowania nie naruszył. Natomiast to, czy ocena legalności decyzji administracyjnej była prawidłowa czy też błędna nie może być utożsamiane z naruszeniem art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Z tego względu zarzut skargi kasacyjnej naruszenia tego przepisu uznać należy za chybiony. W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazano na niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez uznanie, że ma on zastosowanie w sprawie, podczas gdy skarżąca została zmuszona do opuszczenia miejsca stałego zameldowania i podejmuje środki prawne, aby do niego wrócić, co oznacza, że hipoteza przepisu nie została spełniona. Odnosząc się do niniejszego zarzutu należy wskazać, że niewłaściwe zastosowanie przepisu polega na błędnej subsumcji, co wyraża się w tym, że ustalony w sprawie stan faktyczny został błędnie uznany za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w konkretnej normie prawnej. W związku z tym, że skarżąca kasacyjnie nie podważyła skutecznie stanu faktycznego przyjętego za ustalony przez Sąd pierwszej instancji niemożliwym jest skuteczne zarzucenie niewłaściwego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W sytuacji kiedy nie podważono skutecznie ustaleń stanu faktycznego Naczelny Sąd Administracyjny związany jest tą oceną, która legła u podstaw zaskarżonego wyroku. Oznacza to, że brak skutecznego zarzutu naruszenia przepisów postępowania uniemożliwia skuteczne kwestionowanie zastosowania prawa materialnego. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji oznaczać to będzie brak możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 20.01.2006, I FSK 507/05, Lex nr 187513). Zatem skoro z niezakwestionowanych skutecznie ustaleń faktycznych wynika, że skarżąca nie skorzystała ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, zaś z kwestii meldunkowej uczyniła narzędzie w sporze majątkowym brak jest podstaw pozwalających na zakwestionowanie zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej - adwokatowi W. B. - wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącej powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.