II GZ 381/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Sz. z dnia 28 września 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 546/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. J. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Sz. postanowieniem z 28 września 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 546/12, odmówił A. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. I Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. A. J. wnioskiem z 27 czerwca 2012 r. wystąpiła do WSA w Sz. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podała, że jest chorą na raka złośliwego inwalidką znacznego stopnia, otrzymuje rentę w kwocie 1.200 zł (300 zł z tej renty potrąca komornik), prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwojgiem dzieci: syn w wieku 25 lat i córka w wieku 20 lat. Mąż opiekuje się żoną i nie osiąga dochodów, syn prowadzi działalność gospodarczą z której nie osiąga dochodów, a córka studiuje i również nie ma dochodów. Cała rodzina utrzymuje się wyłącznie z renty wnioskodawczyni. Referendarz sądowy Sądu pierwszej instancji postanowieniem z 31 sierpnia 2012 r. odmówił wnioskującej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata stwierdzając przede wszystkim, że nie zastosowała się do wezwania z 17 sierpnia 2012 r., w którym szczegółowo wymieniono dokumentny jakie powinna złożyć celem uznania wniosku za zasadny (m.in. zeznania podatkowe małżonków za 2011 r., wyciągi z posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i inne). Referendarz ustalił, że wnioskodawczyni, wbrew oświadczeniu, zawiesiła działalność gospodarczą dopiero 1 czerwca 2012 r. Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprzeciw i postanowieniem z 28 września 2012 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Niniejsza sprawa jest taką właśnie sprawą, więc zbędne było wydanie orzeczenia co do części wniosku z 27 czerwca 2012 r., dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem skarżąca korzysta w tym zakresie ze zwolnienia ustawowego. Sąd wskazał, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo to, w zakresie całkowitym jak i częściowym, obejmuje m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub tylko od opłat sądowych w całości lub w części oraz tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 1-3 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym określono w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z art. 255 p.p.s.a. wynika zaś, że jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zatem – w ocenie Sądu – zasadne było wezwanie A. J. do przedłożenia wymienionych w treści wezwania z 17 sierpnia 2012 r. dokumentów źródłowych, które by potwierdziły jej ogólnikowe twierdzenia. Jednakże wnioskująca w odpowiedzi na wezwanie nie przedłożyła żadnych danych dotyczących wysokości dochodów, jak i ponoszonych wydatków na utrzymanie w skali miesiąca, ani innych dokumentów, pozwalających na znalezienie podstaw dla ustanowienia jej adwokata. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że uchylanie się strony od przedstawienia określonych dokumentów lub nierzetelne wykonanie obowiązków nałożonych wezwaniem powoduje, że okoliczności podane we wniosku nie mogą zostać uprawdopodobnione i w konsekwencji sąd nie może przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy WSA w Sz. orzekając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, ponieważ informacje o jej stanie majątkowym, ze względu na swą ogólnikowość, okazały się niewystarczające dla uczynienia zadość żądaniu wniosku. II A. J. wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia powyższego postanowienia w całości. Argumentowała, że Sąd powinien ustanowić dla niej adwokata, gdyż jest nieuleczalnie chora na raka z przerzutami, co potwierdziła dokumentacją medyczną i dokumentami z ZUS. Ponadto Sąd nie uwzględnił jej stanu psychologicznego związanego z chorobą, ani też faktu, że z jednej renty utrzymuje siebie oraz trzech pozostałych członków rodziny. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że instytucja ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych z art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. w sprawie zainicjowanej skargą A. J. z 21 maja 2012 r. na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znajduje w tym przypadku pełne zastosowanie i oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Zwolnienie to nie obejmuje jednak przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, dotyczącym zastępstwa prawnego. Należy stwierdzić, że stronie postępowania przed sądem administracyjnym, która korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych może być przyznanie, na jej wniosek, prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie zastępstwa prawnego, jeżeli wykaże przesłanki, o których mowa w art. 262 p.p.s.a. Art. 262 p.p.s.a. stanowi, że przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skoro tak, to WSA w Sz. prawidłowo wyjaśnił A. J., że pierwsza część jej wniosku z 27 czerwca 2012 r., dotycząca całościowego zwolnienia od kosztów sądowych była bezprzedmiotowa, natomiast druga część tego wniosku, zawierająca żądanie ustanowienia adwokata z urzędu, podlegała merytorycznemu rozpoznaniu na zasadach określonych w przepisach Działu V Rozdziału 3 Oddziału 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sprawie z mocy art. 262 p.p.s.a. miał więc odpowiednie zastosowanie m.in. zarówno przepis art. 245 § 3 p.p.s.a. odnośnie ustanowienia adwokata, jak i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 255 p.p.s.a. Uznać należy, że Sąd pierwszej instancji wskazane wyżej przepisy prawa zastosował prawidłowo i doszedł do słusznego przekonania, iż A. J., konsekwentnie odmawiając przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadniających jej trudną sytuację majątkową, nie pozwoliła Sądowi na zweryfikowane jej twierdzeń i uczynienie zadość żądaniu wniosku poprzez ustanowienie adwokata. Wnioskująca w szczególności nie zastosowała się do wezwania Sądu z 17 sierpnia 2012 r. i nie udokumentowała posiadania jakiegokolwiek majątku, ani też nie ujawniła czy posiada rachunki bakowe i jaki jest stan tych rachunków. Wykazywana przez stronę bardzo trudna sytuacja zdrowotna, przy braku wykazania niemożności poniesienia pełnych kosztów zastępstwa prawnego adwokata, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stosowanego odpowiednio w myśl art. 262 p.p.s.a., była w ocenie WSA niewystarczająca dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Naczelny Sąd Administracyjny tę ocenę podziela, bowiem wymieniony przepis prawa nie uzależnia przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym od wykazania sytuacji zdrowotnej ubiegającego się o to prawo, ale od wykazania jego złej sytuacji majątkowej. Prawo pomocy może być przyznane tylko wtedy, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie opłacić kosztów pomocy prawnej adwokata, bez poniesienia uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Takiej sytuacji A. J. nie wykazała ani we wniosku, ani w zażaleniu, ponownie powołując się wyłącznie na zły stan zdrowia, który uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów pomocy prawnej adwokata. Natomiast twierdzenie wnioskodawczyni jakoby utrzymywała całą rodzinę, tj. męża i dwoje dorosłych dzieci z niskiej renty oraz oświadczenie o braku domu, który jednak istnieje i jest "zajęty przez banki i wierzycieli" i braku innych nieruchomości, które są "zajęte przez banki i wierzycieli" (pkt 7.1 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy), a także oświadczenie, że syn prowadzi działalność gospodarczą z której nie osiąga żadnych dochodów, budzą uzasadnione wątpliwości. Skutkuje to uznaniem, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że wnioskodawczyni nie przedstawiła swojej sytuacji majątkowej w sposób umożliwiający przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze wszystko powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.