II OSK 234/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Hauser Sędziowie sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant sekretarz sądowy Agata Stolarska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Po 318/15 w sprawie ze skargi A. K. i K. K. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Po 318/15 oddalił skargę A. K. i K. K. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Przedmiotowy wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ostrowie Wielkopolskim rozpoznając ponownie sprawę, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], na podstawie art. 48 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r. poz. 1409, ze zm.), nakazał A. i K. K. rozbiórkę obiektu budowlanego - zbiornika wodnego o powierzchni około 4000 m2, na działce nr ewid. [...] w m. K., gm. S., pobudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Organ wskazał, że w dniu 24 stycznia 2013 r., a następnie w dniu 21 marca 2014 r. oraz 24 kwietnia 2014 r. przeprowadzono kontrolę na powyższej nieruchomości, w trakcie której ustalono, że na działce nr [...] A. i K. K. wykonali zbiornik wodny, a także dokonano pomiarów tego zbiornika. Organ ustalił także, że w archiwach urzędu Starostwa Powiatowego w Ostrowie Wielkopolskim brak jest informacji, aby w okresie od 1 stycznia 2000 r. do 31 grudnia 2012 r. dla działki nr [...] wydawane były decyzje o pozwoleniu na budowę lub by inwestorzy dokonali skutecznego zgłoszenia w organie. Ustalono również, że A. i K. K. nie występowali z wnioskiem o uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy lub decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla zbiornika wodnego, ani o uzyskanie decyzji legalizacyjnej przedmiotowego zbiornika wodnego. Dlatego też Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ostrowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. wstrzymał prowadzenie robót budowlanych polegających na budowie zbiornika wodnego oraz nałożył na inwestorów obowiązek przedłożenia szeregu dokumentów szczegółowo opisanych w sentencji postanowienia. Inwestorzy nie podjęli próby zalegalizowania zbiornika i pomimo wezwania nie przedłożyli wymaganych dokumentów, dlatego też organ orzekł rozbiórkę wybudowanego samowolnie zbiornika, który w jego ocenie powstał na skutek działań ludzkich, a nie jak sugerowali właściciele nieruchomości jako naturalne rozlewisko. Odwołanie od powyższej decyzji w terminie ustawowym złożyli A. i K. K.. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ostrowie Wielkopolskim. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 48 ust. 4 ustawy - Prawo budowlane, niewywiązanie się przez zobowiązanego z obowiązków nałożonych w postanowieniu, wydanym na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 ww. ustawy (bez względu na przyczyny), obliguje organ nadzoru budowlanego do wydania decyzji z art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 ustawy - Prawo budowlane, tj. decyzji nakazującej rozbiórkę samowolnie zrealizowanego obiektu budowlanego, co prawidłowo uczynił organ nadzoru budowlanego pierwszej instancji, wydając zaskarżoną decyzję. Odnosząc się z kolei do treści odwołania, organ odwoławczy wskazał, że organ powiatowy prawidłowo przyjął na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, iż zbiornik wodny o powierzchni około 4000 m2 został wykonany po 6 czerwca 2000 r. Świadczy o tym wydruk z systemu elektronicznego ksiąg wieczystych, w którym nieruchomość położona w miejscowości K., gmina S. nr działki [...] stanowi grunty orne oraz pastwiska. Potwierdza to również informacja z rejestru gruntów sporządzona według stanu na dzień 28 listopada 2012 r., z której wynika, że działka nr [...] stanowi grunty orne oraz pastwiska trwałe. Oran odwoławczy zauważył także, że gdyby przedmiotowy zbiornik wodny był zjawiskiem naturalnym, jak twierdzą skarżący, to byłby ujęty i w odpowiedni sposób oznaczony w systemie ewidencji gruntów i budynków. A zatem Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził, że przedmiotowy zbiornik wodny o powierzchni około 4000 m2, jest zbiornikiem sztucznym, na który inwestor powinien był uzyskać decyzję o pozwoleniu na budowę, co potwierdzają dodatkowo zdjęcia satelitarne wykonane w 1995 r. uzyskane od Głównego Geodety Kraju. Organ odwoławczy wyjaśnił też, że z uwagi na zaistniałe rozbieżności pomiędzy oświadczeniami stron postępowania oraz byłych mieszkańców miejscowości K., za jako najbardziej wiarygodne uznał dokumenty uzyskane od organów administracji. Organ za prawidłowe uznał także nałożenie obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego - zbiornika wodnego na właścicieli działki – A. i K. K., bowiem kwestie związane z samowolnym posadowieniem obiektu na ich gruncie przez osoby trzecie, czy też byłych właścicieli nieruchomości są zagadnieniem cywilnym i pozostają bez wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Skargę na powyższą decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego wnieśli A. i K. K.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę uznając ją za niezasadną. Sąd pierwszej instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji. Wskazał, że z akt sprawy bezspornie wynika, iż obiekt budowlany - zbiornik wodny o powierzchni ok. 4.000 m² nie istniał do 27 lipca 1995 r. (zdjęcie satelitarne terenu działki nr [...] z dnia 27 lipca 1995 r. z zasobów Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznego, na którym nie widać zbiornika wodnego, k. 47 akt adm. pierwszej instancji). Przedmiotowy zbiornik wodny powstał po 6 czerwca 2000 r., kiedy to poprzedni właściciel działki P. W. sprzedał ją bez żadnych zabudowań, jako działkę rolną i pastwiska K. i A. K.. Następnie na działce nr [...] i [...] wykopano stawy oraz wybudowano domek letniskowy (oświadczenie P. W. - poprzedniego właściciela działki nr [...], z dnia 14 listopada 2013 r. i 27 września 2014 r.). Fakt kopania stawu został również potwierdzony przez sąsiada skarżących - J. K.. O braku zabudowań na działce i przeznaczeniu jej jako rola i pastwiska świadczy również wypis i wyrys z rejestru gruntów. W ocenie Sądu organy zasadnie wskazały więc, że sama budowa geologiczna tj. pokłady rudy żelaza, teren bagienny, mokradła na działce nr [...] nie świadczą o tym, że budowa zbiornika w obecnym stanie tj. o powierzchni ok. 4.000 m², nie powstała celowo przez działania właściciela działki. Również regularna linia brzegowa, wykonany pomost oraz ostra skarpa świadczą o tym, że zbiornik ten nie jest naturalnym rozlewiskiem na podmokłych terenach, jak zdaje się sugerować dr M. S. w opinii na temat powierzchniowej budowy geologicznej działki, przedłożonej przez skarżących. Podczas kilku kontroli przeprowadzanych na terenie działki nie stwierdzono bowiem jakichkolwiek naturalnych obniżeń terenu. Sąd pierwszej instancji za niezasadne uznał więc zarzuty skarżących, że organy nie poczyniły dokładnych i wyczerpujących ustaleń co do stanu faktycznego. Zdaniem Sądu organy odniosły się do ustaleń opinii dr M. S. nieuwzględniając jednak jej wniosków skoro są sprzeczne z innymi niekwestionowanymi dowodami w sprawie w postaci dokumentów, a także ustosunkowały się do oświadczeń powołanych świadków i uwzględniły te, które znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że skoro skarżący nie dysponowali pozwoleniem na budowę przedmiotowego zbiornika wodnego, a następnie nie wykonali obowiązków wynikających z art. 48 ust. 3 ustawy - Prawo budowane i nie podjęli działań zmierzających do legalizacji samowoli budowanej, to organy nie miały innej możliwości, jak nakazać skarżącym jako właścicielom działki, na której zbiornik ten się znajduje, rozbiórkę spornej budowli. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył K. K.. Zaskarżając wyrok w części oddalającej skargę zarzucił mu naruszenie: 1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", poprzez zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji dokonanych przez organy ustaleń stanu faktycznego, pomimo że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków dotyczących stanu faktycznego; b) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, ze zm.) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niezakwestionowaniu decyzji opartej na niedostatecznie wyjaśnionych okolicznościach dotyczących stanu faktycznego; c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78, art. 84 § 1 K.p.a. polegające na niedopełnieniu obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sytuacji istnienia szeregu wątpliwości dotyczących powstania i użytkowania przedmiotowego zbiornika wodnego (sprzeczne zeznania świadków, prywatna opinia biegłego) przy jednoczesnym pominięciu środków dowodowych w postaci opinii biegłego, które mogły te wątpliwości rozwiać i skutkować dokonaniem odmiennych ustaleń faktycznych; d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 K.p.a. polegające na błędnej ocenie dokumentów w aktach sprawy, tj. wypisu z rejestru gruntów oraz odpisu z księgi wieczystej poprzez przypisanie zawartym w tych dokumentach zapisom roli przesądzającej o stanie faktycznym działki nr [...] w sytuacji istnienia szeregu wątpliwości dotyczących jej użytkowania. Jako zarzut ewentualny, w przypadku nieuwzględnienia zarzutów procesowych, skarżący wskazał na naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 48 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane polegające na wadliwym określeniu skutków prawnych wynikających w niniejszej sprawie z tego przepisu poprzez niewydanie orzeczenia o częściowej rozbiórce obiektu budowlanego, tj. rozbiórce odpowiadającej zakresowi prac wykonanych przy zbiorniku ludzką ręką. W oparciu o powyższe zarzuty K. K. wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu natomiast bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., a zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Za nietrafny uznać należy zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd dokonanych przez organy ustaleń stanu faktycznego, pomimo że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na wyciągniecie jednoznacznych wniosków dotyczących stanu faktycznego. Wskazać należy, że zgodnie z art. 133 P.p.s.a Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach. Do naruszenia tego przepisu doszłoby wówczas, gdyby Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na materiale innym niż ten, który jest zawarty w aktach sprawy. Podstawą orzekania Sądu jest materiał zgromadzony w toku całego postępowania przed organem oraz przed sądem. Przepis art. 133 P.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu oceny materiału dowodowego dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, z którą nie zgadza się skarżący. Naruszenie tego przepisu może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas, gdy skarżący wykaże konkretne zdarzenia wynikające z akt sprawy, których Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił oraz ich wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Podnieść należy, że orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że Sąd oceniając legalność zaskarżonego aktu bierze pod uwagę okoliczności, które z tych akt wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Przepis ten nie służy zatem do zwalczania wniosków jakie zostały wyprowadzone z materiału dowodowego, lecz nakazuje sądowi konkretne zachowanie przy podejmowaniu orzeczenia. Sąd pierwszej instancji oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium legalności słusznie uznał, że brak jest podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Kwestionowana decyzja znajduje bowiem dostateczne podstawy w obowiązującym prawie, zaś jej wydanie poprzedzone zostało postępowaniem przeprowadzonym bez uchybień proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Okoliczność wybudowania przez A. i K. K. obiektu budowlanego - zbiornika wodnego o powierzchni około 4000 m2, na działce nr ewid. [...] w m. K., gm. S., bez wymaganego pozwolenia na budowę, została potwierdzona zgromadzonymi w aktach sprawy dokumentami, dlatego też powoływanie biegłego czy też dalsze prowadzenie postępowania dla ustalenia okoliczności już stwierdzonych było zbędne. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji nie kwestionował okoliczności, że teren na którym wybudowano zbiornik wodny mógł być podmokły o znacznym zawilgoceniu, co wynika z opinii dr M. S. przedłożonej przez skarżących. Jednak ani Sąd ani organy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie dały wiary zawartej w opinii sugestii, że sama budowa geologiczna tj. pokłady rudy żelaza, teren bagienny, mokradła na działce nr [...] mogła wpłynąć na naturalne powstanie zbiornika wodnego w obecnym stanie, tj. o powierzchni ok. 4.000 m². Biorąc pod uwagę wielkość zbiornika wodnego, jego idealne wpasowanie się w kształt działki nr [...], a także regularną linię brzegową, wykonany pomost oraz ostrą skarpę nie sposób przyjąć, że zbiornik ten jest naturalnym rozlewiskiem na podmokłych terenach. Zwłaszcza, że podczas kilku kontroli przeprowadzanych na terenie działki nie stwierdzono jakichkolwiek naturalnych zaniżeń terenu, ani naturalnych rozlewisk na sąsiednich działkach. Stwierdzić zatem należy, że zasadnie przyjął Sąd pierwszej instancji, podtrzymując ustalenia organów, że sporny zbiornik wodny wybudowany został przez skarżących po 6 czerwca 2000 r., kiedy to poprzedni właściciel działki - P. W. sprzedał ją bez żadnych zabudowań jako działkę rolną i pastwiska K. i A. K.. Okoliczność, że na działce nr [...], przed zakupem jej przez skarżących, nie było zbiornika wodnego - stawu potwierdzili poprzedni właściciel działki (oświadczenie P. W. z dnia 14 listopada 2013 r. i z dnia 27 września 2014 r. – k. 25 i 53 akt adm. pierwszej instancji) oraz sąsiedzi przedmiotowej nieruchomości (oświadczenie J. K. z dnia 27 września 2014 r. oraz oświadczenie E. M. z dnia 15 listopada 2013 r. – k. 53 i 26 akt adm. pierwszej instancji). Ponadto fakt, że obiekt budowlany – zbiornik wodny o powierzchni ok. 4.000 m² nie istniał na przedmiotowej działce do dnia 27 lipca 1995 r. wynika bezspornie ze zdjęcia satelitarnego terenu działki nr [...] zrobionego w dniu 27 lipca 1995 r. i pozyskanego z zasobów Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej – k. 47 akt adm. pierwszej instancji). Na zdjęciu tym nie widać żadnego zbiornika wodnego, a widoczne są jedynie tereny zielone z widocznymi śladami po pojeździe mechanicznym, który nie byłby w stanie poruszać się po terenie bagiennym. A zatem organy słusznie odmówiły wiarygodności oświadczeniom świadków załączonym do odwołania, że staw ten istniał już kilkanaście lat temu, a nawet można było się w nim kapać. Oświadczenia te są bowiem sprzeczne ze znajdującym się w aktach sprawy zdjęciem satelitarnym terenu, a także twierdzeniami samych skarżących, że staw ten mógł wysychać w okresie letnim, co wydaje się być mało prawdopodobne z uwagi na powierzchnię tego stawu. W związku z powyższym przyjąć należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza stanowisko organów, że zbiornik wodny o powierzchni ok. 4.000 m², wykonany został w całości przez skarżących. Jak słusznie wskazały organy, obecny kształt "rozlewiska" nie mógł być również spowodowany oczyszczaniem i konserwacją, bowiem, jak wskazano powyżej, poprzedni właściciel działki użytkował ją w charakterze rolniczym i dopiero kiedy właścicielami stali się skarżący, wykopali oni zbiornik wodny o regularnej linii brzegowej. Tak więc organy, wbrew twierdzeniom wnoszącego skargę kasacyjną, dopełniły obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie, a dysponując sprzecznymi zeznaniami świadków za wiarygodne uznały te, które znalazły potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym w postaci zwłaszcza bezspornych dokumentów. Za niezasadny uznać zatem należy zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 78, art. 84 § 1 K.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i błędnej oceny dokumentów w aktach sprawy. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, znajdujące się w aktach sprawy dokumenty w postaci wypisu z rejestru gruntów oraz odpisu z księgi wieczystej nie przesądzały o stanie faktycznym działki nr [...], a jedynie potwierdzały ustalenia dokonane w oparciu o pozostały materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy (zdjęcie satelitarne z 1995 r., oświadczenia byłego właściciela działki, protokoły z kontroli nieruchomości). Tak więc skoro organy prawidłowo ustaliły, co podtrzymał też Sąd pierwszej instancji, że przedmiotem prowadzonego postępowania jest wykonany w całości przez skarżących zbiornik wodny o powierzchni ok. 4.000 m², to prawidłowa była też kwalifikacja powstałego obiektu, jako obiektu budowlanego – budowli, na budowę którego wymagane było pozwolenie na budowę zgodnie z art. 28 ustawy – Prawo budowlane. Obiekt budowlany – zbiornik wodny nie został bowiem zwolniony z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę zgodnie z art. 29 ustawy – Prawo budowlane. Ustalenie natomiast, że skarżący zrealizowali bez wymaganego pozwolenia na budowę zbiornik wodny (co nie jest w sprawie kwestionowane) powoduje, że zasadnym było zastosowanie w sprawie trybu z art. 48 ust. 1, 2 i 3 ustawy - Prawo budowlane, a więc wydanie postanowienia o jakim mowa w ust. 3 tego przepisu, a w przypadku niezłożenia żądanych dokumentów, wydanie decyzji nakazującej rozbiórkę zbiornika. Przy czym zauważyć należy, że skoro w przedmiotowej sprawie w świetle zgromadzonych dokumentów prawidłowo przyjęto, iż zbiornik wodny został w całości wykonany przez skarżących, to bezzasadny jest zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 48 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane polegające na wadliwym określeniu skutków prawnych wynikających w niniejszej sprawie z tego przepisu poprzez niewydanie orzeczenia o częściowej rozbiórce obiektu budowlanego, tj. rozbiórce odpowiadającej zakresowi prac wykonanych przy zbiorniku ludzką ręką. A zatem Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że skoro skarżący nie dysponowali pozwoleniem na budowę przedmiotowego zbiornika wodnego, a następnie nie wykonali obowiązków wynikających z art. 48 ust. 3 ustawy - Prawo budowane i nie podjęli działań zmierzających do legalizacji samowoli budowanej, to organy nie miały innej możliwości, jak nakazać skarżącym jako właścicielom działki, na której zbiornik ten się znajduje, rozbiórkę spornej budowli. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Ustosunkowując się z kolei do wniosku pełnomocnika wnoszącego skargę kasacyjną o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie działa on na zasadzie prawa pomocy. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 P.p.s.a) w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a., po złożeniu przez tak ustanowionego pełnomocnika stosownego oświadczenia.