III SA/Wa 836/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka – Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold – Rogiewicz (sprawozdawca), sędzia WSA Beata Sobocha, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi K. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie uznające za zasadną skargę na czynność egzekucyjną 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz K. G. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Naczelnik Urzędu Skarbowego W. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec K. G. (dalej również: "Strona", Skarżący") na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 9 listopada 2000 r. o nr [...]; z 19 września 2001 r. o nr [...], [...]; z 20 lutego 2002 r. o nr [...], [...], [...]; z 25 lutego 2002 r. o nr [...], [...], [...], [...], [...]; z 15 grudnia 2004 r. o nr [...], [...], [...], [...]; z 19 kwietnia 2005 r. o nr [...]; z 16 czerwca 2005 r. o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za okres od maja do września 2000 r., od listopada do grudnia 2000 r. i styczeń 2001 r. oraz zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1998, 1999, 2000, 2003 i 2004, a także zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów za rok 2000. Naczelnik Urzędu Skarbowego W., działając na podstawie art. 22 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), pismem z 12 marca 2019 r. przekazał ww. tytuły wykonawcze do Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.(1) (dalej również: "Naczelnik",) celem przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości należących do Strony, z uwagi na miejsce położenia tych nieruchomości. Równocześnie ww. organ wskazał, że należności wskazane w przedmiotowych tytułach wykonawczych uległy przedawnieniu i wyegzekwowanie ich jest możliwe wyłącznie z przedmiotu hipoteki przymusowej. Następnie Naczelnik zawiadomieniem z 12 września 2019 r. stanowiącym jednocześnie wezwanie do zapłaty egzekwowanej należności w terminie 14 dni, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, na podstawie ww. tytułów wykonawczych, dokonał zajęcia należącej do Strony nieruchomości położonej w miejscowości G.(2), dla której prowadzona jest księga wieczysta przez Sąd Rejonowy w G.(1), V Wydział Ksiąg Wieczystych, nr [...]. Pismem z 15 października 2019 r., Skarżący wniósł na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. skargę na czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z 12 września 2019r. nr [...]. W treści przedmiotowej skargi Skarżący wskazał na przedawnienie należności, na podstawie których dokonana została przedmiotowa czynność egzekucyjna. Postanowieniem z [...] listopada 2019 r. Naczelnik po rozpatrzeniu skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości dokonaną zawiadomieniem z 12 września 2019 r. uznał skargę za zasadną. W uzasadnieniu organ stwierdził, że błędem było dokonanie ww. zawiadomieniem zajęcia nieruchomości na podstawie tytułów wykonawczych z 9 listopada 2000 r. o nr [...], z 19 września 2001 r. o nr [...] oraz z 15 grudnia 2004 r. o nr [...], gdyż tytuły te nie zostały zabezpieczone hipoteką przymusową wpisaną do prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G.(1), V Wydział Ksiąg Wieczystych, księgi wieczystej nr [...]. Zatem organ uznał wniesioną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę za zasadną. Następnie powołując się na § 5a ww. przepisu Naczelnik wskazał, że usunął stwierdzoną wadę czynności poprzez dokonanie 23 października 2019 r. aktualizacji zajęcia nieruchomości z 12 września 2019 r. i złożenie wniosku do Sądu Rejonowego w G.(1), V Wydział Ksiąg Wieczystych, o zmianę wpisu z łącznej kwocie zaległości 5.348.302,12 zł na kwotę 3.028.671,57 zł. W pouczeniu postanowienia z [...] listopada 2019 r. Naczelnik wskazał, że zgodnie z art. 54 § 5 u.p.e.a. na postanowienie to zażalenie nie przysługuje. Pismem z 13 grudnia 2019 r., Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika z [...] listopada 2019 r. wskazując, że ww. postanowieniem organ egzekucyjny uznał jedynie w części skargę z 15 października 2019 r. za zasadną. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej również: "Dyrektor") postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie Naczelnika z [...] listopada 2019 r. W uzasadnieniu organ nadzoru wskazał, że zgodnie z treścią art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") przed przystąpieniem do merytorycznej oceny wniesionego środka zaskarżenia organ powinien w pierwszej kolejności rozstrzygnąć kwestię dopuszczalności odwołania, a następnie dokonać kontroli zachowania terminu do jego wniesienia. Zgodnie zaś z treścią art. 144 k.p.a. do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Następnie Dyrektor wskazał, że zażalenie zgodnie art. 17 § 1 u.p.e.a. jest środkiem zaskarżenia przysługującym na postanowienia wydane w toku egzekucji administracyjnej lub dotyczące postępowania egzekucyjnego. Uprawnienie do wniesienia tego środka służy tylko wówczas, gdy tak stanowi ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub na mocy art. 18 tej ustawy, gdy tak stanowią przepisy k.p.a. Następnie Dyrektor opierając się na wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Lublinie z 17 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 1102/16, i przepisie art. 54 § 5 u.p.e.a., wskazał, że w sprawie skargi na czynności egzekucyjne organ może wydać dwa rodzaje postanowień - takie postanowienia, na które przysługuje zażalenie i takie, na które zażalenie nie przysługuje. Z przepisu tego expressis verbis wynika, że zażalenie przysługuje tylko na postanowienie o oddaleniu skargi. A contrario organ podkreślił, że na uwzględnienie skargi przez organ nadzoru nie przysługuje zażalenie. Dalej organ odwoławczy wskazał, że z art. 54 § 5a u.p.e.a. wynika również, że organ egzekucyjny uwzględniając skargę może podjąć tylko takie rozstrzygnięcie, które: a) uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub b) usuwa stwierdzone wady czynności. Zatem wszelkie inne merytoryczne sposoby rozpoznania skargi nie mogą zostać zakwalifikowane jako jej uwzględnienie w rozumieniu tego przepisu. Tym samym muszą zostać zakwalifikowane jako jej oddalenie, ze skutkiem w postaci możliwości zaskarżenia zażaleniem, o czym mowa w art. 54 § 5 u.p.e.a. Mając na uwadze powyższe rozważania Dyrektor stwierdził, że Naczelnik wydając postanowienie z [...] listopada 2019 r. uwzględniające skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości dokonaną zawiadomieniem z 12 września 2019 r. w konsekwencji usunięcia stwierdzonej przez organ egzekucyjny wady ww. czynności poprzez dokonanie pismem z 23 października 2019 r. aktualizacji ww. zawiadomienia i złożenie do Sądu Rejonowego w G.(1), V Wydział Ksiąg Wieczystych, wniosku o zmianę wcześniej dokonanego wpisu o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z przedmiotowej nieruchomości, ograniczając wysokość egzekwowanej należności do kwoty 3.028.671,57 zł, wydał rozstrzygniecie, na które w świetle uregulowań zawartych w art. 54 § 5 u.p.e.a. zażalenie nie przysługiwało. Równocześnie Dyrektor wyjaśnił, że niedopuszczalność odwołania, o której mowa w art. 134 k.p.a., może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak również i podmiotowym. Wobec ww. okoliczności Dyrektor wskazał, że na gruncie niniejszej sprawy zachodziła pierwsza z przesłanek wskazanych przez ustawodawcę w art. 134 k.p.a., bowiem przepisy prawne nie przewidują możliwości zaskarżenia przedmiotowego postanowienia w toku instancji, co skutkuje niedopuszczalnością wniesionego przez Stronę zażalenia z przyczyn przedmiotowych i koniecznością wydania postanowienia przez organ zażaleniowy na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia. W skardze z 7 marca 2020 r. na postanowienie Dyrektora z [...] stycznia 2020 r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na postanowienie Naczelnika z [...] listopada 2019 r. Strona ponownie wskazała, że organ egzekucyjny uznał za zasadną jedynie część skargi z 15 października 2019 r., pomijając zarzuty zawarte w skardze odnoszące się do przedawnienia innych egzekwowanych należności, jak również niespełnienia w tytułach wykonawczych będących podstawą wpisu hipoteki w księdze wieczystej wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 26 § 2 u.p.e.a. W związku z powyższym Strona wniosła o uchylenie ww. postanowienia Dyrektora w całości. W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko w sprawie, uznając zarzuty skargi za niezasadne. Pismem z 16 lipca 2020 r., zatytułowanym "Uzupełnienie skargi przez Skarżącego" Strona odniosła się do doręczonej jej odpowiedzi na skargę, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r, poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy). Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przed odniesieniem się do legalności zaskarżonego postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia, wyjaśnienia wymaga czy przedmiotowe postanowienie może zostać objęte kontrolą sądu administracyjnego w świetle art. 3 § 2 pkt 2 i 3 p.p.s.a. Stosownie do tych regulacji, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2); postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu (pkt 3). Sąd orzekający podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z 8 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1689/12 (Lex nr 1248412), że stwierdzające niedopuszczalność zażalenia postanowienie wydane w oparciu o art. 134 w związku z art. 144 k.p.a., mimo że dotyczy rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym, ma charakter postanowienia zamykającego sprawę oceny dopuszczalności zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym i z tego względu mieści się wśród aktów prawnych, o których stanowi art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Skarga nie podlega więc odrzuceniu z powodu braku drogi sądowoadministracyjnej. Przedmiotem kontroli jest postanowienie Dyrektora z [...] stycznia 2020 r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia Skarżącego na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.(1) w przedmiocie uznania za zasadną skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości zawiadomieniem z 12 września 2019 r. Kontrolowane przez Sąd postanowienie organu nadzoru narusza przepisy postępowania w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Organ wadliwie przyjął, że postanowienie organu egzekucyjnego z [...] listopada 2019 r. jest postanowieniem uwzględniającym skargę na czynności egzekucyjne, a tym samym nie przysługuje na nie zażalenie. Stosownie do art. 54 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia) zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego (§ 1). Skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skargi postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Z zacytowanych regulacji wynika, że zaskarżalne zażaleniem jest tylko postanowienie o oddaleniu skargi, zaś - a contrario - na postanowienie uwzględniające skargę na czynności egzekucyjne zażalenie nie przysługuje. Jednocześnie należy zaakcentować, że z art. 54 § 5a u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny uwzględniając skargę może podjąć tylko takie rozstrzygnięcie, które: a) uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub b) usuwa stwierdzone wady czynności. Zatem wszelkie inne merytoryczne sposoby rozpoznania skargi nie mogą zostać zakwalifikowane jako jej uwzględnienie w rozumieniu tego przepisu. Tym samym muszą zostać zakwalifikowane jako jej oddalenie, ze skutkiem w postaci możliwości zaskarżenia zażaleniem, o czym mowa w art. 54 § 5 u.p.e.a. Na gruncie tej sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w G.(1) nie podjął rozstrzygnięcia, które mieści się w kręgu wyznaczonym przez art. 54 § 5a u.p.e.a. Organ podkreślił, że błędem było dokonanie zawiadomieniem z 12 września 2019 r. zajęcia nieruchomości na podstawie tytułów wykonawczych z 9 listopada 2000 r. nr [...], z 19 września 2001 r. nr [...] oraz z 15 grudnia 2004 r. nr [...], gdyż tytuły te nie były zabezpieczone hipoteką przymusową wpisaną do prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G.(1), V Wydział Ksiąg Wieczystych, księgi wieczystej nr [...]. Nie można uznać, że takie orzeczenie Naczelnika wyczerpywało przedmiot skargi. Niewątpliwie bowiem Naczelnik prowadził postępowanie egzekucyjne także na podstawie innych tytułów wykonawczych. Na mocy przedmiotowego postanowienia z [...] listopada 2019 r. organ egzekucyjny usunął stwierdzone przez siebie wady dokonanej czynności zajęcia nieruchomości na podstawie trzech tytułów wykonawczych, ale pominął, że egzekucja prowadzona była również na podstawie innych tytułów. Ponadto odniósł się do zarzutów skargi, stwierdzając że nie są one przedmiotem rozważań skargi na czynności egzekucyjne, a zatem w tym zakresie skargę należało oddalić. Taki sposób załatwienia skargi na czynności egzekucyjne nie stanowi jej uwzględnienia w rozumieniu art. 54 § 5 i 5a u.p.e.a. Przedmiotowe postanowienie nie usuwało bowiem nieprawidłowości, tylko stwierdzało dokonanie już tego usunięcia, a to nie jest to samo. Co prawda sentencja postanowienia organu egzekucyjnego z [...] listopada 2019 r. zawiera zwrot o uznaniu skargi za zasadną, ale taki sposób uwzględnienia skargi nie został przewidziany w art. 54 § 5a u.p.e.a. Dla zapewnienia ochrony zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym także takie rozstrzygnięcie o skardze należy uznać za jej oddalenie, choćby w części, tym samym umożliwiające stronie możliwość wniesienia zażalenia (art. 54 § 5 u.p.e.a.), a w dalszej perspektywie skargi do sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Po lekturze uzasadnienia postanowienia z [...] listopada 2019 r. można stwierdzić, że skargę zobowiązanej uznawało za zasadną tylko w części. Organ egzekucyjny stwierdził, że "co do pozostałych zarzutów podniesionych przez Zobowiązanego wskazać należy, iż kwestie te pozostają poza zakresem rozważań branych pod uwagę w toku egzekucyjnego postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną, wniesioną na podstawie art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji". Zatem jak można wywnioskować w pozostałym zakresie, z wskazanych wyżej powodów, nawet abstrahujących od art. 54 § 5a u.p.e.a., postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.(1) nie uwzględniało skargi na czynności egzekucyjne w całości, lecz oddalało skargę zobowiązanego w części, czego organ egzekucyjny nie orzekł w sentencji postanowienia. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie organu nadzoru. Narusza ono bowiem art. 54 § 5 i 5a u.p.e.a. i w konsekwencji art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a. W dalszym toku niniejszej sprawy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej będzie związany wykładnią prawa dokonaną przez Sąd. Rozpoznając zażalenie zobowiązanego na postanowienie organu egzekucyjnego z [...] listopada 2019 r. przyjmie, że nie mieści się ono w kręgu postanowień uwzględniających skargę, o których mowa w art. 54 § 5a u.p.e.a. i podejmie w tym zakresie właściwe rozstrzygnięcie. O kosztach postępowania w kwocie 100 zł Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 1 i art. 210 § 2 p.p.s.a. Zasądzoną - z urzędu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym - kwotę stanowi wpis, ponieważ Skarżący działając osobiście nie wykazał, aby poniósł inne wydatki niezbędne do celowego dochodzenia jego praw.