II OSK 1435/06

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Hauser Sędziowie sędzia NSA Jacek Hyla ( spr.) sędzia NSA Anna Łuczaj Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 6 września 2005 r., sygn. akt II SA/Op 455/04 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Wojewody O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 6 września 2005 r., sygn. II SA/Op 455/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J. W. na decyzję Wojewody O. z dnia [...], nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...], nr [...] o wymeldowaniu J. W. z pobytu stałego w O. przy ul. [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2001r. Dz. U. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Z uzasadnienia wyroku sądu I instancji wynika, że organy administracji obu instancji ustaliły, że właścicielką lokalu przy ul. [...] w O. jest H. W., która domagała się wymeldowanie syna J. W. We wniosku podała, że syn od lipca 2003 r. nie zamieszkuje w jej lokalu, z którego zabrał rzeczy osobiste i swoją lodówkę, nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania a ona ponosi dodatkowe opłaty za media. Syn nie chce dokonać wymeldowania mimo, iż od roku mieszka w innym lokalu. Nachodzi ją prawie codziennie, jednak przebywa wówczas w mieszkaniu tylko kilka minut, demoluje mieszkanie, niszczy wyposażenie i jej rzeczy osobiste. Znęca się nad nią psychicznie i fizycznie. W trakcie oględzin lokalu stwierdzono, że pokój, w którym mieszkał J. W. jest całkowicie zdewastowany, pozbawiony tynku i podłogi i w obecnym stanie nie nadaje się do zamieszkania. Nie stwierdzono, aby w mieszkaniu znajdowały się jego rzeczy osobiste. Organy administracji uznały, że J. W. przed rokiem opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Fakt jego niezamieszkiwania potwierdziła także kontrola meldunkowa przeprowadzona przez Komisariat [...] Policji. Skoro zgodnie z art. 15 ust. 1 cyt. ustawy o ewidencji ludności "osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego jest obowiązana wymeldować się w organie gminy właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca" to niewypełnienie tego obowiązku upoważnia organ gminy do wymeldowania osoby w drodze decyzji administracyjnej - na wniosek strony lub z urzędu. Ustawa o ewidencji ludności jest ustawą porządkową na mocy której w zbiorach meldunkowych winny znajdować się zapisy o faktycznym pobycie osób oraz o byłych mieszkańcach. Ewidencja ludności nie rozstrzyga również istotnych spraw życiowych i bytowych osób zarejestrowanych w jej zbiorach. Zameldowanie w danym lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i potwierdza fakt pobytu w tym lokalu. Natomiast definicję pojęcia pobytu stałego zawiera art. 6 ust. 1 cyt. ustawy, który stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, zaś w orzecznictwie administracyjnym wskazuje się, że miejscem pobytu stałego określonej osoby jest lokal, w którym znajduje się jej centrum życiowe. Fakt niezamieszkiwania J. W. w przedmiotowym lokalu potwierdziła zarówno Policja w piśmie znajdującym się w aktach sprawy jak i świadek M. W. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu J. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie prawa i sprawiedliwości społecznej. Podniósł, że została "...ona oparta na poświadczeniach kłamców i przestępców.", którzy chcą odnieść konkretną korzyść materialną. Rzeczywistość jest inna, na co ma dowody, które zostaną przedstawione w postępowaniu sądowym. Zwrócił uwagę, że istnieje prawna ochrona osób wymeldowanych w okresie jesienno-zimowym, a tej ochrony go pozbawiono. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wskazał w rozważaniach zawartych w uzasadnieniu wyroku, że zgodnie z brzmieniem przepisu art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy uznaje się nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Skoro organy obu instancji ustaliły, że skarżący przed rokiem opuścił dotychczasowe miejsce zamieszkania, to decyzja wydana w oparciu o ustalenia dokonane w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym nie narusza prawa. Zdaniem sądu ewentualny fakt przechowywania rzeczy w spornym lokalu bez przebywania w nim nie potwierdza zamieszkiwania, jak też koncentrowania w nim swojego centrum życiowego. Według art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności pobytem stałym, warunkującym zameldowanie na pobyt stały, jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. O opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy można mówić wówczas, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby. Przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu. Wprawdzie w odwołaniu skarżący podnosi fakt utrudniania odwołującemu korzystania z mieszkania przez wnioskodawczynię poprzez odłączanie energii elektrycznej oraz wymianę zamków w drzwiach wejściowych, jednak nie wskazuje, że podjął czynności prawne zmierzające do przywrócenia utraconego posiadania lokalu. Nie może przemawiać za potwierdzeniem przebywania w przedmiotowym lokalu podnoszona przez skarżącego okoliczność licznych interwencji policji na początku lipca, a które jak podnosi J. W. dotyczą naruszenia nietykalności cielesnej. Okoliczność ta potwierdza jedynie, iż pomiędzy matką, a synem istnieją konflikty, które wymagają interwencji policji i że skarżący przychodzi do mieszkania, co nie oznacza, że w nim przebywa na stałe. Fakt ten, w ocenie sądu na tle ustalonego stanu sprawy, może jedynie oznaczać że przechowywanie rzeczy oraz pojawianie się w mieszkaniu przez skarżącego w spornym lokalu miało na celu stworzenie pozoru przesłanki wyłączającej wymeldowanie. Nie ma znaczenia podnoszona w sprawie okoliczność, iż częściowo ponosił koszty utrzymania lokalu oraz wydatków na remont mieszkania i że sprawy dotyczące postępowań karnych, cywilnych i administracyjnych inicjowanych przez matkę nie zostały uwzględnione, ponieważ przesłanki, które podlegają badaniu w postępowaniu o wymeldowanie zostały zawarte w zacytowanym art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Celem ustawy jest prowadzenie przez organy administracji rejestracji danych o miejscu pobytu osób (art. 1 ust. 2 ustawy), przeto dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Słusznie więc organ I instancji przyjął, że utrzymanie zameldowania skarżącego na pobyt stały w lokalu, w którym faktycznie on nie przebywa, stwarzałoby fikcję meldunkową. Przepisy meldunkowe mają wyłącznie znaczenie ewidencyjne i nie rodzą żadnych uprawnień w sferze stosunków cywilnoprawnych, które mają decydujące znaczenie przy ocenie praw podmiotowych związanych, np. z własnością lokalu. Dlatego też należało w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 12002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), oddalić skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. W., podnosząc jako podstawę skargi kasacyjnej naruszenie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 77 i 80 k.p.a. które to uchybienie procesowe mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy / art. 174 pkt 2 p.p.s.a. / i domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącego zebrane w toku postępowania przed WSA dowody przeczą, by skarżący opuścił mieszkanie w lipcu 2003 r., tj. w dacie przyjętej przez organ administracyjny I instancji, a ponadto, aby jego nieobecność w lokalu należącym do matki była dobrowolna. Wśród dokumentów złożonych do akt sprawy przez H. W. znajdują się jej pisma, w których prosi o opróżnienie pokoju ze wszystkich śmieci i rupieci do [...] listopada 2004 r. i pisze "J. ja się boję cokolwiek ruszać żeby nie wyrzucić ci jakiegoś pisma czy rachunku". W liście z daty [...] marca 2005 r. H. W. pisze, "kilka razy prosiłam A., aby ci powiedział i pomógł opróżnić pokój i piwnicę, bo chcę robić remont". Treść pism świadczy o tym, że skarżący jeszcze w roku wniesienia skargi zajmował przedmiotowy pokój. Na rozprawie w dniu 6 września 2005 r. skarżący złożył plik dokumentów dotyczących postępowań karnych, cywilnych i administracyjnych. Wśród nich było pismo informujące o sprawie eksmisyjnej przed Sądem Rejonowym w O. [...] w fazie postępowania apelacyjnego. Skarżący dołączył do skargi kasacyjnej kopię wyroku Sądu Okręgowego w O. odwoławczego z 13 października 2004r. [...] na dowód zmiany wyroku eksmisyjnego przez oddalenie powództwa w następstwie apelacji skarżącego. Wyrok ten potwierdza, że skarżący w toku postępowania eksmisyjnego skutecznie dochodził swoich praw do zajmowanego lokalu mieszkaniu stanowiącym własność matki. W tym stanie rzeczy trudno przyjąć, aby skarżący w ogóle opuścił przedmiotowy lokal. Jego czasowa nieobecność w tymże lokalu nie miała cech dobrowolności zwłaszcza gdy się uwzględni widoczny konflikt rodzinny i wrogą wobec skarżącego postawę matki, a także brata. WSA błędnie ocenił zebrane w sprawie dowody w związku z czym wniosek kasacji o uchylenie zaskarżonego wyroku jest, zdaniem skarżącego uzasadniony. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka postępowania wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia adwokackiego w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, albowiem koszty te nie zostały uiszczone przez uczestniczkę postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, poza przypadkami nieważności postępowania wymienionymi w § 2 tego artykułu, z których żaden w sprawie nie zachodzi. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 77 i 80 k.p.a. i błędną ocenę zebranych w sprawie dowodów. Zarzut ten uznać należy za nieuzasadniony. Wręcz przeciwnie, Sąd I instancji ocenił szczegółowo postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy administracji, uznając że doprowadziło ono do wykazania, że skarżący faktycznie nie zamieszkuje w mieszkaniu swej matki. Wyczerpująca i wszechstronna analiza postępowania dowodowego dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wykazała, że organy administracji nie naruszyły przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności przepisów art. 7, 77 ani 80 k.p.a. Przywołana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczność, że matka skarżącego wzywała go do usunięcia różnych należących do niego przedmiotów, nie świadczy bynajmniej o tym, że zaakceptowana przez sąd ocena dowodów dokonana przez organy administracji była wadliwa. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał słusznie że pozostawanie w mieszkaniu różnych przedmiotów należących do skarżącego nie świadczy o tym, że zamieszkuje on w tym lokalu. Wykazano bowiem, że nie pozostaje on tam fizycznie z zamiarem stałego przebywania. Żadnej zmiany co do oceny faktu przebywania skarżącego w lokalu nie może spowodować także wyrok Sądu Okręgowego w O. oddalający powództwo H. W. o eksmisję skarżącego. Wyrok ten nie zawiera bynajmniej stwierdzenia, że skarżący przebywa w lokalu należącym do jego matki, natomiast przyczyną oddalenia jej żądania eksmisji skarżącego było jedynie uchybienie wymogom formalnym wypowiedzenia stosunku prawnego upoważniającego skarżącego do korzystania z lokalu. W żadnej mierze sąd cywilny nie przesądził faktu przebywania przez skarżącego w lokalu. Nie jest także podjęciem właściwych działań prawnych w celu przywrócenia utraconego posiadania lokalu aktywne występowanie w roli pozwanego w toku postępowania eksmisyjnego przed sądem cywilnym. Orzecznictwo sądów administracyjnych jednoznacznie wskazuje bowiem, że domniemanie dobrowolności opuszczenia zajmowanego dotychczas lokalu może być obalone jedynie wskutek wystąpienia do sądu cywilnego we właściwym trybie i terminie z powództwem o przywrócenie posiadania. Skarżący nie wykazał natomiast, aby występował w roli powoda w tego rodzaju postępowaniu. Na marginesie tylko należy zwrócić uwagę, że wprawdzie sformułowanie podstawy kasacyjnej sprowadzającej się w istocie do zarzutu błędnej oceny przez sąd I instancji zebranych w sprawie dowodów jako zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 77 i 80 k.p.a. budzić może szereg wątpliwości, to jednak Naczelny Sąd Administracyjny dokonał merytorycznej oceny tego zarzutu, podzielając wyrażany w doktrynie (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Komentarz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek. Kraków 2005 str. 412) pogląd, iż w obecnym stanie prawnym należy honorować wskazanie powyższych przepisów w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., przez stronę kwestionującą dokonaną przez sąd I instancji ocenę postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organy administracji. W tym stanie sprawy Sąd na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną oddalił. Rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu będzie rozpoznanie wniosków pełnomocników skarżącego i uczestniczki postępowania o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej stronom z urzędu w ramach przyznanego im prawa pomocy.