II SA/Gl 1328/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1946/2022/10016 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 15 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego R. T. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 24 maja 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – C. T. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż matka skarżącego jest wdową, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., wydanym na czas nieokreślony, według którego nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność. Ponadto podniósł, że skarżący jest obecnie osobą bezrobotną, w 2007r. zrezygnował z pracy w Norwegii i wrócił do kraju celem sprawowania opieki nad matką. Organ odwoławczy podniósł, że za chybioną uznać należy argumentację organu pierwszej instancji w zakresie, w którym organ ten powołał się na brzmienie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał bowiem, że art. 17 ust. 1b tej ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wobec tego, zgodnie z utrwaloną już linią orzeczniczą sądów administracyjnych, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że niezależnie od powyższego, decyzja odmawiająca skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zasługuje na utrzymanie w mocy. Podniósł bowiem, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej również jako "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje; 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym organ podkreślił, że wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Podniósł, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego oraz poszczególne czynności wykonywane przez niego nie są na tyle angażujące, aby nie mógł podjąć choćby częściowego zatrudnienia, w dogodnej dobowo porze. Dodał, że czynności skarżącego związane z opieką nad matką ograniczają się jedynie do wspomagania jej w czynnościach życia codziennego. W złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczeniu z dnia [...] r. skarżący wskazał następujący wymiar i zakres opieki jaką sprawuje nad matką : (...) przygotowanie posiłków i pilnowanie ich spożycia, robienie zakupów (...) dbanie o porządek w mieszkaniu, pranie raz w tygodniu, podawanie lekarstw 4 razy dziennie, pomiar ciśnienia 4 razy dziennie, karmienie i wyprowadzanie psa którego właścicielką jest mama, wizyty u lekarzy i specjalistów w zależności od terminów (...). Organ odwoławczy podniósł, że zakres opieki wskazany przez stronę w oświadczeniu z dnia [...] r. jest zbieżny z ustaleniami pracownika socjalnego zawartymi w treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w toku postępowania. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika w szczególności, że skarżący mieszka z matką, która wymaga pomocy przy dawkowaniu i podawaniu leków, kontroli ciśnienia, dostarczaniu żywności, praniu, sprzątaniu, gotowaniu. Skarżący poinformował, że rodzeństwo nie pomaga mu w opiece nad matką i nie udziela wsparcia finansowego. W związku z tym organ wskazał, że z okoliczności sprawy wynika, iż skarżący nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej, choćby na część etatu. Podkreślił, że z treści wywiadu środowiskowego wynika, iż matka skarżącego porusza się samodzielnie po mieszkaniu, na zewnątrz wychodzi sama gdy czuje się silniejsza, pozostaje sama w domu gdy syn załatwia sprawy urzędowe lub robi zakupy. Organ dodał, że w toku postępowania skarżący nie kwestionował ani nie przedkładał żadnych dowodów, ani oświadczeń, z których wynikałby odmienny niż ustalony, zakres opieki nad matką . Podkreślił, że zgodnie z wyrokiem z dnia 22 grudnia 2021 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sygn. akt III SA/Gd 841/21 (publ. Lex): "Przepisu art. 17 ust. 1 ustawy nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne". W podsumowaniu organ odwoławczy wskazał, że w analizowanym przypadku zakres i sposób opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie wykluczają możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia (choćby w częściowym wymiarze czasu pracy, w dogodnej dobowo porze). Dodał, że ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji w powyższym zakresie uznać należy za wyczerpujące (zgodnie z art. 7 k.p.a.) w pełni uzasadniające tezę, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący – reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika – podniósł zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez stronę skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym zarzutem wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 16 września 2021 roku w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 577/21 wskazał, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r." W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.) - na wniosek skarżącego i organu odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz.137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, niepełnosprawną w stopniu znacznym. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615), według którego, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje – wymienionym w tym przepisie osobom - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powodem wydania powyższego rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ ustalił bowiem, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego oraz poszczególne czynności wykonywane przez niego nie są tego rodzaju, aby uniemożliwiały mu podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wskazać należało, że powyższe ustalenia organu są wynikiem prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W aktach sprawy znajduje się bowiem oświadczenie skarżącego z dnia [...] r., złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, w których skarżący wskazał wymiar i zakres opieki jaką sprawuje nad matką i jest to zbieżne z ustaleniami pracownika socjalnego zawartymi w treści wywiadu środowiskowego, z którego ustaleń wynika w szczególności, że matka skarżącego wymaga pomocy przy dawkowaniu i podawaniu leków, kontroli ciśnienia, dostarczaniu żywności, praniu, sprzątaniu, gotowaniu. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącego sama się kąpie, samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez syna, samodzielnie porusza się po mieszkaniu i gdy czuje się lepiej, sama wychodzi też na zewnątrz, a przede wszystkim pozostaje sama w domu, w czasie gdy skarżący robi zakupy lub załatwia inne sprawy. Natomiast – jak trafnie wskazał organ w zaskarżonej decyzji - świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W niniejszej sprawie prawidłowa jest zatem ocena organu odwoławczego, według której zakres opieki, jakiej aktualnie wymaga matka skarżącego, nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez niego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak bowiem podkreślił organ - świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznawane z tego tylko powodu, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wywołuje pewne ograniczenia życiowe, trudności organizacyjne. Samo sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 9.09.2021 r., sygn. akt II SA/Lu 420/21 ). Prawidłowo zatem organ ustalił, że w stwierdzonych w sprawie okolicznościach, nie zaistniała przesłanka przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego, nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ prawa materialnego poprzez błędną wykładnię w niniejszej sprawie wymienionego przepisu. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że w związku z tym, iż w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasadnie organ odmówił przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, spełniającego warunki określone m.in. w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W tych okolicznościach brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w jej uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). W związku z powyższym, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.