I SA/Ol 604/15

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H.P. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 16 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 604/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi H.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE H. P. wnioskiem z dnia 28 września 2015 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2.600 zł netto. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 100 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 4 ha oraz inne nieruchomości o powierzchni 30.000 m2. Dodatkowo podał, że posiada samochód "[...]" (nieczytelne) o wartości 30.000 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że ponosi wydatki w kwocie 2.500 zł, na które składają się: opłaty 1000 zł, leczenie 1000 zł i wyżywienie 500 zł. Pismem z dnia 9 października 2015 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zakreślonym terminie skarżący nie przedstawił dodatkowych oświadczeń i nie przedłożył również dokumentów źródłowych, do których był wezwany. Referendarz sądowy ustalił, że do kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 642/15 skarżący załączył fakturę VAT z dnia 14.07.2015 r. z tytułu opłat za wodę na kwotę 159,88 zł, fakturę VAT z tytułu opłaty za energię elektryczną na kwotę 497,81 zł, fakturę VAT z tytułu opłaty za gaz na kwotę 288,89 zł oraz dwie faktury VAT z dnia 10.09.2015 r. i z dnia 10.07.2015 r. za telefon na kwoty 38,23 zł oraz 34,37 zł. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 16 listopada 2015r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i stanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że iż pomimo wezwania wnioskodawca nie przedstawił następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: dokumenty źródłowe potwierdzające wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów, wyjaśnień czy prowadzi gospodarstwo rolne i jakie w związku z tym uzyskuje dochody, nie przedstawił również zaświadczenia w zakresie wysokości otrzymywanych dopłat, nie przedstawił zeznania podatkowego za 2014 r., wyjaśnień w zakresie posiadanego majątku w okresie od 1.01.2014 r. do 9.10.2015 r. oraz wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych. Natomiast przedstawione dokumenty źródłowe odnoszące się do ponoszonych wydatków z tytułu opłat wskazują, że miesięczne koszty z tego tytułu wynoszą ok. 484 zł, a nie jak wskazał wnioskodawca 1000 zł. Referendarz sądowy zauważył, że brak przedłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji również uwzględnienie jego wniosku. Przechodząc zatem do oceny wniosku skarżącego i przedstawionych przez niego wyjaśnień co do stanu rodzinnego i materialnego w jakim się znajduje, w oparciu o przesłanki do przyznania prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, że z jednej strony wnioskodawca nie przedstawił stosownych oświadczeń na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a., tym samym nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zaś, z drugiej strony przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie nie pozwala na przyjęcie, że spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy wskazał, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca uzyskuje stałe miesięczne dochody w kwocie 2.600 zł netto. Przy czym wyjaśnił, że ponosi wydatki w kwocie 2.500 zł miesięcznie na co składają się wydatki na opłaty 1000 zł, leczenie 1000 zł oraz koszty wyżywienia 500 zł. Na potwierdzenie ponoszonych wydatków wnioskodawca do akt o sygn. akt I SA/Ol 642/15 przedstawił faktury VAT z tytułu ponoszonych opłat, z których po analizie wynika, że średnie miesięczne wydatki z tego tytułu wynoszą ok. 484 zł ( dzieląc kwotę każdej z faktury przez okres za jaki została wystawiona). Zdaniem referendarza sądowego wnioskodawca w żaden sposób nie uwiarygodnił zarówno oświadczenia w zakresie wysokości ponoszonych wydatków jak i wysokości uzyskiwanych dochodów. Bez odpowiedzi pozostawił kwestię wysokości uzyskiwanych dochodów z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego, nie przedstawił również dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów z emerytury jak i nie przedstawił zaświadczenia o wysokość uzyskiwanych ewentualnie dopłat. Referendarz sądowy podkreślił, że dla oceny wniosku skarżącego nie bez znaczenia jest również fakt posiadanego przez wnioskodawcę majątku. W sytuacji gdy wnioskodawca jest, jak wynika z akt administracyjnych m.in. współwłaścicielem działek o wartości 1.300.000 zł nie sposób uznać, że nie posiada środków do samodzielnego opłacenia kosztów sądowych. Bez wątpienia wartość posiadanego majątku wielokrotnie przekracza wartość należnych kosztów sądowych. Poza tym majątkiem wnioskodawca posiada zarówno dom jak i samochód, które zabezpieczają jego potrzeby bytowe nie wspominając już o innych składnikach majątku. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, w którym zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia dotyczący faktycznej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wnioskodawca wskazał, że uzupełnił wszystkie dokumenty i braki do uzupełnienia których wezwał go Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie i jednocześnie stwierdził, że dokumenty te zostały mu przygotowane przez biuro rachunkowe, z którego usług wnioskodawca korzysta. Dodał, że w chwili obecnej wnioskodawca nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania w postaci wpisu od skargi bez uszczerbku dla siebie i swojego zdrowia. Praktycznie całe świadczenie emerytalne, które otrzymuje skarżący jest przeznaczane na jego leczenie i rehabilitację, bez których nie byłby on w stanie funkcjonować w sposób normalny w związku z tym, że skarżący ma ponad 80 lat i cierpi na szereg bardzo poważnych schorzeń. W odniesieniu do działek których jest współwłaścicielem podał, że w chwili obecnej nie ma on możliwości ich sprzedaży w związku z tym, że przed Sądem Rejonowym w "[...]" toczy się postępowanie w przedmiocie dokonania ich podziału. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd- jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. ( § w/w przepisu ). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym ( § 3 tegoż przepisu ). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Należy wskazać , że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Referendarz sądowy zasadnie uznał oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało jednocześnie referendarza do wezwania go – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca uzyskuje stałe miesięczne dochody w kwocie 2.600 zł netto. Przy czym wyjaśnił, że ponosi wydatki w kwocie 2.500 zł miesięcznie na co składają się wydatki na opłaty 1000 zł, leczenie 1000 zł oraz koszty wyżywienia 500 zł. Na potwierdzenie ponoszonych wydatków wnioskodawca do akt o sygn. akt I SA/Ol 642/15 przedstawił faktury VAT z tytułu ponoszonych opłat, z których po analizie wynika, że średnie miesięczne wydatki z tego tytułu wynoszą ok. 484 zł (dzieląc kwotę każdej z faktury przez okres za jaki została wystawiona). Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że wnioskodawca w żaden sposób nie uwiarygodnił zarówno oświadczenia w zakresie wysokości ponoszonych wydatków jak i wysokości uzyskiwanych dochodów. Bez odpowiedzi pozostawił kwestię wysokości uzyskiwanych dochodów z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego, nie przedstawił również dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów z emerytury jak i nie przedstawił zaświadczenia o wysokość uzyskiwanych ewentualnie dopłat. W takiej sytuacji uznać należy, że skarżący nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., czym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W niniejszej sprawie wnioskodawca posiada znaczny majątek m.in. w postaci nieruchomości i zdaniem Sądu może on stanowić źródło dochodu. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.