II SA/Ke 489/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 26 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi C. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2022 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2022 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania C. O., od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta S.-K. z [...] czerwca 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad I. K. złożyła jej córka C. O.. I. K. jest mężatką, zarówno ona jak i mąż legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanymi na stałe. Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji, że wnioskowane świadczenie nie powinno zostać przyznane, gdyż niepełnosprawność uprawnionej do opieki, powstała po ukończeniu przez nią 25. roku życia. Przytaczając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych ugruntowane po wydaniu tego wyroku, Kolegium wskazało, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jednak organ I instancji prawidłowo odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia oparł na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., z uwagi na okoliczność, że C. O. ma ustalone prawo do emerytury. Organ odwoławczy podzielił prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo. Natomiast bardziej trafne wydaje się rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Dlatego też osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, może zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do ZUS wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Kolegium zaznaczyło, że organ I instancji, mając na uwadze wskazaną we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność pobierania przez stronę emerytury z ZUS oraz zawarte we wniosku zobowiązanie przez organ wnioskodawczyni do dokonania wyboru jednego ze świadczeń poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, pismem z 4 maja 2022 r. wezwał pełnomocnika strony do nadesłania jednoznacznego stanowiska, czy strona złożyła do organu emerytalnego wniosek o zawieszenie prawa do emerytury, a w przypadku złożenia takiego wniosku o dostarczenie decyzji ZUS w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik wskazał, że na chwilę obecną wnioskodawczyni nie składała do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Organ odwoławczy zauważył, że pomimo że w powyższym wezwaniu nie zawarto precyzyjnej informacji o konieczności wyboru świadczenia i nie wskazano wprost, że wybór ten strona może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego ZUS wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty, to wnioskodawczyni była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który niewątpliwie posiada wiedzę w tym zakresie. Ponadto Kolegium podniosło, że organ I instancji umożliwił stronie złożenie dodatkowych dowodów i wyjaśnień w zakresie zawieszenia wypłaty emerytury. Z pisma organu można wywnioskować, że wybór ten strona może zrealizować poprzez złożenie do ZUS wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty. Organ II instancji dodał, że wnioskodawczyni w tym postępowaniu reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika, który występuje również w innych sprawach z zakresu świadczeń rodzinnych, w szczególności dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych. Dlatego też, po otrzymaniu wezwania, pełnomocnik winien mieć na uwadze aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym zawieszenie prawa do emerytury, które skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, eliminuje negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Olsztynie z 23 marca 2021 r., II SA/O1 213/21). W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, C. O. zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji przyjęcie, że fakt pobierania przez opiekuna emerytury pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 9 w związku z art. 79a, art. 77 § 1 w związku z art. 80 kpa, poprzez zaniechanie poinformowania skarżącej o uznaniu okoliczności pobierania emerytury za negatywną przesłankę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania skarżącej do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do emerytury. W uzasadnieniu skargi jej autor stwierdził, że pisma z 4 maja 2022 r. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.-K. nie należy traktować jako wezwania do wyboru świadczenia. Pismo to bowiem takich cech nie posiada, a jedynie ma za zadanie ustalenie, czy strona spełnia przesłanki z art. 17 u.ś.r., o czym świadczy choćby to, że jest to pierwsze pismo organu kierowane w ślad za złożonym wnioskiem. Tym samym skarżąca nie znając ustaleń organu w tej sprawie na tym etapie postępowanie nie mogła dokonać wyboru świadczenia - byłoby to działanie przedwczesne - narażające ją na ewentualne ryzyko procesowe. Wnoszący skargę podkreślił, że sprawy o analogicznym stanie faktycznym były kilkukrotnie rozpoznawane przez sądy administracyjne - wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 8 czerwca 2022 r., II SA/Go 129/22, czy NSA z 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20. Kierując się argumentacją zawartą w tych orzeczeniach, skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania poprzez brak jednoznacznego i nie budzącego wątpliwości poinformowania jej o uznaniu okoliczności pobierania przez nią emerytury za negatywną przesłankę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania jej do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do emerytury, tym samym niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Jej przedmiotem jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym prawem do emerytury i pobieraniem tego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Ponadto świadczenie to nie będzie przysługiwać osobie wymagającej opieki, jeżeli pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Z powołanych przepisów wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Jeśli chodzi o osobę wymagającą opieki, to ustawodawca wymaga, aby osoba ta posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że matka skarżącej spełnia powyższy warunek. Zgodnie bowiem z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S.-K. z [...] czerwca 2017 r. wnioskodawczyni została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano, że zostało ono wydane na stałe, a I. K. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie było także kwestionowane, że opieki nad I. K. nie mógł sprawować jej mąż, gdyż on również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednak poza osobą wymagającą opieki, także osoba ją sprawująca - w niniejszej sprawie skarżąca - musi spełnić ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest w szczególności "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Ponadto w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, to ustawa o świadczeniach rodzinnych wprost przewiduje, że osobie tej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r.). Zgodnie jednak z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, które Sąd orzekający w niniejszym składzie w całości podziela (zob. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20 i z 24 sierpnia 2020 r., I OSK 650/20) osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Emerytura jest wprawdzie prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. W niniejszej sprawie organ I instancji, mając na uwadze wskazaną we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność pobierania przez stronę emerytury z ZUS, wezwał pismem z 4 maja 2022 r. pełnomocnika skarżącej do wskazania, czy strona złożyła do organu emerytalnego wniosek o zawieszenie prawa do emerytury, a w przypadku złożenia takiego wniosku o dostarczenie decyzji ZUS w przedmiotowej sprawie. Pełnomocnik skarżącej zarzuca, że powyższe pismo nie stanowiło wezwania do wyboru świadczenia, a jedynie miało za zadanie ustalenie, czy strona spełnia przesłanki z art. 17 u.ś.r. Mając na uwadze tak sformułowany zarzut, należy podnieść, że faktem jest, że w wezwaniu z 4 maja 2022 r. nie zawarto precyzyjnej informacji o konieczności wyboru świadczenia i nie wskazano wprost, że wybór ten strona może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego ZUS wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i wstrzymaniu jej wypłaty. Niemiej jednak należy podkreślić, co słusznie podniósł także organ odwoławczy, że skarżąca od momentu wszczęcia postępowania administracyjnego reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika. Sądowi z urzędu jest wiadomo, że pełnomocnik - radca prawny M. M. świadczy pomoc prawną w sprawach dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych (w WSA w Kielcach były to sprawy: II SA/Ke 504/21, II SA/Ke 721/2, II SA/Ke 826/21). W tej sytuacji zasadnym jest stwierdzenie, że posiada on doświadczenie w prowadzeniu tego typu spraw i że znane mu jest aktualne stanowisko orzecznictwa dotyczące art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. Także z treści odwołania, a później ze skargi w sposób jednoznaczny wynika, że pełnomocnik strony posiada wiedzę o konieczności wyboru świadczenia, w tym również o ewentualnym zawieszeniu prawa do emerytury. Z racji wykonywanego zawodu ciążył więc na nim obowiązek podejmowania wszelkich działań na korzyść swojej klientki i wskazania jej wszelkich możliwych wariantów załatwienia sprawy. Z powyższych powodów Sąd uznał, że nie można organowi I instancji zarzucić, że niepełne wywiązanie się z obowiązku informacyjnego miało istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, a w konsekwencji zarzut naruszenia wskazanych w skardze przepisów kpa uznać należy za bezskuteczny. Skoro więc w niniejszej sprawie skarżąca pobiera świadczenie emerytalne, to zasadnie organy obu instancji uznały, że istnieje negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Mając to wszystko na uwadze, ponieważ zarzuty podniesione w skardze nie odniosły zamierzonego skutku, a brak jest okoliczności skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji z urzędu, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022.329 ze zm.).