II SA/Gl 291/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2020 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej Oddala skargę UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Prezydent Miasta S., na podstawie art. 110 ust. 8 oraz art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm. – dalej "u.p.s.") zmienił decyzję własną, ustalającą opłatę za pobyt J. W. w Domu Pomocy Społecznej; ustalił, że skarżący będzie ponosił opłatę od dnia 1 kwietnia 2019 r. w wysokości 70% z dochodu własnego (1. 951,63 zł x 70%), to jest 1.366,14 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na postawie wywiadu środowiskowego z dnia [...] r. ustalił, iż dochód skarżącego wynosi 1952,63 zł. Zmiana dochodu przekroczyła 10% kryterium dochodowego, tj. 70,10 zł . Wskazał, że z uwagi na waloryzację świadczeń emerytalnych i rentowych w marcu 2020 r., postanowiono zmienić decyzję o odpłatności od kwietnia 2020 r. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia wskazując, że jest ona niesprawiedliwa, bezduszna i niesłuszna. Wniósł o jej uchylenie w całości. Stwierdził, że decyzja organu I instancji jest analogiczna z decyzją tego organu z dnia [...] r., która została uchylona przez SKO. Wskazał, że obecnie ponosi opłatę za pobyt w DPS o 52,43 zł większą niż w czerwcu 2019 r. Podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną na stale w stopniu znacznym. Cierpi na liczne schorzenia. Porusza się na wózku inwalidzkim. Zdaniem skarżącego, kwota 596,90 zł, która pozostaje do jego dyspozycji nie pozwala na zaspokojenie jego niezbędnych, szczegółowo wymienionych potrzeb. Wskazał dalej na cel waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych. Zauważył, że waloryzacja emerytury nie może być niższa niż 70 zł miesięcznie, a tymczasem, po zmianie odpłatności za DPS kwota ta jest znacznie mniejsza. W ocenie skarżącego organ I instancji bezzasadnie stosuje wobec mieszkańców DPS ustawę dla nich niekorzystną i ogranicza tym samym waloryzację świadczeń wbrew intencji ustawodawcy. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja jest społecznie szkodliwa, co uzasadnia jej uchylenie. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń. Wskazało, że organ I instancji ustalił, iż decyzją z dnia [...] r. skarżący uprawniony jest do świadczenia emerytalnego w wysokości 1951,63 zł miesięcznie. Natomiast na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] r,. przysługiwało mu świadczenie emerytalne w wysokości 1860, 43 zł. SKO przytoczyło treść art. 59 ust. 1 u.p.s., w którym określono m.in. uprawnienie organu gminy w zakresie skierowania osoby do domu pomocy społecznej i ustalenia opłaty za jej pobyt. Wyjaśniło również sposób ustalenia dochodu osoby samotnie gospodarującej zgodnie z art. 8 ust 3 u.p.s. Jednocześnie podkreśliło, że stwierdzona różnica w uzyskiwanym dochodzie przekraczała10% kwoty kryterium dochodu osoby samotnie gospodarującej, co uzasadniało wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. w związku z art. 106 ust. 3b u.p.s., który uzależnia możliwość zmiany decyzji od stwierdzenia 10% zwiększenia dochodu osoby uprawnionej. SKO stwierdziło dalej, że organ I instancji uprawniony był do prowadzenia postępowania dotyczącego zmiany ostatecznej decyzji ustalającej odpłatność skarżącego za pobyt w DPS. Zmiana wysokości dochodu przekroczyła bowiem 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i wyniosła 91,20 zł. Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO wskazało, że na podstawie art. 64 u.p.s., na wniosek osoby obowiązanej do uiszczenia opłaty za pobyt w DPS można zwolnić ją z opłaty częściowo lub całkowicie, w szczególnych sytuacjach życiowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję SKO skarżący zarzucił: pominięcie i nie uwzględnienie w rozstrzygnięciu dołączonego do odwołania orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności W S.; pominięcie w ustaleniach staniu zdrowia skarżącego uzasadniającego konieczność ponoszenia przez niego dodatkowych kosztów; pominięcie długotrwałej choroby skarżącego generującej powikłania i konieczności ich leczenia; pominięcie istoty waloryzacji emerytur; błędne i niesprawiedliwe uznanie wyższości ustawy o pomocy społecznej nad decyzją ZUS z dnia [...] r, z której pkt 2 wynika, że waloryzacja nie może być mniejsza niż 70 zł; poniżające uznanie mieszkańców DPS jako niższej warstwy emerytów , którym waloryzacja się nie należy; błędne obliczenie zmiany wysokości dochodu skarżącego (z jego wyliczeń wynika, że jest to 27,36 zł ). Skarżący złożył wniosek o uznanie jego prawa do najniższej kwoty waloryzacji tj. 70 zł, co wpłynie na podwyższenie jego dochodu i w konsekwencji wysokość opłaty za jego pobyt w DPS. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, odnosząc się do zawartej w zaskarżonej decyzji SKO informacji o możliwości złożenia wniosku w kwestii zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS, iż w jego ocenie okoliczności podnoszone w odwołaniu są tożsame z wniesieniem wniosku. Stwierdził, że zarówno organ I instancji, jak i SKO miały świadomość istnienia podstaw do orzekania zgodnie z wnioskami skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację prawną. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał jego osobistą skargę oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego składając wymagane prawem oświadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2523 z późn. zm.- dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja o zmianie decyzji własnej organu, ustalającej wysokość opłaty wnoszonej przez skarżącego za pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej, w związku ze zmianą jego sytuacji dochodowej. Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm.- dalej także "u.p.s.") Na wstępie wyjaśnić jednak należy, że stosownie do art. 60 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu. W myśl art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 u.p.s. Zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 106 ust. 3b u.p.s.). Z przepisów tych wynika, że w razie zmiany dochodu pensjonariusza domu pomocy społecznej, która to zmiana przekracza 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, obowiązkiem organu administracji jest orzec o zmianie decyzji ostatecznej ustalająca wysokość opłaty za pobyt w tej placówce. Wskazać należy, że podstawą ustalenia skarżącemu opłaty z za jego pobytu w DPS był jego dochód z emerytury (70% dochodu). Nie jest kwestionowane, że na mocy decyzji ZUS z dnia [...] r. skarżący był uprawniony do emerytury w wysokości 1860,43 zł netto. Natomiast decyzją ZUS z dnia [...] r. zwaloryzowano skarżącemu od dnia [...] r. emeryturę, a jej wysokość netto wyniosła 1951,63 zł netto. Zmiana dochodu skarżącego wynosząca 91.20 zł przekracza 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Emerytura niewątpliwie stanowi dochód, który powinien mieć bezpośredni wpływ na wysokość opłaty za pobyt skarżącego w DPS., a uzyskanie przez organ informacji o tym dochodzie strony, obligowało organ do wydania opisanej na wstępie decyzji, w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. Nie ulega wątpliwości, że skoro ustalony w sposób prawidłowy dochód skarżącego z miesiąca marca 2019 r., na który składa się świadczenie emerytalne w kwocie 1951,63 zł , to opłata za jego pobyt w DPS od kwietnia 2019 r., wynosząca - stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. - 70% opisanego wyżej dochodu, stanowi kwotę 1366,14 zł, co zostało prawidłowo obliczone przez organy obu instancji. W ocenie Sądu, niezasadne są zarzuty skarżącego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, przy ustalaniu opłaty za jego pobyt w DPS organy zobligowane są do ustalenia jej wysokości jedynie na podstawie uzyskiwanego przez niego dochodu. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Ustawodawca nie definiuje przychodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód. Przykładowo można wymienić zwrot nadpłaconego podatku, przyznanie kredytu czy odszkodowanie z tytułu wypadku (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, LEX 2014). Z przepisu art. 8 ust. 3 u.p.s. wynikają zatem dwie zasady. Po pierwsze, przychodem w rozumieniu ustawy jest każdy rodzaj dochodu. Każda suma uzyskana przez beneficjenta, bez względu na źródło uzyskania. Po drugie, odliczeniu od dochodu podlegają jedynie te rodzaje przychodów, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 u.p.s. W świetle powyższego organy ustalając opłatę za pobyt skarżącego w DPS nie mogą uwzględniać innych okoliczności takich jak niepełnosprawność, zły stan zdrowia, czy też zwiększone potrzeby finansowe skarżącego związane z jego sytuacją życiową. Niewątpliwie podstawę prawną decyzji organu obu instancji stanowił przepis art. 105 ust. 6 u.p.s., który pozwala na zmianę decyzji ostatecznej w trakcie jej obowiązywania, zaś decyzja wydana na podstawie tego przepisu odnosi swoje skutki na przyszłość, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, w której zmieniona wysokość opłaty obowiązuje od 1 kwietnia 2017 r. Wbrew zarzutom skarżącego, problematykę ustalania dochodu, dla potrzeb obliczania wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, została regulowana w całości w przepisach ustawy o pomocy społecznej, stąd też nie zachodziła potrzeba, by organy stosowały przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2017 r. poz. 1383 ze zm.), a w konsekwencji odnosiły się do podnoszonej przez skarżącego kwestii kwoty minimalnej waloryzacji. Taki sposób procedowania organów nie jest również, wbrew twierdzeniom skarżącego, przejawem gorszego, czy bezdusznego traktowania pensjonariuszy DPS, ale wynika wprost z woli ustawodawcy. Twierdzenia dotyczące możliwości potraktowania podnoszonych przez skarżącego okoliczności związanych z jego trudną sytuacją życiową jako wniosku o odstąpienie od odpłatności za pobyt w DPS są chybione i nie mogą mieć wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy. Zauważyć należy, że niniejsze postepowanie toczyło się w zakresie zmiany ustalenia odpłatności za pobyt skarżącego w DPS. Natomiast z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie zatem musi się odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Skarżący ma możliwość ubiegania się o zwolnienie od ponoszenia przedmiotowej opłaty w całości lub części, po złożeniu stosownego wniosku, z uwagi na zaistnienie szczególnej sytuacji życiowej. Przedmiotowe zwolnienie ma charakter następczy (pochodny) wobec ustalenia obowiązku skarżącego do ponoszenia opłaty za jego pobyt w DPS. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a.