II SA/Rz 395/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant st. sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2009 r., Nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] października 2008 r., Nr [...]. UZASADNIENIE II SA/Rz 395/09 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., Nr[...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze /dalej: Kolegium/, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza T. z dnia [...] r., Nr [...] odmawiającą przyznania stypendium szkolnego S.S. W podstawie prawnej decyzji Kolegium powołało art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 90d ust. 1 i 7, art. 90f ustawy z dnia 9.09.1991 r. o systemie oświaty /Dz. U. z 2004 r., nr 256, poz. 2572, ze zm./ w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3, art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej /Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728, ze zm./. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że w dniu [...]r. S.S. złożył w Gminnym Zespole Obsługi Szkół w T. wniosek o przyznanie mu stypendium szkolnego z przeznaczeniem na zakup podręczników i przyborów szkolnych, obuwia sportowego oraz biletu miesięcznego. Organ I instancji decyzją z dnia [...]r., Nr [...] odmówił przyznania stypendium szkolnego, gdyż dochód rodziny wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił na osobę 363,74 zł i przekraczał kwotę ustaloną w uchwale nr [...] Rady Miejskiej w T. z dnia [...]r., stanowiącą próg dochodowy uprawniający do przyznania stypendium szkolnego. W odwołaniu S.S. wskazał, że we wniosku o przyznanie stypendium szkolnego nie wpisał do wspólnego gospodarstwa brata A.S., ponieważ w związku ze zmianą studiów stacjonarnych na niestacjonarne nie mógł uzyskać zaświadczenia o odbywaniu studiów. Dodał, że w listopadzie 2008 r. skończy 21 lat i utraci prawo do zasiłku i dodatków do zasiłku rodzinnego, co uszczupli dochód rodziny. Zakwestionował stanowisko organu, że przy ustalaniu kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania stypendium bierze się pod uwagę tylko dochody z poprzednich miesięcy. Kolegium nie uwzględniło odwołania i wyjaśniło, że kwestię przyznawania stypendium szkolnego /pomocy materialnej o charakterze socjalnym/ reguluje art. 90d ustawy z dnia 7.09.1991 r. o systemie oświaty, który w ustępie 1 wskazuje, że stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Natomiast ust. 7 art. 90d powołanej ustawy stanowi, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej, czyli nie może przekraczać 351 zł na osobę. Stosownie do art. 90f ustawy o systemie oświaty, rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa w szczególności sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin. Rada Miejska w T. uchwałą nr [...] z dnia [...]r. określiła w rozdziale 1 § 1 pkt 10 próg dochodowy uprawniający do przyznania stypendium w kwocie, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. 351 zł. Według art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej za rodzinę uznaje się osoby spokrewnione i niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Pojęcie dochodu określa art. 8 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, który jest sumą miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną: 1) o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W toku postępowania odwoławczego Kolegium zleciło organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego dowodu w postaci przesłuchania A.S. /brata odwołującego się/. Z protokołu z przesłuchania wynika, iż A.S. nie zamieszkuje i nie gospodaruje już wspólnie z rodziną odwołującego, zatem nie można go uznać za członka rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W związku z tym dochód w rodzinie wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium szkolnego wynosił 1091,20 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 363,74 zł, która przekracza kryterium dochodowe wynoszące 351 zł. W związku z tym, Kolegium orzekło jak w osnowie decyzji. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie za pośrednictwem organu odwoławczego, skarżący S.S., nie wskazując kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji, zakwestionował ustalenie Kolegium, że jego brat Andrzej nie zamieszkuje i nie gospodaruje wspólnie z rodziną skarżącego. Odnosząc się do tej sprawy wyjaśnił, że "mają dwa domy w H. i na Osiedlu P. w Ty., więc faktycznie od dnia[...]. w związku z koniecznością przygotowania przyjęcia weselnego, przebywaliśmy w tym czasie w domu w T., ale z nami była także mama i moi bracia". Rozmawiał z bratem A., który powiedział, że tak nie zeznał do protokołu, jak to zinterpretowało Kolegium. W związku z tym udał się z matką do Kolegium, aby zapoznać się z treścią protokołu. Tego protokołu nie było w jego "teczce" i powiedziano mu, że protokół został odesłany do organu I instancji. Zanegował też rzekomą wypowiedź Kolegium, że przy ustalaniu kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania stypendium szkolnego, bierze się tylko pod uwagę dochody "z poprzednich miesięcy", to w takiej sytuacji nie wnosiłby skargi, bo nie miałby po co, bo stypendium byłoby mu przyznane. Dodał, iż problem tkwi w tym, iż to nie z poprzednich miesięcy oblicza się dochód, a tylko z ostatniego miesiąca. W odwołaniu napisał: "Śmię zwrócić uwagę, że przy obliczaniu dochodu na podstawie ustawy o pomocy społecznej dochodzi do powyższych nieprawidłowości, gdyż rodzina niepełna, zarówno wielodzietna, jak i dotknięta bezrobociem, i to długim bezrobociem, bo trwającym już 14 lat...", a przecież to kryterium wsparte jest przede wszystkim o wywiad środowiskowy, co Kolegium pominęło i przeliczyło dochody tylko z poprzedniego miesiąca. Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko i motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest częściowo zasadna. Na wstępie należy nawiązać do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm./, z którego wynika, że wojewódzki sąd administracyjny /sąd I instancji/ kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Granicę kontroli sądowej określają art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm./, nazwanej dalej skrótem p.p.s.a. Z pierwszego wynika, że sąd I instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, to zaś znaczy, że ma obowiązek uwzględnić naruszenia prawa o jakich nie wspomniano w skardze. Drugi pozwala Sądowi kontrolować akty administracyjne wydane we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga i stosować wobec tych aktów środki przewidziane w p.p.s.a., jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd orzeka na podstawie akt administracyjnych i sądowych. Stan faktyczny kontrolowanej sprawy, wynikający z akt administracyjnych, jest następujący: W dniu [...] r. skarżący S.S. /ur. 17.11.1987 r./ złożył w Gminnym Zespole Obsługi Szkół w T. wniosek o przyznanie stypendium szkolnego o charakterze socjalnym. Z wniosku tego wynika, że w dacie złożenia wniosku był uczniem I klasy Szkoły Policealnej w R. Zamieścił w nim oświadczenie, że jego rodzina pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym składa się z niżej wymienionych osób: - G.S. – matka, - B.S. – brat /student/, - S.S. Dochód rodziny z miesiąca sierpnia 2008 r. wynosił: - renta rodzinna po odliczeniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne dla skarżącego i jego brata B. wynosiła 613,26 zł miesięcznie /zaświadczenie z ZUS-u Oddziału w R. z dnia [...]r. k. 5-6 atk adm. I instancji/, - w sierpniu 2008 r. wypłacono G.S. zasiłki rodzinne z dodatkami w kwocie 238 zł /zaświadczenie Burmistrza T. z dnia 12.09.2008 r. k. 4 akt adm. I instancji/, - G.S. prowadziła gospodarstwo o pow. 1.5885 ha przeliczeniowych o dochodzie 239,94 zł miesięcznie /zaświadczenie Burmistrza T. z dnia [...]r. oraz zestawienie dochodów k. 1 i 11 akt adm. I instancji/. Łączny dochód z miesiąca sierpnia 2008 r. wynosił 1091,20 zł, zaś w przeliczeniu na osobę wynosił: 1091,20 zł : 3 = 363,74 zł. W uchwale nr [...] Rady Miejskiej w T. z dnia [...]r. w sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy T. podano, że przez dochód uprawniający do przyznania stypendium szkolnego należy rozumieć kwotę, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej /Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728, ze zm./, zwanej dalej skrótem u.p.s., wynosiło 351 złotych. Kwota ta została ustalona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24.07.2006 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej /Dz. U. Nr 135, poz. 950/ w zw. z art. 9 ust. 1 i 2 u.p.s. W odwołaniu S.S. wyjaśnił, że w chwili składania wniosku o stypendium nie wpisał do wspólnego gospodarstwa domowego brata A., który "zmienił studia stacjonarne na niestacjonarne i w związku z tym, że miał do zdania egzamin, uczelnia w chwili składania wniosku nie wydała mu zaświadczenia, a ponieważ w ubiegłym roku miał ten sam problem z bratem W., który już ukończył studia i pozostaje na własnym utrzymaniu, nie chciał robić problemów komisji, pomyślawszy sobie, że i tak zmieszczę się w kryterium dochodowym, lecz po rozpatrzeniu wniosku zostało ono przekroczone o 13 zł...". W związku z przytoczonym wyjaśnieniem, Kolegium na podstawie art. 136 k.p.a. przeprowadziło dodatkowy dowód z zeznań świadka A.S. i zleciło przeprowadzenie tego dowodu organowi I instancji /k. 12 akt II instancji/. Świadek A.S. w dniu [...]r. m. innymi zeznał, że zamieszkiwał pod numerem 497 w H. do 5.10.2008 r. i był zameldowany pod tym numerem. Dalej zeznał: "Przebywałem w domu, pomagałem mamie, nocowałem w domu. Mieszkając w gospodarstwie domowym pozostawałem na utrzymaniu mamy. Pracuję, umowę na stałą mam od października 2008 r., aktualnie zamieszkuję pod nr 379 w H. od 20 października. Wysokość dochodów miesięczne ok. 1500 zł netto". W uwagach do protokołu podał, że w okresie od 5.10.-20.10.2008 r. zamieszkiwał czasowo w domu będącym własnością mamy w T., brak numeru domu. /k. 29 akt adm. I instancji/. Z zaświadczenia Urzędu Miejskiego w T. z dnia [...]r., znak: [...] wynika, iż A.S. w okresie od 14.07.1982 r. do 21.10.2008 r. był zameldowany na pobyt stały w miejscowości H. 497. Pod tym numerem zamieszkiwali również; skarżący, B.S. i G.S. A.S. zawarł związek małżeński w dniu 18.10.2008 r. /odpis skrócony aktu małżeństwa w aktach adm. I instancji/. Od 21.10.2008 r. jest zameldowany na pobyt stały w miejscowości H. 399. /poświadczenie zameldowania – k. 25 akt adm. I instancji/ Do odwołania skarżący dołączył decyzję ZUS – Oddziału w R. z dnia [...]r., Nr[...], z której wynika, że przy ustalaniu renty rodzinnej od 1.09.2008 r., nie uwzględniono B.S. z powodu zakończenia nauki i dodano, że w przypadku podjęcia nauki przez w/w należy przedłożyć zaświadczenie szkolne potwierdzające tą okoliczność. Wobec powyższego rentę rodzinną od 1.09.2008 r. ustalono tylko dla skarżącego, która wynosi 636,29 zł, a po odliczeniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 556,02 zł miesięcznie. Oceniając zaskarżoną decyzję należy najpierw wyjaśnić, że w postępowaniu odwoławczym organ II instancji spełnia podwójną rolę, tj. ocenia prawidłowość decyzji organu I instancji, po drugie rozpatruje sprawę co do jej istoty ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów odwołania. Aczkolwiek Kolegium zwróciło uwagę na zarzut podniesiony w odwołaniu dotyczący składu rodziny skarżącego i w związku z tym zarzutem przeprowadziło dowód uzupełniający z zeznań świadka A.S. i na tej podstawie ustaliło, że wymieniony świadek od dnia 5.10.2008 r. nie zamieszkuje i nie gospodaruje wspólnie z rodziną odwołującego, to jednak nie dokonało prawidłowej subsumcji tego stanu z przepisami prawa materialnego. Otóż art. 90d ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 7.09.1991 r. o systemie oświaty /Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz. 2572, ze zm./, w brzmieniu nadanym przez ustawę zmieniającą z dnia 25.07.2008 r. /Dz. U. Nr 145, poz. 917/ stanowi, że stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych – na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 9 miesięcy w danym roku szkolnym. Przytoczony przepis zaczął obowiązywać od 1 września 2008 r., a decyzje wydane w przedmiotowej sprawie administracyjnej były wydane po tej dacie. Przy takim unormowaniu, nie można wykluczyć możliwości przyznania S.S. stypendium szkolnego za miesiąc wrzesień 2008 r., wszakże po uprzednim ustaleniu, że A.S. nie osiągał dochodu, który łącznie z dochodami pozostałych członków rodziny wspólnie gospodarujących nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynoszącego 351 zł. Kolegium nie wyjaśniło też, czy utrata przez B.S. renty rodzinnej od 1.09.2008 r. ma charakter trwały czy tymczasowy, a jeżeli trwały, czy taka okoliczność na tle art. 8 ust. 3 u.p.s. w zw. z art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty mogła mieć wpływ na wysokość dochodu w rodzinie skarżącego i tym samym na wysokość dochodu na osobę, decydującego o zasadności wniosku o przyznanie stypendium szkolnego. Takie uchybienie procesowe wskazuje na naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a., które w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c – p.p.s.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z przedstawionych przyczyn i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., w zw. z art. 90d ust. 2 pkt 8 i 10 ustawy o systemie oświaty oraz art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 3 u.p.s., Sąd uchylił decyzje obu instancji. Sąd nie stosował art. 152 p.p.s.a., gdyż zaskarżona decyzja nie nadaje się do wykonania. Nie orzekał także o kosztach postępowania, bo takich skarżący, mimo pouczenia o treści art. 210 § 1 p.p.s.a., nie zgłosił, a faktycznie takich kosztów nie poniósł. W skardze skarżący nawiązał do zarzutu podniesionego w odwołaniu o treści: "Rodzina niepełna, zarówno wielodzietna, jak i dotknięta bezrobociem, bo trwającym już 14 lat, nie może sobie odliczyć od przychodów składki na ubezpieczenie emerytalne i zdrowotne...". Zdaniem Sądu tak sformułowany zarzut dotyczy odliczania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zarzut ten jest niezasadny, bowiem w przedmiotowej sprawie dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego prowadzonego przez matkę skarżącego został pomniejszony o taką składkę, co ilustruje n/w wyliczenie: 1,5923 ha /przeliczeniowego/ x 207 zł /kwota dochodu z 1 ha/ = 329,61 zł. 329,61 – 89,67 /składka na ubezpieczenie rolnicze za 1 miesiąc z III kwartału/ = 239,94 zł. Składka na ubezpieczenie rolnicze za III kwartał 2008 r. /k. 10 akt adm. I instancji/ wynosiła 269 złotych, zatem za jeden miesiąc wynosiła 89,67 zł. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy uwzględnić ocenę prawną Sądu przedstawioną w uzasadnieniu oraz uwzględnić następujące wskazania: - ponownie ustalić dochód rodziny skarżącego z miesiąca sierpnia 2008 r., przy założeniu, że skład rodziny był wówczas czteroosobowy /skarżący, G.S., B.S. i A.S./, - wyjaśnić, czy B.S. z dniem 1.09.2008 r. utracił rentę rodzinną, a jeżeli tak, to przy ustalaniu dochodu należy zwrócić uwagę na art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty. W zależności od tych ustaleń rozważy czy istnieje podstawa do przyznania skarżącemu stypendium szkolnego za cały rok szkolny 2008/2009, czy tylko za wrzesień 2008 r., czy też takiej podstawy nie ma.