IV SA/Wa 2039/15

SENTENCJA Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE E. S. (dalej "skarżący") wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podniósł, że jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Pola uprawne są oddalone 13 km od zabudowań gospodarczych, co podnosi koszty produkcji rolnej. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z marca 2014 r. skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha, stary drewniany dom o powierzchni 60 m². Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 473 zł miesięcznie. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł (rocznie) oraz uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1100 zł (rocznie), a także otrzymał kwotę 1033 zł tytułem dopłat unijnych do gruntów. Jako łączny dochód miesięczny skarżący wskazał kwotę ok. 950 zł. Zarządzeniem z dnia 4 listopada 2015 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków); 2) zaświadczeń z Urzędu Gminy K. i Urzędu Gminy C. w sprawie dochodów z gospodarstw rolnych położonych na terenie tych gmin, 3) dokumentów potwierdzających zadłużenie w wysokości 15000 zł, 4) dokumentów potwierdzających, że wobec wnioskodawcy toczą się postępowania egzekucyjne, 5) oświadczenia, czy skarżący posiada maszyny rolnicze, jeżeli, tak, należy wskazać, jakie są to maszyny, 6) zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, czy i ewentualnie w jakiej wysokości skarżący otrzymał płatności bezpośrednie lub jakąkolwiek inną pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, 7) oświadczenia, czy na rzecz skarżącego zasądzono od T. M. kwotę 121.799,25 zł (z informacji znanych referendarzowi sądowemu z urzędu wynika, że dniu 25 kwietnia 2014 r. została wpłacona do depozytu sądowego kwota 100.000,00 zł a w dniu 25 czerwca 2014 r. kwota 17.779,25 zł) i czy skarżący podjął tę kwotę, czy też nadal znajduje się ona w depozycie, ponadto jeżeli komornik dokonał zajęcia części tej kwoty należy wskazać w jakiej wysokości. W piśmie z dnia 2 grudnia 2015 r. skarżący oświadczył, ze: - posiada ciągnik rolniczy i podstawowe maszyny do uprawy i pielęgnacji roślin - są jednak w złym stanie, wymagają ciągłych napraw, co pociąga za sobą znaczne koszty; - nie podjął ani jednej złotówki z depozytu sadowego, ponieważ nie są to jego pieniądze; cała kwota została zajęta przez komornika sądowego; - urzędy gminy odmówiły mu wydania zaświadczeń w sprawie dochodów. Do pisma skarżący dołączył: zaświadczenie z ARiMR, z którego wynika, że w roku 2015 do dnia 4 grudnia 2015 r. nie otrzymał płatności, wyciąg z rachunku bankowego, kopię postanowienia komornika sądowego z 11 marca 2015 r. o przekazaniu sprawy według właściwości i ustaleniu zaległości dłużnika (skarżącego) na łączną kwotę 2 651,57 zł, kopię pisma z dnia 17 grudnia 2013 r. zatyt. "Ostateczne wezwanie do zapłaty" łącznej kwoty 1424,35 zł, kopię zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego z dnia 12 września 2014 r. (dot. kwoty 2 324,81 zł), kopię 4 tytułów wykonawczych z okresu od stycznia do lipca 2014 r. (dot. następujących kwot należności głównych: 396,00 zł, 2 054,92 zł, 438,00 zł, 437,00 zł), kopię powiadomienia o wpisie do rejestru dłużników z dnia [...] czerwca 2014 r. Rozpoznając wniosek, zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Jak wynika z deklaracji skarżącego, uzyskuje on rentę w wysokości 473 zł miesięcznie. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł (rocznie) oraz uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1100 zł (rocznie), a także otrzymał kwotę 1033 zł tytułem dopłat unijnych do gruntów. Posiada dom oraz gospodarstwo rolne o pow. 16 ha. Skarżący wskazał, że jego długi i zobowiązania wynoszą ok. 15.000 zł. Ponadto należy mieć na uwadze, że skarżący we wniosku nie udzielił informacji niewątpliwie mającej znaczenie w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy, że na jego rzecz zasądzono od T. M. kwotę 121.799,25 zł. Z informacji znanych referendarzowi sądowemu z urzędu wynika, że dniu 25 kwietnia 2014 r. została wpłacona do depozytu sądowego kwota 100.000,00 zł a w dniu 25 czerwca 2014 r. kwota 17.779,25 zł. Skarżący został wezwany do złożenia oświadczenia w tej kwestii. Odpowiadając na wezwanie, oświadczył: "Nie podjąłem ani jednej złotówki z depozytu sądowego ponieważ nie są to moje pieniądze. Cała kwota została zajęta przez komornika sądowego". Twierdzenia skarżącego nie zostały jednak poparte żadnymi dokumentami, z których by wynikło, że komornik sądowy rzeczywiście dokonał zajęcia całej kwoty. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego, biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wyżej okoliczności, należało dojść do wniosku, że skarżący nie wykazał, aby nie był stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Niewątpliwie dochód (zadeklarowany przez skarżącego) – ok. 950 zł miesięcznie, nie jest znaczny. Zwrócić jednak należy uwagę na fakt, że wnioskodawca posiada dom oraz gospodarstwo rolne. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości – wyklucza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Ponadto należy mieć na względzie, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach dotyczących skarżącego, rozpatrując jego zażalenia na postanowienia sądu pierwszej instancji o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stwierdził, że osoba będąca właścicielem domu oraz 16 ha gospodarstwa rolnego, bez względu na ich stan, nie może być uznana za osobę ubogą (postanowienie NSA z 17 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1106/15, postanowienie NSA z 28 października 2015 r., dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Posiadany areał użytków rolnych, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, świadczą o dużych możliwościach zarobkowych skarżącego, zaś podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie może dysponować zasadzoną kwotą spłaty bo znajduje się ona w depozycie sądowym i jest zajęta przez komornika nie znajduje potwierdzenia. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.