II SA/Po 187/21

SENTENCJA Dnia 16 grudnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2021 roku sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 5 w związku z art. 106 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507, dalej jako "u.p.s.") przyznał T. K. zasiłek okresowy od dnia [...] marca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł T. K.. Odwołujący nie zgodził się z wysokością przyznanej pomocy, twierdząc, iż nie wnioskował o pomoc w kwocie [...]zł. Przyznany zasiłek nie umożliwi Mu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, nie wesprze w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, nie stanowi też rodzaju ani formy i rozmiaru świadczenia odpowiedniego do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Odwołujący podniósł, iż nie ze swej winy pozostaje bez pracy, co uniemożliwia Mu wynajęcie pokoju. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest w myśl art. 3 ustawy wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nie oznacza to jednak, że pomoc społeczna ma zaspokajać wszystkie potrzeby i oczekiwania osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Zwłaszcza, że jak powszechnie wiadomo - możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku okresowego. Zasiłek okresowy przewidziany w art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł. W ocenie Kolegium, przyznana T. K. przez Prezydenta Miasta P. pomoc pieniężna w formie zasiłku okresowego od [...] marca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, jest wystarczająca. Podkreślono, że T. K. ma lat 45, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jako osoba bezdomna przebywa w różnych miejscach na terenie miasta P.. Osobą bezdomną został około 8-10 lat temu z powodu zakończenia umowy najmu. Nie pracuje, jest natomiast zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnych dochodów, ani żadnego majątku. Jest w dobrym stanie zdrowia. SKO zauważyło, iż decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta P. przyznał też T. K., w okresie od [...] czerwca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r., nieodpłatnie pomoc w formie jednego gorącego posiłku dziennie. Ponadto zaskarżona decyzja jest zgodna z żądaniem Strony. W ocenie organu odwoławczego sytuacja bytowa i osobista Odwołującego nie należy do łatwych, tym niemniej organy orzekając w przedmiocie przyznania pomocy społecznej każdorazowo muszą uwzględniać - nawet mając do czynienia z obiektywnie istotnymi życiowo potrzebami - ograniczone środki finansowe, jakimi dysponują. Organy nie mogą zatem preferować potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna była najtrudniejsza. W świetle powyższych ustaleń, w ocenie organu odwoławczego, nie negującego trudnej sytuacji życiowej Wnioskującego, postanowiono o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Skargę na powyższą decyzję SKO w P. wywiódł do tut. Sądu T. K. podnosząc tożsame zarzuty, co w odwołaniu. Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. pełnomocnik Skarżącego wyznaczony z urzędu podtrzymał skargę, wnosząc o jej uchylenie. W ocenie pełnomocnika doszło do: 1. naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 107 § 1 k.p.a. poprzez zawarcie w sentencji zaskarżonej decyzji li instancji orzeczenia o utrzymaniu w mocy decyzji nieistniejącej w obrocie prawnym, albowiem decyzja organu I instancji nie przyznała skarżącemu zasiłku okresowego w okresie od [...] marca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r w wysokości [...] zł miesięcznie; - art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, a w konsekwencji niewyjaśnienie, jakie były możliwości finansowe MOPR w P. w momencie wydawania zaskarżonej decyzji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w tym zakresie całości materiału dowodowego; - art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej - czego przejawem było niepoczynienie jakichkolwiek ustaleń co do rzeczywistego poziomu uzasadnionych potrzeb skarżącego z jednej strony oraz możliwości finansowych organu udzielającego pomocy z drugiej strony; - art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania przez organ faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których się oparł, pomimo iż wszystkie organy administracji publicznej mają obowiązek uzasadnienia faktycznego i prawnego wydawanych decyzji, w tym w szczególności: • niewskazanie konkretnych przyczyn przyznania skarżącemu zasiłku okresowego jedynie w minimalnej wysokości (tj. [...] zł/m-c) i jedynie na okres od [...] marca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r., • niewskazanie w oparciu o jakie przestanki uznano, że przyznana skarżącemu tytułem zasiłku okresowego kwota [...]zł/m-c winna zabezpieczyć miesięczne niezbędne potrzeby bytowe skarżącego w okresie od [...] marca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r., • niewskazanie katalogu niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego, na których łączne zaspokojenie w okresie od [...] marca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r., zdaniem organu, winna wystarczyć ustalona przez organ kwota [...]zł/ m-c . 2. naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. u.p.s. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, że kwota zasiłku okresowego w wysokości [...] zł/ m-c przyznana na okres od [...] marca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r. umożliwia skarżącemu przezwyciężenie jego trudnej sytuacji życiowej w sytuacji kryzysu pandemicznego, - art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s. poprzez ich niewłaściwą wykładnię polegającą na uznaniu, że kwota zasiłku okresowego w wysokości [...] zł/m-c przyznana na okres od [...] marca 2020r. do [...] sierpnia 2020 r. jest odpowiednia i zaspakaja niezbędne potrzeby skarżącego w warunkach odpowiadających godności człowieka w sytuacji kryzysu pandemicznego, - art. 38 ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt. 1 i ust. 5 u.p.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż uznanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wykonane we właściwy sposób, - art. 38 ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt. 1 i ust. 5 u.p.s. poprzez nadużycie pozostawionego przez tę normę uznania administracyjnego polegające na przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy decyzja organów administracyjnych I i li instancji mieściła się w zakresie tego uznania, podczas gdy analiza całokształtu okoliczności sprawy uprawnia wniosek przeciwny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. w której przyznano T. K. zasiłek okresowy od dnia [...] marca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Stosownie do art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy, zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...] zł miesięcznie. Ponadto w myśl art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy, kwota zasiłku okresowego, nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby. Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy na mocy art. 38 ust. 5 tej ustawy. Z powyższego wynika, że decyzja określająca wysokość zasiłku okresowego podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. Fakt spełnienia kryteriów ustawowych dla przyznania zasiłku okresowego nie powoduje po stronie organu obowiązku przyznania go w maksymalnej wysokości. W art. 38 ust. 2 pkt 1 i art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy zakres uznania administracyjnego został ograniczony w ten sposób, że zasiłek okresowy może być ustalony w wysokości - nie niższej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby i - nie wyższej niż kwota różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem tej osoby (z tym, że zasiłek ten nie może być wyższy niż kwota ściśle określona w art. 38 ust. 2 pkt 1, ani też niższy niż [...] zł miesięcznie - o czym mowa w art. 38 ust. 4). W ten sposób określona została ustawowo minimalna i maksymalna wysokość zasiłku okresowego, a więc przedział, w ramach którego ma być ustalony zasiłek okresowy przyznawany w konkretnej sprawie. Na mocy § 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358) na dzień złożenia wniosku przez skarżącego kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło [...] zł. Należy też mieć na względzie, że wysokość, jak i okres, na który zostaje przyznana pomoc w postaci zasiłku okresowego uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Organ musi więc uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 ustawy. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Tak wyrażony pogląd znajduje oparcie w stanowisku orzecznictwa sądowego (por: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2002 r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01; z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/2006; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07 dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto nie zachodzi konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej, a ich ograniczone możliwości należą do faktów powszechnie znanych (por. wyroki NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1389/12). Podkreślić należy, że pomoc społeczna ma zmierzać do wsparcia, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Nie może również zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu. Celem opieki społecznej jest z jednej strony zagwarantowanie zaspokojenia niezbędnych potrzeb umożliwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, z drugiej zaś przyczynienie się do usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z tej pomocy oraz ich integrację ze środowiskiem. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że organy I jak i II instancji wydały swoje decyzję w sposób zgodny z prawem. Mimo, iż w ocenie skarżącego winien On otrzymać zasiłek w wyższej wysokości to zdaniem Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy nie doszło do przekroczenia przez organy granic uznania administracyjnego. Z akt sprawy wynika, iż skarżący jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna, jednak nie pracuje, mimo że jest w 46 letnim zdrowym mężczyzną. Ponadto decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. przyznano też T. K., w okresie od [...] czerwca 2020 r. do [...] sierpnia 2020 r., nieodpłatnie pomoc w formie jednego gorącego posiłku dziennie. W ocenie Sądu organ I instancji nie mógł przyznać kwoty w pełnej wysokości ponieważ, rozstrzygając w sprawach z zakresu pomocy społecznej, nie może pominąć własnych możliwości finansowych, liczby rodzin i osób ubiegających się o pomoc oraz hierarchii potrzeb na które środki finansowe powinny być przeznaczone. Reasumując, w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono naruszenia przepisów ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, że wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja nakazuje uznać, że jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Zawiera ona bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącego dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącego pomoc została mu przyznana w określonej w decyzji wysokości. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.).