V SA/Wa 170/15

SENTENCJA Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Producentów Warzyw w P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) października 2014 r. Nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy dla grup producentów owoców i warzyw postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; 2. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. UZASADNIENIE Stowarzyszenie Producentów Warzyw w P. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia 31 sierpnia 2015 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (k. 70-72 akt sądowych). W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Stowarzyszenia wynosi "0", wartość środków trwałych wynosi "0", wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy wynosi "0". Stowarzyszenie oświadczyło, iż posiada rachunek bankowy, na którym zgromadzono 0,65 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Stowarzyszenie "faktycznie nie prowadzi żadnej działalności". Zarządzeniem z dnia 10 września 2015 r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia dodatkowego oświadczenie poprzez udzielenie odpowiedzi na pytania oraz nadesłanie wskazanych dokumentów (k. 78 akt sądowych). W odpowiedzi Stowarzyszenie nadesłało pismo z dnia 24 września 2015 r., w którym oświadczyło, iż nie prowadzi obecnie żadnej działalności, ani statutowej ani gospodarczej, nie posiada żadnych źródeł dochodów, żadnego majątku ani żadnych środków na rachunku. Wskazano nadto, iż w ostatnich dwóch latach Stowarzyszenie nie dokonywało "sprzedaży". Do pisma załączono wykaz środków trwałych, w którym wskazano "brak jakichkolwiek środków trwałych" (k. 84-85 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 29 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Stowarzyszenia (k. 94-95 akt sadowych). W dniu 7 grudnia 2015 r. do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna Stowarzyszenia, sporządzona w dniu 4 grudnia 2015 r. przez pełnomocnika procesowego – radcę prawnego Przemysława Witkowskiego. Do skargi kasacyjnej załączono wniosek o prawo pomocy sporządzony na formularzu PPPr z dnia 2 grudnia 2015 r. W rubryce nr 4 wniosku oznaczono przedmiot żądania poprzez "zwolnienie od kosztów sądowych" (k. 105-108 akt sądowych). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Stowarzyszenie wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, sporządzonym na formularzu PPPr z dnia 31 sierpnia 2015 r., w którego rubryce nr 4 wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Zatem przedmiotem żądania wnioskującej strony jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazać jednakże należy, iż przed zakończeniem postępowania zainicjowanego powyższym wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2015 r., Stowarzyszenie wystąpiło z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 2 grudnia 2015 r., którego zakres ograniczyło do żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec tego, wniosek ten należało potraktować jako uzupełnienie poprzedniego wniosku i rozpoznać w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wszczętego wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2015 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, jak również fakt, że Stowarzyszenie wystąpiło ze skargą kasacyjną sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, uznać należało, że rozpoznanie wniosku w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu stało się zbędne i jako takie podlega umorzeniu, stosowanie do treści art. 249a p.p.a.s.a. Zauważyć bowiem należy, iż we wniosku z dnia 2 grudnia 2015 r. Stowarzyszenie ograniczyło swoje żądanie wyłącznie do zwolnienia od kosztów sądowych, co przemawia za przyjęciem, iż wniosek w pozostałym zakresie został przez stronę cofnięty. Niezależnie od tego, wskazać trzeba, iż autor skargi kasacyjnej wskazał w jej osnowie, iż reprezentuje Stowarzyszenie, a nadto złożył do akt sądowych dokument pełnomocnictwa procesowego z dnia 2 grudnia 2015 r. (k. 104 akt sądowych), co również przemawia za przyjęciem, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu stało się zbędne. Z wyłożonych wyżej względów – na podstawie art. 258 § 1 w zw. art. 249a p.p.a.s.a. – orzeczono, jak w punkcie drugim sentencji postanowienia. Rozpoznając wniosek w pozostałym zakresie uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Na wstępie przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać w pierwszej kolejności należy, iż wnioskujące Stowarzyszenie nie wykonało należycie zarządzenia z dnia 10 września 2015 r., którym zostało wezwane do złożenia: swojego statutu, aktualnego wykazu środków trwałych, zeznań podatkowych za rok 2013 i 2014, ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie, zajęcie bądź blokada rachunku, a także informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 2.000 zł. W odpowiedzi Stowarzyszenie nadesłało jedynie informację, że nie dokonywało w ciągu ostatnich dwóch lat "sprzedaży", a nadto pismo zatytułowane "wykaz środków trwałych", w którym wskazano "brak jakichkolwiek środków trwałych". Tym samym stwierdzić należało, że Stowarzyszenie nie przedstawiło istotnych dla oceny wniosku dokumentów, co powoduje, że nie jest możliwe dokonanie analizy jego sytuacji majątkowej i porównania jej ze złożonymi przez Stowarzyszenie oświadczeniami. Wskazać w szczególności należy, iż strona nie nadesłała statutu, w oparciu o który można by ustalić zasady finansowania Stowarzyszenia, a także źródła jego majątku i zasady rozporządzania nim, czy też zweryfikować twierdzenia w zakresie braku majątku. Stowarzyszenie nie przedstawiło również wyciągów z rachunku bankowego, który zgodnie ze swoim oświadczeniem posiada. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Okoliczność ta miała zatem znaczenie przy dokonywanej ocenie, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Niezależnie od powyższego, za niewystarczające uznać należało złożenie jedynie oświadczenia z dnia 24 września 2015 r. o braku majątku, środków pieniężnych i środków trwałych, wobec nieprzedstawienia dokumentów źródłowych, potwierdzających podnoszone okoliczności, w oparciu o które można by zweryfikować takie oświadczenie. Dodatkowo należało mieć na uwadze, iż składając wniosek z dnia 2 grudnia 2015 r., Stowarzyszenie ponownie nie przedstawiło żadnych dokumentów źródłowych, na podstawie których można by zweryfikować podnoszone okoliczności. Co więcej, w rubryce nr 10 tego wniosku wskazano, że Stowarzyszenie posiada "zadłużenie 62.000 na rzecz pana P. S., 22.000 na rzecz księgowej". Nie wyjaśniono przy tym z jakiego tytułu powstało to zadłużenie, jaka jest jego podstawa prawna, brak jakichkolwiek dokumentów, które wyjaśniałyby uprawnienie do zaciągania takich zobowiązań w imieniu Stowarzyszenia, a jednocześnie potwierdzałyby powyższe okoliczności (statut, uchwała, umowa, czy inne dokumenty). Z tych wszystkich powodów wniosek nie mógł zostać uwzględniony. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). W tym stanie rzeczy – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a – orzeczono, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.