I SA/Rz 599/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2021 r. spraw ze skarg E.D. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ← z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku ← z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec i maj 2020 roku uchyla zaskarżone decyzje. UZASADNIENIE E.D. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni, płatniczka) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające jej zwolnienia, na zasadach określonych w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej zwana jako: ustawa kowidowa), z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy : 1) z [...] października 2020 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], dotyczącą należności za kwiecień 2020 r. (skarga zarejestrowana pod sygn. I SA/Rz 599/21), 2) z [...] października 2020 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], [...] dotyczącą należności za marzec i maj 2020 r. (skarga zarejestrowana pod sygn. I SA/Rz 812/21). Powyższe skargi Sąd połączył na rozprawie w dniu 9 grudnia 2020 r. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, ponieważ sprawy te pozostawały ze sobą w związku, o jakim mowa w art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) dalej: "p.p.s.a.". Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że powodem wydania negatywnych dla płatniczki decyzji było ustalenie, że w przepisanym terminie, do 30 czerwca 2020 r., nie złożyła wymaganych dokumentów rozliczeniowych. Takie wpłynęły do organu dopiero 3 lipca 2020 r. W decyzji nr [...], [...], dotyczącej należności za marzec i maj 2020 r., zawarto także informację o anulowaniu informacji z 15 lipca 2020 r. o zwolnieniu płatniczki z obowiązku opłacenia ww. należności (numery pism nr [...], [...], [...]; przedłożone na wezwanie Sadu do akt o sygn. I SA/Rz 812/21). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy płatniczka podniosła, że będąc w placówce ZUS w lutym 2020 r. otrzymała informacje, że nie musi składać żadnych innych (dodatkowych) dokumentów. Gdy na początku lipca 2020 r. otrzymała telefon z ZUS niezwłocznie złożyła wymagane dokumenty. Podniosła też, że wysokość składek nie uległa zmianie i była taka, jak w styczniu i lutym 2020 r. Opisanymi na wstępie decyzjami Zakład podtrzymał dotychczasowe rozstrzygnięcia. Podkreślono, że w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID postanowiono, że warunkiem uzyskania zwolnienia było przesłanie deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych do dnia 30 czerwca 2020 r. Wnioskodawczyni nie była zwolniona z tego obowiązku na zasadach określonych w art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zachowanie tego terminu było warunkiem pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Od 1 stycznia 2019 r. płatniczka dokonała zgłoszenia do ubezpieczeń, a podstawa wymiaru składek uzależniona była od przychodu. Z tego powodu ciążył na niej obowiązek przekazania do ZUS informacji o wysokości przychodu uzyskanym w poprzednim roku oraz najniższej podstawie wymiaru składek, w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA cz. II składanej za styczeń. W związku ze zmianą przepisów od 1 lutego 2020 r. osoby, które spełniały warunki i ustalały najniższą podstawę wymiaru na ubezpieczenia społeczne w 2020 r. powinny dodatkowo złożyć razem z dokumentami rozliczeniowymi składanymi za luty dokument ZUS DRA cz. II z podaniem zastosowanej formy opodatkowania, kwoty rocznego przychodu i dochodu oraz kwoty podstawy wymiaru składek. W 2020 r. obowiązywały bowiem dwie podstawy wymiaru składek: za styczeń oraz za okres od lutego do grudnia. Dokumenty za styczeń 2020 r. złożono 4 lutego, natomiast pozostałe za luty, marzec, kwiecień i maj 2020 r. dopiero 3 lipca 2020 r. W skargach zażądano zmiany decyzji Zakładu i przywrócenia skarżącej możliwości skorzystania ze zwolnienia. Podniesiono, że podczas składania wniosku o zwolnienie nie poinformowano jej o obowiązkach złożenia dodatkowych dokumentów. Także podczas rozmowy telefonicznej nie informowano jej o takich obowiązkach. Dlatego jak co rok złożyła deklarację za styczeń i nie była świadoma ciążącego na niej obowiązku, a opłaca składki tylko na własne ubezpieczenie. Po otrzymaniu informacji o zaległych dokumentach niezwłocznie dopełniła ciążącego na niej obowiązku. Podkreśliła, że mieszka w małej miejscowości i nie ma dostępu do Internetu, przez co nie dotarły do niej informacje o rzeczonych wymogach. W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje: Skargi są uzasadnione i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonych decyzji. ZUS prowadząc postępowanie naruszył przepisy prawa procesowego, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W obydwóch sprawach zakończonych zaskarżonymi decyzjami zaistniał analogiczny stan faktyczny i prawny i w związku z tym skargi zostaną omówione łącznie. Odnośnie wszystkich trzech miesięcy ( marzec – maj 2020 ), skarżąca E.D. zwróciła się do ZUS o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Podstawą odmownych decyzji obejmujących miesiące marzec i maj oraz kwiecień ( druga decyzja ) było nie spełnienie przesłanki zawartej w przepisie art. 31zq ust.2 ustawy kowidowej, który ustanawia konieczność złożenia dokumentów w postaci deklaracji rozliczeniowej lub raportów miesięcznych za okres od marca do maja 2020 roku , najpóźniej do dnia 30 czerwca 20209 r. chyba, że ubezpieczony jest od składania takich dokumentów zwolniony. W przedmiotowej sprawie ZUS ustalił, że skarżąca powinna złożyć deklarację rozliczeniowa za styczeń 2020 roku ( co faktycznie uczyniła ) i w stanie prawnym obowiązującym w tym momencie byłoby to wystarczające i nie musiała ona z uwagi na wysokość zadeklarowanego dochodu oraz rodzaj ubezpieczenia składać comiesięcznych dokumentów. Tylko na skutek zmiany przepisów ( czego skarżąca nie była świadoma ) powinna ona złożyć wraz z deklaracją lutową dokument ZUS DRA z podaniem zastosowanej formy opodatkowania w kalendarzowym roku poprzednim, kwoty rocznego przychodu i rocznego dochodu uzyskanego w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, kwoty podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy, co powodowało zaistnienie w roku 2020 dwóch podstaw wymiaru składek: za styczeń oraz okres od lutego do grudnia. Pani E.D. dokumentów tych nie złożyła ani w terminie dla złożenia deklaracji lutowej w roku 2020, ani też w terminie określonym w art. 31zq ust.3 ustawy kowidowej. Dopiero zwrócenie się do niej z zapytaniem przez organ ZUS już po upływie tego ostatniego terminu spowodowało natychmiastowe złożenie tych dokumentów. Nastąpiło to jednak z uchybieniem terminu z art. 31 zq ust.3 ustawy kowidowej. Procedowanie ZUS w przedmiotowej sprawie nie było jednak zgodne z prawem i miało to wpływ na wynik sprawy. Po pierwsze należy wskazać, że zgodnie z twierdzeniami ZUS w sytuacji, gdy nie wpłynęła obowiązkowa deklaracja czy tez dokumenty, które powinny zostać złożone w terminie dla deklaracji za luty 2020 r. to rolą ZUS było podjęcie czynności zmierzających do ustalenia tego przyczyn. Można w tym zakresie wskazać na treść przepisu art. 48b usus, w których przewidziano cały szereg uprawnień ZUS do działania z urzędu, w tym do podejmowania czynności związanych z zobowiązaniem ubezpieczonego do ponownego złożenia dokumentów , które nie zostały odnotowane w systemie informatycznym ZUS ( art.48b ust. 3 usus ). Po drugie należy zważyć na treść przepisu art. 79a kpa wprowadzającego zasadę lojalności procesowej organu wobec strony postępowania. W myśl tego przepisu organ jest zobowiązany wskazać wnoszącemu podanie, że uważa iż nie występują przesłanki do pozytywnego załatwienia tego podania i umożliwić wnoszącemu uzupełnienie w rozsądnym terminie tego braku ( o ile oczywiście brak ten jest uzupełnialny ). W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek w dniu 23 kwietnia 2020 r. ( data wpływu do organu ), a zatem jeszcze przed upływem terminu określonego w art. 31 zq ust. 3 ustawy kowidowej. Organ miał więc możliwość wskazania skarżącej, że w terminie do złożenia dokumentów za luty 2020r. nie złożyła nowych, wymaganych przez przepisy dokumentów. Niewątpliwie zwrócenie uwagi skarżącej już wówczas, a nie dopiero po upływie tego terminu w dniu 30 czerwca 2020 r. czyniło by zadość wskazanym tutaj przepisom, a jednocześnie zapobiegło by upływowi tego terminu. Ponieważ nie poczynienie w tym zakresie stosownych czynności stanowi naruszenie zasad procedowania przez organ sąd uznał, że do naruszenia tego terminu z 30 czerwca 2020 r. doszło na skutek działania organu, a to z kolei musi skutkować uchyleniem zaskarżonych decyzji. W ponownym postępowaniu organ weźmie pod uwagę powyższe uwagi i, o ile nie zachodzą ku temu inne przeszkody, przyzna pomoc skarżącej. Naruszenie przepisów procedury spowodowało bowiem dla niej niekorzystne skutki, których konsekwencji ponosić nie powinna. Podstawa orzeczenia jest przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżąca nie była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jej skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych. Nie przedłożono natomiast zestawienia wydatków.