II GW 26/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta B. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta B. a Burmistrzem Ś. w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Burmistrza Ś. jako organ właściwy do załatwienia sprawy. UZASADNIENIE Pismem z dnia 12 sierpnia 2019 r. Prezydent Miasta B. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Burmistrzem Ś. – w sprawie potwierdzenia prawa D.R. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i ustalenie, że organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Ś. Prezydent Miasta B. wskazał, że wnioskiem z dnia 18 lutego 2019 r. Szpital Uniwersytecki Nr 2 w B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej - Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej "[...]" w B. o objecie pomocą w formie ubezpieczenia zdrowotnego pacjenta – D. R. - nieubezpieczonego, przyjętego do szpitala w trybie pilnym. Prezydent Miasta B. wyjaśnił, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby B. była miejscem zamieszkania D.R. i tym samym stanowiła centrum jego spraw życiowych. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 lutego 2019 r. na terenie Szpitala Uniwersyteckiego w B. oraz zgromadzonych w toku postępowania dokumentów ustalono, że D. R. ostatnio był zameldowany w Ś. przy ul. M. [...] (data wymeldowania - 19.11.2003 r.). Zgodnie natomiast ze złożonym przez D. R. oświadczeniem z dnia 19 lutego 2019 r. - od listopada 2018 r. jego miejscem zamieszkania jest P., ul. K. [...]. Przeprowadzony wywiad został przesłany do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., który pismem z dnia 25 marca 2019 r. uznał się za niewłaściwy uzasadniając, że pod wskazanym adresem D.R. i nie przebywa i przekazał wniosek wraz z wywiadem do Burmistrza Ś. Pismem z dnia 3 kwietnia 2019 r. Burmistrz Ś. uznając się za niewłaściwy w sprawie i zwrócił całość dokumentacji do Prezydenta Miasta B. W tych okolicznościach Prezydent Miasta B. uznał, że właściwy jest organ miejsca ostatniego zameldowanego na pobyt stały D. R., tj. Ś., ul. M. [...]. W odpowiedzi na wniosek - Burmistrz Ś. wskazał, że właściwym do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie jest Prezydent Miasta B. z uwagi na miejsce wystąpienia zdarzenia, tj. Szpital Uniwersytecki Nr 2 im. J. B. w B. Burmistrz Ś. wyjaśnił, że jak wynika z informacji uzyskanych z Urzędu Stanu Cywilnego i Spraw Obywatelskich w Ś., obecnie D. R. nie jest nigdzie zameldowany i został wymeldowany z miejsca stałego pobytu. W dniu 2 kwietnia 2019 r. pracownik socjalny zweryfikował dane D. R. w systemie SEPI z którego wynika, że ww. nie jest osobą zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ś., nie ma odprowadzanych składek zdrowotnych i widnieje jako osoba bezdomna. W dniu 1 kwietnia 2019 r. tutejszy Ośrodek wystąpił za pośrednictwem systemu EMPATIA do ZUS w celu weryfikacji składek na ubezpieczenie zdrowotne. Z uzyskanych informacji wynika, że osobę znaleziono, ale brak jest danych. Należy więc przyjąć, że osoba nie pracuje i nie ma odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne. D. R. nie zamieszkuje zatem na terenie Miasta i Gminy Ś. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 4 tej ustawy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie zaistniały spór o właściwość jest sporem negatywnym, gdyż żaden z pozostających w sporze organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku placówki medycznej o potwierdzenie prawa D.R. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Rozstrzygnięcie sporu w tej sprawie dotyczy więc wskazania organu właściwego do wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1510 - dalej: ustawa o świadczeniach). Zgodnie z tym przepisem, dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. Kwestia ustalenia organu właściwego do wydania decyzji, określonej w art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach, była już wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. postanowienia NSA z dnia: 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II GW 65/17; 26 września 2017 r. sygn. akt II GW 25/17). Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela wyrażony w orzecznictwie NSA pogląd, że art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej: k.p.a.), nie reguluje jednakże kwestii właściwości organu w sytuacji braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy. W tej materii brak jest możliwości zastosowania ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm. - dalej: ustawa o pomocy społecznej), w szczególności jej art. 101 ust. 1 i 2, zgodnie z którym właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1) a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Wprawdzie ustawa o świadczeniach stanowi w art. 54 ust. 3 pkt 3, że decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się m. in. po stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, jednak treść regulacji nie pozwala uznać, że przytoczony przepis odsyła do ustawy o pomocy społecznej, także co do ustalania właściwości organu. W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego przychylić należy się do stanowiska wyrażanego już wielokrotnie w orzecznictwie, że w sytuacji, gdy na podstawie przepisów szczególnych nie można wskazać organu właściwego do rozpatrzenia sprawy, subsydiarnie zastosowanie powinny znaleźć zasady zawarte w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, normujące ogólne reguły ustalania właściwości miejscowej organu administracji publicznej. Stosowanie przepisów k.p.a. jest bowiem wyłączone tylko w takim zakresie, w jakim przepisy szczególne zawierają odmienne uregulowania. Skoro zatem art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach nie pozwala na określenie właściwości organu w przypadku braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy i brak w tej kwestii także innych przepisów szczególnych, to ustalanie właściwości miejscowej organu następuje z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 21 § 1 i 2 k.p.a. (por. m.in. postanowienia NSA z dnia: 19 marca 2019 r. sygn. akt II GW 43/18; 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II GW 12/17). Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, zaś w braku miejsca zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron, a jeśli nie ma w kraju miejsca zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według ostatniego miejsca zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Brzmienie przepisu wskazuje zatem, że według ogólnej zasady, ustalenia organu właściwego miejscowo do załatwienia sprawy dokonuje się według miejsca zamieszkania strony lub ewentualnie według miejsca jej pobytu. Dopiero w sytuacji braku możliwości ustalenia miejsca zamieszania lub pobytu strony, organ właściwy miejscowo określa się według ostatniego miejsca zamieszkania lub ostatniego miejsca pobytu. Brzmienie przepisu wskazuje zatem, że według ogólnej zasady, ustalenia organu właściwego miejscowo do załatwienia sprawy dokonuje się według miejsca zamieszkania strony lub ewentualnie według miejsca jej pobytu. Dopiero w sytuacji braku możliwości ustalenia miejsca zamieszania lub pobytu strony, organ właściwy miejscowo określa się według ostatniego miejsca zamieszkania lub ostatniego miejsca pobytu. Rozważając zastosowanie art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. do ustalenia właściwości miejscowej organu w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczenia opieki zdrowotnej, trzeba mieć na względzie, że treść regulacji szczególnej w stosunku do unormowań k.p.a. - zawartej w przytoczonym wyżej art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Przepis ten wskazuje jednoznacznie, że wolą ustawodawcy było powiązanie właściwości miejscowej organu wyłącznie z miejscem zamieszkania świadczeniobiorcy, nie zaś - jak stanowi art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. - ewentualnie z miejscem pobytu strony, czy miejscem, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania. Zatem w sytuacji braku miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, właściwość miejscową organu właściwego do wydania decyzji, o której mowa w art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach, tzn. decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej - ustala się według ostatniego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela bowiem wyrażany w orzecznictwie pogląd, że w braku miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, organ właściwy do wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ustala się według ostatniego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy (por. postanowienia NSA z dnia: 19 marca 2019 r., sygn. akt II GW 43/18; 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II GW 12/17; 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II GW 6/17; 28 września 2017 r.; sygn. akt II GW 33/17; 14 listopada 2017 r., sygn. akt II GW 36/17, CBOSA). Trzeba przy tym wskazać, że ani przepisy k.p.a., ani przepisy ustawy o świadczeniach nie definiują pojęcia "miejsca zamieszkania". W konsekwencji przy ustaleniu miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy zasadne jest posiłkowanie się treścią art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm. – dalej: k.c.), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tak rozumiane zamieszkanie nie sprowadza się zatem do zameldowania, choć w praktyce fakt meldunku na pobyt stały stanowi w istocie dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa w danej miejscowości z zamiarem stałego w niej pobytu (por. postanowienie NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II GW 12/17). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że z okoliczności faktycznych przedstawionych w rozpoznawanej sprawie wynika, że ostatnim miejscem zameldowania świadczeniobiorcy na pobyt stały był Ś., ul. M. [...]. Było to jednocześnie ostatnie udokumentowane miejsce zamieszkania D. R., potwierdzone zameldowaniem pod tym adresem na pobyt stały. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, nie sposób ustalić innego ostatniego miejsca zamieszkania D. R. W tym miejscu należy podkreślić, że nawet jeżeli D.R. obecnie tam nie zamieszkuje, to z uwagi na brak jednoznacznych informacji o innym miejscu jego zamieszkania oraz treść art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. - właściwość organu należało ustalić według ostatniego miejsca jego zamieszkania (por. postanowienie NSA z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18). W świetle dotychczasowych rozważań oznacza to, że organem właściwym do wydania decyzji w przedmiocie potwierdzenia prawa świadczeniobiorcy – D.R. do świadczeń opieki zdrowotnej jest - Burmistrz Ś. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia