I OSK 2140/21

SENTENCJA Dnia 9 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 649/20 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 23 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia - z mocy prawa - prawa użytkowania wieczystego 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę zawartą w sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce słów: "w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez gminę z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości" postanawia wpisać słowa: "w przedmiocie stwierdzenia nabycia - z mocy prawa - prawa użytkowania wieczystego"; 2. oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 22 października 2020 r. (sygn. akt I SA/Wa 649/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 23 stycznia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 28 listopada 2019 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa - z dniem 27 października 2000 r. - przez Polskie Koleje Państwowe S.A w Warszawie prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w gminie [...], obręb [...], oznaczonego jako działki: nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...]m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2, dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna w Warszawie zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie: a) prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w postaci: 1) art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) - poprzez uznanie, że wykazanie zarządu nie może odbyć się inaczej niż przy pomocy dokumentów wskazanych w tej jednostce redakcyjnej, pomimo że takie ograniczenie nie wynika z tego przepisu, 2) art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) - poprzez uznanie, że tylko decyzja o oddaniu gruntu w zarząd albo umowa o przekazaniu nieruchomości, umowa o nabyciu, mogą stanowić podstawę stwierdzenia przez właściwy organ dotychczasowego prawa zarządu, mimo że oddanie gruntu w zarząd nie miało skutków cywilnoprawnych, w praktyce następowało zazwyczaj na drodze czynności faktycznych, dany grunt był niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych albo statutowych, a państwowa jednostka organizacyjna uiszczała stosowne opłaty, 3) art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) - poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nie uwzględnienie, iż grunty które w dniu wejścia w życie ustawy znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe przeszły z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa, 4) art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191) - poprzez jego niezastosowanie oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy - poprzez jego błędne zastosowanie skutkujące przyjęciem, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie występuje przesłanka negatywna komunalizacji, co umożliwia stwierdzenie, iż mienie to staje się komunalnym, pomimo iż grunt należący do przedsiębiorstwa państwowego wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym został wyłączony spod komunalizacji, b) przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. - poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 §1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. - polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania. Oświadczyła przy tym, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Ponadto skarżąca wnosiła o przedstawienie pełnemu składowi Izby Ogólnoadministracyjnej zagadnienia prawnego polegającego na ustaleniu rozumienia "pozostawania nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.)". Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze. Zostały one oparte na obu podstawach kasacyjnych, opartych na 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci: art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 38 ust. 2 i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) a także art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191) oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania takich jak: art. 75 §1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. Zarzuty te okazały się jednak nie tylko nieuzasadnione, ale nie były one w ogóle powiązane z materią prawną, która występowała w rozpoznawanej sprawie. Zaskarżonym wyrokiem, jak podano to na wstępie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 23 stycznia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 28 listopada 2019 r. nr [...]. Tą ostatnią zaś decyzją organ wojewódzki odmówił PKP SA wydania – w trybie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1311 ze zm.) - decyzji uwłaszczeniowej w stosunki do gruntu położonego w gminie [...], obręb [...], oznaczonego jako działki: nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2. Zdaniem bowiem Sądu Wojewódzkiego, zarówno organ I instancji, jak i Minister zasadnie przyjęły, że brak było w tym przypadku podstaw do stwierdzenia nabycia przez skarżącą spółkę powstania - z mocy prawa - prawa użytkowania wieczystego do gruntów opisanych przez skarżącą we wniosku. Sąd Wojewódzki wskazał bowiem w zaskarżonym wyroku na treść, z jednej strony, art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji (...) a z drugiej - postanowień Sądu Rejonowego w [...] z dnia 23 marca 2018 r. (sygn. akt I NS 222/17) oraz z dnia 17 kwietnia 2018 r. (sygn. akt I Ns 214/17) i stwierdził, że skoro z treści w/w postanowień wynikało, że Skarb Państwa dopiero z dniem 1 stycznia 2003 r. nabył w drodze zasiedzenia prawo własności m. in. nieruchomości stanowiącej m. in. działki gruntu nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] położone w gminie [...], obręb [...], to nie można było twierdzić, że Skarb Państwa był właścicielem tego gruntu już w dniu 27 października 2000 r. Taki zaś m. in. wymóg musi być spełniony by można było wydać decyzje pozytywną w oparciu o wspomniany wyżej przepis art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji (...). Uzasadniając w dalszej części swoje stanowisko Sąd Wojewódzki powoływał się zatem na regulacje prawną zawartą w art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego (związanie prawomocnym orzeczeniem sądu cywilnego) i na treść art. 172 § 1 i 2 kodeksu cywilnego (przesłanki warunkujące nabycie prawa własności rzeczy w drodze zasiedzenia). Jak z powyższego wynika, w zaskarżonym wyroku nie były ani wykładane ani stosowanie przytoczone w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego w postaci: art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 38 ust. 2 i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) a także art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191). Sąd I instancji stosował zaś dokonywał wykładni innych przepisów, a które nie zostały objęte zarzutami kasacyjnymi. Z tych zatem chociażby względów nie było możliwe uwzględnienie wniosku skarżącej o przedstawienie pełnemu składowi Izby Ogólnoadministracyjnej zagadnienia prawnego polegającego na ustaleniu rozumienia "pozostawania nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.)", gdyż to zagadnienie w niniejszej sprawie w ogóle nie występowało. Nie można było także zgodzić się ze skarżącą, że w analizowanym przypadku Sąd Wojewódzki w sposób istotny naruszył: art. 75 §1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. Owego naruszenia autor skargi kasacyjnej dopatrywał się bowiem ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, podczas, gdy w postępowaniu dowodowym, które przeprowadziły organy w rozpoznawanej sprawie do żadnych tego rodzaju ograniczeń nie doszło. W rezultacie uznając skargę kasacyjną za nieuzasadnioną, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji. Sprostowania oczywistej omyłki, która wystąpiła w sentencji zaskarżonego wyroku, dokonano z urzędu na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a.