II SA/Rz 1576/15

SENTENCJA St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki tymczasowego obiektu budowlanego postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. UZASADNIENIE J. M. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na trudną sytuację majątkową nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną oraz 3 uczących się dzieci (13, 16 i 20 lat), na które ponoszą znaczne wydatki związane z wyprawkami szkolnymi, ubraniami i dojazdami. Wraz z żoną z uwagi na stan zdrowia (opisany we wniosku) pozostaje w leczeniu. Oprócz starego, drewnianego domu w którym zamieszkują (pow. 85 m²) posiadają niewielkie gospodarstwo rolne, wymagające nakładów finansowych (nieruchomości rolne o pow. 2,67 ha, budynki gospodarcze, ciągnik rolniczy z podstawowymi narzędziami, inwentarz żywy: drób i koza). Ponieważ tymczasowy obiekt budowlany związany z przedmiotem skargi jest niezbędny do prowadzenia tego gospodarstwa, poprzez ustanowienie adwokata chciałby uzyskać pomoc celem obrony swoich interesów. Miesięczny dochód rodziny wynosi 1917 zł, obejmując dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego – 200 zł, rentę jego żony – 900 zł, przysługujące dzieciom stypendia – 105 zł/osobę oraz pobierany przez żonę – z uwagi na trudną sytuację rodzinną – zasiłek okresowy (wysokość dochodu rodziny potwierdza załączone zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z 27 listopada 2015 r.). Z ponoszonych wydatków skarżący kwotowo oznaczył związane z opłatami za media – 500 zł, leki – 300 zł, ubezpieczenie OC budynków i samochodu – 170 i 300 zł/rok. Oświadczył, że po pokryciu wszystkich koniecznych wydatków i opłat, ledwo wystarcza im na życie. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza udzielonych informacji w kontekście ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy wskazuje na zasadność wniosku skarżącego w części obejmującej koszty sądowe. Przyznanie zwolnienia od nich podyktowane jest stosunkowo niskimi dochodami 5-osobowej rodziny (383 zł/osobę), których znaczna część – z uwagi na trudną sytuację materialną - pochodzi ze środków pomocy społecznej. Skarżący jest posiadaczem gospodarstwa rolnego z którego pożytki zapewne w znacznym stopniu przyczyniają się do zaspokojenia potrzeb żywnościowych, niemniej z będących w dyspozycji środków finansowych jego rodzina musi pokryć wszystkie pozostałe wydatki o charakterze niezbędnym, wśród których najistotniejsze związane są z opłatami za tzw. media, kosztami leczenia oraz utrzymania 3 uczących się dzieci. W tej sytuacji praktycznie niemożliwe wydaje się poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych, w tym warunkującego merytoryczne rozpoznanie skargi wpisu, którego wysokość przekracza 1/4 deklarowanych dochodów. Uznając za zasadne zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie, nie stwierdzono jednocześnie uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku o ustanowienie adwokata. W przypadku całkowitego prawa pomocy zasadnicze znaczenie należy przypisać jego wyjątkowemu charakterowi i utrwalonemu w orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie poglądowi, że powinno być ono stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, ze względu na okoliczności życiowe całkowicie pozbawionym środków do życia. Mimo niewątpliwych trudności finansowych, wobec zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych oraz stałych dochodów zabezpieczających podstawy egzystencji, wnioskodawca do takich osób się nie zalicza. Nie bez znaczenia pozostaje fakt posiadania przez niego gospodarstwa rolnego, z którego dochody i/lub pożytki w naturze (niezależnie od prawdopodobnych dopłat do produkcji rolnej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) zapewne w znaczący sposób przyczyniają się chociażby do ograniczenia wydatków związanych z zakupem żywności (przyjęcie odmiennego założenia stawiałoby pod znakiem zapytania celowość czynienia nakładów finansowych i w ogóle prowadzenia gospodarstwa). Okolicznością, która w żadnym wypadku nie może być pominięta jest także to, że nie wszystkie ponoszone wydatki - nawet przy tak niewysokich dochodach jak w sytuacji skarżącego – korzystają z bezwzględnego pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Z wymienionych we wniosku PPF co do zasady nie należą do nich koszty utrzymania pojazdów mechanicznych, co w przypadku skarżącego w szczególności należy odnieść do ogólnie wykazanego "samochodu" (w przypadku ciągnika rolniczego są one podyktowane wykorzystywaniem go do pracy w gospodarstwie, stanowiącym istotny czynnik decydujący o zaspokajaniu koniecznych potrzeb życiowych). W tym zakresie żadnych wątpliwości nie budzi, że oprócz wykazanej kwoty ubezpieczenia OC tego samochodu, bez wątpienia wielokrotnie wyższe wydatki generuje jego bieżąca eksploatacja (przede wszystkim paliwo, naprawy), co w kontekście powyższego nie jest objęte priorytetem względem tych kosztów postępowania sądowego, które nie mają charakteru obligatoryjnego i nie ograniczają wnioskodawcy w dostępie do Sądu. W tym zakresie należy dodatkowo zwrócić uwagę, że obowiązku reprezentacji stron przez fachowych pełnomocników na jakimkolwiek etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie przewidują normujące go przepisy P.p.s.a. (wyjątek stanowi sporządzenie niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie nie zachodzi). Niezależnie od tego, Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji (na mocy art. 134 tej ustawy rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną), a z mocy jej art. 6, w razie uzasadnionej potrzeby, udziela stronom występującym bez fachowego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Z podanych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.