II SAB/Lu 111/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w W. na bezczynność Nadleśniczego Nadleśnictwa Świdnik w przedmiocie udostępnienia informacji o środowisku I. zobowiązuje Nadleśniczego Nadleśnictwa Świdnik do rozpoznania wniosku skarżącej o udostępnienie informacji publicznej z 15 lutego 2022 r., w terminie trzydziestu dni od dnia zwrotu akt sprawy po uprawomocnieniu się wyroku; II. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od Nadleśniczego Nadleśnictwa Świdnik na rzecz Fundacji [...] z siedzibą w W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Pismem z 2 sierpnia 2022 r. Fundacja [...] w W. (dalej jako: skarżąca lub Fundacja) wniosła skargę na bezczynność Nadleśniczego Nadleśnictwa Świdnik (dalej także jako: organ) w przedmiocie udostępnienia informacji o środowisku. Stan sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z 15 lutego 2022 r. skarżąca zwróciła się do organu o udostępnienie informacji związanej z procesem konsultacji społecznych, zgłaszania uwag, wniosków i petycji oraz współuczestniczenia strony społecznej w decyzjach o gospodarce leśnej. Wniosek został dodatkowo przesłany w formie dokumentu elektronicznego, opatrzonego podpisem zaufanym, w dniu 24 lutego 2022 r., a następnie ponowiony w piśmie z 3 marca 2022 r. W tym zakresie Fundacja wnioskowała o przesłanie listy przypadków, z okresu od 1 stycznia 2018 r. do momentu udzielenia odpowiedzi, gdy przedstawiciele strony społecznej zgłaszali postulaty, pytania, wnioski i uwagi dotyczące prowadzenia gospodarki leśnej na terenie Nadleśnictwa. Dla każdego takiego przypadku Fundacja wnosiła o podanie: (1) Kto zgłaszał postulaty, pytania, wnioski i uwagi dotyczące prowadzenia gospodarki leśnej na terenie Nadleśnictwa? (2) zagadnień, których dotyczyły pytania, wnioski i uwagi zgłaszane przez stronę społeczną; (3) rezultatów zgłaszania pytań, postulatów, wniosków i uwag przez stronę społeczną, w szczególności informacji czy w wyniku zaangażowania strony społecznej Nadleśnictwo zmodyfikowało swoje plany prowadzenia gospodarki leśnej i jeżeli tak, to w jaki sposób; (4) dokumentacji komunikacji Nadleśnictwa ze stroną społeczną. W odpowiedzi na wniosek, udzielonej pismem z 8 marca 2022 r. organ wezwał skarżącą do wskazania czy wniosek należy traktować jako wniosek o dostęp do informacji publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej czy też jako wniosek o dostęp do informacji o środowisku w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2022 r. poz. 1029 ze zm. - dalej jako: u.i.o.ś.), czy też pismo innej kategorii. Jednocześnie organ wyraził stanowisko, że żądane informacje nie są bezpośrednio związane z informacją o środowisku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca wyjaśniła, że domaga się udzielenia odpowiedzi w trybie przepisów powołanej we wniosku ustawy z 3 października 2008 r., a stanowisko organu, że żądane informacje odnoszące się gospodarki leśnej nie dotyczą środowiska jest błędne. Odpowiadając na powyższe pismem z 21 marca 2022 r. organ poinformował Fundację o pozostawieniu jej wniosku bez rozpoznania. W ocenie organu, wniosek nie obejmuje informacji o środowisku i ochronie w rozumieniu art. 8 ust. 1 u.i.o.ś. Żądane informacje nie są bezpośrednio związane z informacją o środowisku przyrodniczym, jego stanie ochrony, ani nie nawiązują do projektowanych lub realizowanych działań gospodarczych w lasach. W skardze na bezczynność organu, Fundacja podniosła zarzuty naruszenia: 1) art. 74 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji o stanie i ochronie środowiska poprzez pominięcie tego przepisu, co doprowadziło do nieudostępnienia wnioskowanych informacji; 2) art. 8 ust. 1 i art. 9 ust. 1 pkt 3 u.i.o.ś. 3) art. 74 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 2 u.i.o.ś. poprzez działanie wbrew obowiązkowi wynikającemu z tych przepisów; 4) art. 14 ust. 1 u.i.o.ś. w zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że udostępnianie informacji na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu miesiąca od dnia złożenia wniosku, poprzez brak udostępnienia informacji we wskazanym terminie. W oparciu o tak postawione zarzuty skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do załatwienia jej wniosku z 15 lutego 2022 r., o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Nadleśniczy stwierdził, że nie można przypisać mu bezczynności, ponieważ poinformował skarżącą o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Organ wskazał również, że w jego ocenie wniosek dotyczył tzw. informacji przetworzonej, a ponadto Fundacja próbuje dokonać nadużycia prawa do informacji poprzez skorzystanie z prawa dostępu do informacji o środowisku w celu innym niż deklarowanym, na co wskazuje ilość wniosków o identycznej treści składanych do różnych organów. Ponadto, kierując się "najdalej idącą ostrożnością", na wypadek nieuwzględnienia argumentów organu, Nadleśniczy wskazał, że ewentualna bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż Nadleśniczy Nadleśnictwa Świdnik dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącej z 15 lutego 2022 r. o udostępnienie informacji o środowisku. Na wstępie należy wskazać, że analogiczne skargi Fundacji na bezczynność nadleśniczych w zakresie udostępnienia informacji o środowisku na podstawie tożsamych treściowo wniosków skarżącej były przedmiotem rozpoznania w szeregu wyroków, zarówno tutejszego Sądu, jak i innych sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Lublinie z 11 października 2022 r., II SAB/Lu 107/22 i II SAB/Lu 108/22; z 27 października 2022 r., II SAB/Lu 88/22, II SAB/Lu 90/22, II SAB/Lu 100/22; wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 19 października 2022 r., II SAB/Go 64/22; z 27 października 2022 r., II SAB/Go 76/22; z 10 listopada 2022 r., II SAB/Go 75/22; wyroki WSA w Opolu z 29 września 2022 r., II SAB/Op 45/22 i II SAB/Op 48/22; z 10 października 2022 r., II SAB/Op 50/22; z 24 października 2022 r., II SAB/Op 46/22; podobnie WSA w Krakowie w wyroku z 13 września 2022 r., II SA/Kr 572/22, dotyczącym skargi Fundacji na decyzję o odmowie udostępnienia informacji o środowisku). Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela te rozstrzygnięcia, jak również zawartą w nich argumentację. Argumentacja ta, z uwagi na analogiczność podstaw faktycznych i prawnych ma pełne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca domagała się udostępnienia informacji o środowisku w trybie przepisów wspomnianej wyżej ustawy z 3 października 2008 r. Natomiast w ocenie organu żądana informacja nie dotyczy informacji o środowisku w rozumieniu ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, a tym samym nie mogła zostać udzielona, co oznacza, że nie dopuścił się zarzucanej bezczynności. W tak zakreślonym sporze rację należy przyznać skarżącej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.i.o.ś, władze publiczne są obowiązane do udostępniania każdemu informacji o środowisku, które są informacjami znajdującymi się w posiadaniu władz publicznych lub informacjami przeznaczonymi dla władz publicznych, w zakresie, w jakim nie dotyczy to ich działalności ustawodawczej. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na zasadzie art. 3 pkt 9 lit. a i b oraz pkt 15a u.i.o.ś, do podmiotów powołanych na mocy prawa do wykonywania zadań publicznych dotyczących środowiska i jego ochrony, należą jednostki organizacyjne Państwowego Gospodarstwa Leśnego - Lasy Państwowe, realizującego zadania publiczne związane z ochroną lasów na podstawie ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2022 r. poz. 672 ze zm.; dalej: u.l.). Jak bowiem stanowi art. 4 ust. 1 u.l., lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe. Z kolei według art. 32 ust. 1 u.l. Lasy Państwowe jako państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej reprezentują Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia. Zadania nadleśniczego określa art. 35 u.l., stanowiący w ust. 1, że nadleśniczy prowadzi samodzielnie gospodarkę leśną w nadleśnictwie na podstawie planu urządzenia lasu oraz odpowiada za stan lasu, a w szczególności: reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych, w zakresie swojego działania (pkt 1); kieruje nadleśnictwem jako podstawową jednostką organizacyjną Lasów Państwowych (pkt 2); bezpośrednio zarządza lasami, gruntami i innymi nieruchomościami Skarbu Państwa, pozostającymi w zarządzie Lasów Państwowych (pkt 2a). Przedstawione regulacje nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że Nadleśniczy, któremu powierzono realizację zadań publicznych w zakresie ochrony środowiska, to podmiot wymieniony w art. 8 ust. 1 u.i.o.ś., zobowiązany zasadniczo do udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie. Zakres przedmiotowy informacji o środowisku, które podlegają udostępnieniu, w trybie u.i.o.ś., określa natomiast art. 9 ust. 1 tej ustawy. W myśl tego przepisu udostępnieniu podlegają m.in. informacje dotyczące: stanu elementów środowiska, takich jak: powietrze, woda, powierzchnia ziemi, kopaliny, klimat, krajobraz i obszary naturalne, w tym bagna, obszary nadmorskie i morskie, a także rośliny, zwierzęta i grzyby oraz inne elementy różnorodności biologicznej (pkt 1); środków, takich jak: środki administracyjne, polityki, przepisy prawne dotyczące środowiska i gospodarki wodnej, plany, programy oraz porozumienia w sprawie ochrony środowiska, a także działań wpływających lub mogących wpłynąć na elementy środowiska, o których mowa w pkt 1, oraz na emisje i zanieczyszczenia, o których mowa w pkt 2, jak również środków i działań, które mają na celu ochronę tych elementów (pkt 3); raportów na temat realizacji przepisów dotyczących ochrony środowiska (pkt 4); analiz kosztów i korzyści oraz innych analiz gospodarczych i założeń wykorzystanych w ramach środków i działań, o których mowa w pkt 3 (pkt 5). Co więcej, wobec tego, że wedle art. 74 ust. 3 Konstytucji RP każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska, w piśmiennictwie oraz orzecznictwie podnosi się, że prawo to ma zakres znacznie bardziej szerszy, aniżeli wynikać to by mogło z literalnej treści art. 9 ust. 1 u.i.o.ś. (por. m.in. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 21 kwietnia 2021 r., II SA/Go 147/21 oraz wyrok NSA z 9 stycznia 2020 r., I OSK 3483/18). Udostępnieniu podlega bowiem każda informacja o środowisku, niezależnie od tego, czy została ona wymieniona w art. 9 ust. 1 u.i.o.ś, chyba, że organ ochrony środowiska, na podstawie przepisów ustawy wykaże, że w konkretnej sprawie nie ma możliwości udostępnienia informacji o środowisku i jego ochronie (por. B. Rakoczy, Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku. Komentarz, Warszawa 2010, wer. el. SIP LEX, t. 1 do art. 9). Ustalając przedmiotowy zakres informacji o środowisku, które mają być udostępnione, należy zatem mieć na względzie, że prawo do tych informacji jest gwarantowane konstytucyjnie, co potwierdza art. 4 u.i.o.ś, stanowiący o powszechnym dostępie do informacji o środowisku i jego ochronie. Oznacza to, że udostępnienie tego rodzaju informacji jest regułą, a odstępstwa od niej mają charakter wyjątkowy i powinny wprost wynikać z przepisów prawa jednoznacznie określających, jakiego rodzaju informacje nie podlegają udostępnieniu (art. 16 u.i.o.ś.). Jak wynika z akt sprawy wniosek dotyczył postulatów, wniosków i uwag, zgłoszonych w określonym okresie do Nadleśnictwa przez stronę społeczną, w kwestiach związanych z realizacją planów urządzenia lasów, rezultatów działań podjętych przez organ w następstwie tych postulatów (wniosków, uwag) oraz planowanych zmian w zakresie komunikacji ze stroną społeczną, a więc kwestii odnoszących się wprost do stanu elementów środowiska i jego ochrony. Podkreślić przy tym wypada, że plan urządzenia lasu to podstawowy dokument gospodarki leśnej opracowywany dla określonego obiektu, zawierający opis i ocenę stanu lasu oraz cele, zadania i sposoby prowadzenia gospodarki leśnej (art. 6 ust. 1 pkt 6 u.l.), według którego prowadzi się trwale zrównoważoną gospodarkę leśną (art. 7 ust. 1 u.l.), prowadzoną również z zachowaniem m.in. zasad: powszechnej ochrony lasów, trwałości ich utrzymania oraz ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów (art. 8 pkt 1-3 u.l.). Każde więc działanie związane z realizacja planu urządzenia lasu, ma związek ze środowiskiem oraz jego ochroną. Oceny tej nie zmienia podnoszona przez organ okoliczność, że plan urządzenia lasu obejmuje również pozyskiwanie drewna, żywicy, choinek, karpiny, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego oraz realizację pozaprodukcyjnych funkcji lasu, jako elementów gospodarki leśnej zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 u.l. Te działania bowiem, mimo, że nie są wprost nakierowane na ochronę środowiska, mają jednak wpływ na jego stan. Tym samym informacje o podjętych przez stronę społeczną działaniach w postaci postulatów, wniosków i uwag, które kierowane były do organu, a dotyczących realizacji planów urządzenia lasów oraz informacje o sprzężonych z nimi działaniach podjętych w ich następstwie przez organ, mieszczą się w pojęciu informacji o środowisku i jego ochronie, zdefiniowanym szeroko w art. 9 ust. 1 pkt 3 u.i.o.ś. Ponadto chodzi nie tylko o działania wpływające na elementy środowiska wskazane w art. 9 ust. 1 pkt 1 u.i.ś., ale również mogące wpłynąć na to środowisko oraz o jego ochronę (por.: wyrok WSA we Wrocławiu z 3 grudnia 2021 r., IV SAB/Wr 259/21; wyrok WSA w Opolu z 23 marca 2021 r., II SA/Op 40/21). Niewątpliwie zatem racje ma skarżąca dowodząc, że jej wniosek podlega rozpoznaniu w trybie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku. Tym samym ocena organu wyrażona w piśmie z 21 marca 2022 r. o pozostawieniu wniosku Fundacji bez rozpoznania jest błędna, a tym samym niedopuszczalne było załatwienie wniosku skarżącej w ten sposób. Organ winien bowiem w tej sprawie albo udostępnić wnioskowane informacje o środowisku i jego ochronie w formie czynności materialno-technicznej (art. 14 ust. 1 u.i.o.ś.) albo wydać decyzję o odmowie ich udostępnienia na podstawie art. 20 ust. 1 tej ustawy. Skoro natomiast tak nie uczynił, nie ulega wątpliwości, że pozostaje on bezczynny. Bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji o środowisku ma bowiem miejsce w sytuacji, w której podmiot ten w ustawowo określonym terminie nie podejmuje w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji żadnej z czynności określonych w przepisach ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku. Celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do załatwienia sprawy, co oznacza, że sąd uwzględniając taką skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa lub stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 P.p.s.a.). Instytucja skargi na bezczynność ma zatem na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zaś oceniając, czy organ pozostaje w bezczynności, sąd bierze pod uwagę sytuację istniejącą w dacie orzekania. Przekładając te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy konieczne jest wskazanie na przepis art. 14 u.i.o.ś. stanowiący, że władze publiczne udostępniają informację o środowisku i jego ochronie bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania wniosku (ust. 1). Termin, o którym mowa w ust. 1, może zostać przedłużony do 2 miesięcy ze względu na stopień skomplikowania sprawy. W tym przypadku przepisy art. 35 § 5 i art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio (ust. 2). W przypadku odmowy udostępnienia informacji, przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio (ust. 5). Wniosek o udzielenie informacji skarżąca złożyła 15 lutego 2022 r., po czym została wezwana do jego sprecyzowania (bez zastrzeżenia terminów dla dokonania tej czynności). Ostatecznie 9 marca 2022 r. skarżąca przedłożyła pismo stanowiące odpowiedź na powyższe wezwanie. Od tego też dnia zaczął organowi biec określony w art. 14 ust. 1 u.i.o.ś. termin na rozpoznanie wniosku. Z akt sprawy wynika, że do momentu wniesienia skargi skarżąca nie uzyskała wnioskowanej informacji lub innej merytorycznej odpowiedzi organu na zgłoszone żądania. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ pozostaje bezczynny. Stwierdzenie to skutkowało orzeczeniem bezczynności organu i po myśli art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. obligowało Sąd do zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącej z 15 lutego 2022 r. Powołany przepis Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wskazuje terminu, jaki ma wyznaczyć sąd organowi. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem termin ma być dostosowany do faktycznych możliwości rozpatrzenia wniosku oraz nawiązywać do terminu ustawowego. W ocenie Sądu właściwym jest wskazanie terminu 30 dni, liczonego od daty zwrotu akt administracyjnych sprawy, po uprawomocnieniu się wyroku (art. 286 § 2 p.p.s.a.). Na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że bezczynność organu nie miała charakteru rażącego (pkt II sentencji wyroku). Pozostawienie wniosku Fundacji bez rozpatrzenia nie wynikało z rażącego lekceważenia obowiązków nałożonych na organ przepisami ustawy o dostępie do informacji o środowisku, lecz z błędnej interpretacji obowiązujących przepisów. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. Zwrot kosztów objął uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł. Skarżąca nie wykazała, aby poniosła inne koszty postępowania objęte zwrotem na podstawie ww. przepisów.