II FZ 665/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski, po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 469/10 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. z dnia 1 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenie zaległości podatkowych. postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE II FZ 665/10 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił B. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd rozpoznawał wniosek w toku postępowania wszczętego ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 1 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości. Zarządzeniem referendarza sądowego WSA we Wrocławiu z dnia z dnia 3 września 2010 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżący wskazał w uzasadnieniu wniosku, że dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej przeznacza w całości na spłatę zobowiązań podatkowych i należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wypłatę wynagrodzeń pracownikom oraz opłacenie rat kredytowych i komorniczych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 września 2010 r. oddalił wniosek, argumentując, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący, mimo wezwania, nie udokumentował istotnych dla sprawy okoliczności m.in. wysokości swoich dochodów czy stanu wszystkich posiadanych rachunków bankowych. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca ograniczył się jedynie do przedłożenia takich informacji, które świadczyły o jego złym stanie majątkowym i braku dochodów. Na orzeczenie referendarza sądowego skarżący w dniu 10 września 2010 r. wniósł sprzeciw. Zdaniem skarżącego okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały przez referendarza sądowego źle zinterpretowane. Dodatkowo wnioskodawca podniósł, iż ponosi koszty leczenia chorego ojca, co powinno być argumentem za zwolnieniem go z obowiązku ponoszenia kosztów swojego udziału w sprawie. Oddalając wniosek z dnia 10 września 2010 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący w wybiórczy sposób wywiązał się z obowiązku przedstawienia dokumentów, pozwalających na ustalenie podstawy faktycznej rozpoznawanej sprawy wpadkowej. Jak wskazał WSA we Wrocławiu, ponoszenie przez skarżącego kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz ryzyko z nią związane, nie może usprawiedliwiać uchylania się od obowiązków finansowania kosztów postępowania sądowego i przerzucania ich na Skarb Państwa. Analiza wyciągów bankowych doprowadziła Sąd pierwszej instancji do ustaleń, iż skarżący ponosił koszty usług świadczonych przez biuro rachunkowe, koszty paliwa, jak również opłacał bilety do kina, posiłki w restauracji czy koszty wczasów. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia "obniżenie standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie jest równoznaczne z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu". Ponadto Sąd ustalił, iż skarżący posiada możliwości kredytowe, pozwalające na finansowanie bieżących potrzeb życiowych, w związku z czym przyjął, że z tego źródła można było również pozyskać środki pieniężne, konieczne do prowadzenia sprawy sądowoadministracyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podkreślono, iż niezwiązanie Sądu pierwszej instancji granicami i zarzutami skargi, a także obowiązek udzielania z urzędu wskazówek stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego, stanowi gwarancję pełnej realizacji prawa do sądu. Stąd też przerzucenie na Skarb Państwa kosztów ustanowienia pełnomocnika na tym etapie postępowania należy traktować jako sytuację wyjątkową. Powyższe postanowienie skarżący zaskarżył zażaleniem (pismo z dnia 22 października 2010 r.), w którym zakwestionował twierdzenie Sądu, jakoby podał w sposób nierzetelny informacje o swoich dochodach. Podniósł, że przedstawił wszystkie informacje dotyczące jego stanu majątkowego. W dniu 9 listopada 2010 r. B. K. skierował do Sądu pismo stanowiące uzupełnienie wcześniejszego zażalenia ponownie prosząc o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Przystępując do rozpoznania zażalenia, wskazać należy, iż postępowanie zażaleniowe przed Naczelnym Sądem Administracyjnym służy kontroli pod względem legalności postępowania pierwszoinstancyjnego. Sąd tylko w wyjątkowych przypadkach może orzekać co do istoty sprawy wpadkowej (na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) W przedmiotowej sprawie NSA bada czy WSA we Wrocławiu prawidłowo zastosował przepisy procedury sądowoadministracyjnej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy ta osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, iż orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, wobec czego zaistnienie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 obliguje Sąd do przyznania przedmiotowego uprawnienia procesowego. Jednakże, zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą sądów administracyjnych, wspartą poglądami piśmiennictwa, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia przesłanek uprawniających do uzyskania prawa pomocy w określonym zakresie. (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010). Taki rozkład ciężaru udowodnienia podstawy faktycznej sprawy wpadkowej, uzasadniony jest szczególnym charakterem instytucji prawa pomocy, którą należy traktować jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę (art. 199 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie nie ziściła się przesłanka przyznania prawa pomocy. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, wnioskodawca "nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację majątkową". Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wykazania ziszczenia się przesłanki przyznania prawa pomocy i jedynie fragmentarycznie przedstawił istotne okoliczności sprawy, Sąd pierwszej instancji nie miał możliwości ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, iż wystąpiły podstawy do przyznania skarżącemu wnioskowanego uprawnienia procesowego. Niezależnie od powyższego, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że sama analiza historii rachunków bankowych wnioskodawcy prowadzi do wniosku, iż miał on możliwość ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie. Z tych względów Sąd pierwszej instancji obowiązany był oddalić wniosek, co też uczynił, stosownie do obowiązujących przepisów procedury sądowoadministracyjnej. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.