I GZ 329/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Salachna po rozpoznaniu w dniu 5 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 1167/21 o odrzuceniu skargi i zwrocie uiszczonego wpisu w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie z dnia 21 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 9 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1167/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) odrzucił skargę P. M. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie (dalej: organ lub Dyrektor ARiMR) z 21 czerwca 2021 r., nr [...], w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na 2020 r. Skarżący wniósł do WSA skargę na decyzję organu z dnia 21 czerwca 2021 r. W skardze nie został zawarty PESEL skarżącego. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z 1 września 2021 r., skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Natomiast zarządzeniem Starszego Referendarza Sądowego z 23 września 2021 r., skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi poprzez podanie numeru PESEL. Oba powyższe wezwania zawierały 7 dniowy termin wykonalności pod rygorem odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wezwania zostały doręczone skarżącemu w dniu 7 października 2021 r. Tym samym siedmiodniowy termin do wykonania nałożonych nimi obowiązków upłynął z dniem 14 października 2021 r. Skarżący uiścił w terminie należny wpis sądowy, jednak nie nadesłał numeru PESEL. Pismem z 4 lutego 2022 r. skarżący poinformował, że wpis uiścił w terminie a numer PESEL omyłkowo przesłał na adres organu. Zaskarżonym postanowieniem, WSA odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i zarządził zwrot uiszczonego wpisu od skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że braki formalne skargi podlegają sanowaniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., a ich nieuzupełnienie – pomimo wezwania sądu - skutkuje odrzuceniem skargi na zasadzie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Podkreślił też, że powołane przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem w przypadku nieuzupełnienia przez stronę skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd zobowiązany jest do odrzucenia skargi. Zaznaczył także, że wysłanie pisma zawierającego uzupełnienie braku formalnego skargi na adres organu, a nie sądu, nie stanowi wykonania wezwania do uzupełnienia tego braku. Sformułowanie wezwań do uzupełnienia braków formalnych skargi było jasne i mimo że nie wskazano w nich wprost, że pismo uzupełniające brak formalny należy wnieść bezpośrednio do sądu, to całokształt treści tych pism wskazywał na to w sposób oczywisty. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąc wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że dokonał błędnej interpretacji pisma z Sądu I instancji i będąc w przekonaniu, iż odwołanie od decyzji należało wnosić do WSA za pośrednictwem organu, to ewentualne dalsze pisma w sprawie należy także wnosić za jego pośrednictwem. A działając bez profesjonalnego pełnomocnika kierował się dotychczasową procedurą odwoławczą. Dyrektor ARiMR w odpowiedzi na zażalenie wniósł o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji uznał, że brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. jest niepodanie numeru PESEL przez skarżącego, będącym osobą fizyczną, czego wymaga art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a. Niepodanie numeru PESEL, pomimo wezwania, stanowiło zaś podstawę wydania zaskarżonego postanowienia. Bezspornym jest, że skarżący w skardze na decyzję Dyrektora ARiMR nie podał swojego numeru PESEL i w konsekwencji został wezwany do uzupełnienia tego braku formalnego. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący nie nadesłał do Sądu I instancji numeru PESEL w wyznaczonym terminie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności, na gruncie rozpoznawanej sprawy, nie stanowią wystarczającej podstawy do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy bowiem podkreślić, że jak wynika z treści art. 49 § 1 p.p.s.a., sąd wzywa do uzupełnienia braku formalnego skargi jedynie wówczas, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Przytoczona regulacja stanowi jedną z gwarancji prawa do sądu, gdyż przesądza ona, że jedynie braki formalne skargi uniemożliwiające prowadzenie przez sąd postępowania mogą stanowić podstawę jej odrzucenia, w przypadku ich nieuzupełnienia w terminie. Prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Ograniczenie prawa do sądu może zostać oczywiście ustanowione ze względu na inne wartości. Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698) "prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...) Ograniczenia prawa do sądu są zgodne z art. 6 jedynie wówczas, jeżeli nie ograniczają ani nie zmniejszają dostępu pozostawionego stronie postępowania sądowego w taki sposób lub w takim zakresie, iż sama istota dostępu do sądu staje się upośledzona. Ograniczenia takie ponadto nie będą zgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji, jeżeli nie realizują uzasadnionego prawnie celu lub jeżeli nie zachodzi rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty". Stosowanie przepisów ustanawiających takie ograniczenia wymaga od sądu rozważenia czy chronione w ten sposób wartości przeważają nad konstytucyjnym i konwencyjnym uprawnieniem do rozpatrzenia sprawy przez sąd. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takiego dogłębnego rozważenia z uwzględnieniem aksjologii zastosowanych przez Sąd I instancji przepisów zabrakło w zaskarżonym postanowieniu. WSA przede wszystkim pominął, że w aktach administracyjnych sprawy, przesłanych przez organ do sądu wraz ze skargą, znajduje się numer PESEL skarżącego (np. we wniosku o przyznanie płatności na 2020 r.). Sąd mógł zatem uzyskać informację o numerze PESEL skarżącego bez konieczności wzywania go do uzupełnienia braku formalnego skargi pod rygorem jej odrzucenia. Rozważając prawidłowość zaskarżonego postanowienia należy wziąć pod uwagę cel wprowadzenia wymogu podawania numeru PESEL w pierwszym piśmie wnoszonym do sądu. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 934), mocą której ustanowiono w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. obowiązek zamieszczania numeru PESEL strony, stwierdzono m.in., że zmiana ta ma na celu zapewnienie jednoznacznej identyfikacji podmiotów zarejestrowanych w systemie teleinformatycznym (vide: druk sejmowy VIII.3260). W rozpoznawanej sprawie nie można tracić z pola widzenia, że numer PESEL znajdował się w aktach administracyjnych, pismo skarżącego nie zostało złożone drogą elektroniczną (a więc podanie numeru PESEL nie było niezbędne do identyfikacji skarżącego w systemie informatycznym) oraz tego, że brak było wątpliwości co do tożsamości skarżącego. W ocenie NSA, te okoliczności świadczą o tym, że odrzucenie skargi wyłącznie z powodu niepodania numeru PESEL bezzasadnie zamknęło stronie drogę do sądu. Z tych powodów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach niniejszej sprawy, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., stanowiło brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu. W takiej sytuacji, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., niezasadne jest wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi w omawianym zakresie pod rygorem jej odrzucenia (tak również np.: NSA w postanowieniu z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 336/19; w postanowieniu z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt II GZ 219/21, w postanowieniu z 12 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GZ 260/21). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.