I C 726/19

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt: I C 726/19</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 29 września 2020 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny</strong> </p> <p>w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Juliusz Ciejek</p> <p> Protokolant: sekr. sądowy Anna Kosowska</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 15 września 2020 r. w Olsztynie</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa<strong> <!-- --> <span class="anon-block">M. O.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <span class="anon-block"> Krajowemu Ośrodkowi (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o zapłatę </strong> </p> <p>I.  <strong> <!-- -->powództwo oddala, </strong> </p> <p>II.  <strong> <!-- -->zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt: I C 726/19</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powódka <span class="anon-block">M. O.</span> wniosła o zasądzenie od pozwanego <span class="anon-block"> Krajowego Ośrodka (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> kwoty 140.000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 listopada 2019 r. do dnia zapłaty i kosztami procesu według norm przepisanych.</p> <p>W uzasadnieniu wskazała, że dochodzonej kwoty domaga się tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia za przejęcie zasiewów rzepaku, których dokonała na gruncie objętym warunkową umową sprzedaży pomiędzy osobami trzecimi, za ich zgodą, a pozwany, korzystając z prawa pierwokupu kupił ostatecznie nieruchomość i uniemożliwił jej dokonania prac rolnych i zbioru plonów, których powódka była właścicielem. Zgodnie z jej wyliczeniami jej szkoda wyniosła 130.000 zł, z czego: 58.994,35 zł tytułem nakładów (nasiona, nawozy, koszt wykonania prac) i 71.005,65 zł tytułem utraconych korzyści. Dodatkowo powódka domagała się kwoty 10.000 zł, tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jej prawa do wolności i korzystania z rzeczy stanowiącej jej własność, naruszenie jej godności, renomy i relacji rodzinnych oraz możliwości zaspokojenia potrzeb swojej rodziny (k. 4-20).</p> <p>Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.</p> <p>W uzasadnieniu przyznał, że wykonując prawo pierwokupu nabył nieruchomość obejmującą działki z zasiewami, do których powódka kieruje swoje roszczenia. Podniósł, że zasiewy, jako część składowa gruntu dzielą los prawny tego gruntu i pozwany, wykonując prawo pierwokupu stał się ich właścicielem. Strony umowy warunkowej wyraźnie oświadczyły, że grunty nie są wydzierżawiane i nie znajdują się w posiadaniu osób trzecich, tak więc ewentualne roszczenia powódka winna do nich kierować. Zakwestionował wyliczenia powódki co do szkody. Podniósł, że jego działania nie były bezprawne, stąd też roszczenie powódki o zadośćuczynienie jest bezpodstawne.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd ustalił, co następuje:</strong> </p> <p>Powódka <span class="anon-block">M. O.</span> dzierżawiła od <span class="anon-block">H. N. (1)</span> nieruchomość rolną położoną w <span class="anon-block">D.</span> gmina <span class="anon-block">P.</span> obejmującą <span class="anon-block">działkę nr (...)</span> o nr <span class="anon-block">KW (...)</span> i <span class="anon-block">działkę nr (...)</span> o nr <span class="anon-block">KW (...)</span> o łącznej powierzchni 16,76 ha. Działki te wchodziły w skład kompleksu nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 34,46 ha należących do <span class="anon-block">H. N.</span>. W związku z zamiarem zbycia nieruchomości umowa dzierżawy uległa rozwiązaniu w 2018 r. Ponieważ zawarcie umowy sprzedaży opóźniało się powódka z H. <span class="anon-block">N.</span> zawarła w sierpniu 2018 r. ustną umowę użyczenia wskazanych wyżej dwóch działek, celem wykonania zasiewów, dokonania ich pielęgnacji i w konsekwencji zebrania plonów.</p> <p>W dniach 18 i 19 sierpnia 2018 r. powódka wykonała orkę, w kolejnych dniach wysiała rzepak, a następnie do 14 września 2018 r. wykonała w odstępach czasu trzykrotne opryski przeciwko chwastom, insektom i grzybom. Zastosowała też nawóz.</p> <p>Właściciel nieruchomości doszedł do porozumienia z <span class="anon-block">A. S. (1)</span> i <span class="anon-block">A. S. (2)</span>, którzy zdecydowali się nabyć całą nieruchomość. Nabywcy byli świadomi, że na wskazanych wyżej działkach znajdują się zasiewy powódki. Godzili się na ich zbiór. Zostało to potwierdzone w spisanym w dniu 12 listopada 2018 r. oświadczeniu pisemnym.</p> <p>(dowód: odpisy kw k. 25-36, oświadczenie k. 49, faktury k. 37-48, zeznania śwd. H. <span class="anon-block">N.</span> k. 170, <span class="anon-block">A. S.</span> k. 171, zeznania powódki k. 172)</p> <p>W dniu 14 listopada 2018 r. <span class="anon-block">H. N. (1)</span> z <span class="anon-block">A. S. (1)</span> i <span class="anon-block">A. S. (2)</span> zawarli w Kancelarii Notarialnej w <span class="anon-block">S.</span> warunkową umowę sprzedaży należących do niego nieruchomości rolnych, obejmujących również <span class="anon-block">działki nr (...)</span> za łączną cenę wszystkich nieruchomości w kwocie 820.000 zł. Z uwagi na przysługujące Skarbowi Państwa, w oparciu o przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20030640592" title="Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego - Dz. U. z 2003 r. Nr 64, poz. 592 (art. 3;art. 3 ust. 4)">art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego</a>, prawo pierwokupu, umowa została zawarta pod warunkiem, że <span class="anon-block"> Krajowy Ośrodek (...)</span> nie wykona go. W § 1 umowy sprzedający oświadczył, że będące przedmiotem niniejszej umowy nieruchomości nie są wydzierżawiane, nie znajdują się w posiadaniu zależnym osób trzecich. Powyższa umowa została sprostowana protokołem sporządzonym w formie aktu notarialnego w dniu 20 listopada 2018 r. w Kancelarii Notarialnej w <span class="anon-block">S.</span>.</p> <p>W listopadzie 2018 r. <span class="anon-block">T. Ż. (1)</span>, jako główny specjalista <span class="anon-block"> (...)</span> na terenie powiatu <span class="anon-block"> (...)</span>, na zlecenie swoich przełożonych obejrzał wskazane nieruchomości H. <span class="anon-block">N.</span>. Dwie z działek były wówczas obsiane rzepakiem. Wydał pozytywną ocenę co do zakupu nieruchomości.</p> <p>W dniu 17 grudnia 2018 r. działający w imieniu <span class="anon-block"> Krajowego Ośrodka (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> <span class="anon-block">G. K.</span>, jako pełnomocnik, złożył w Kancelarii Notarialnej w <span class="anon-block">O.</span> oświadczenie o wykonaniu prawa pierwokupu nieruchomości opisanych w umowie warunkowej, za wskazaną w niej cenę.</p> <p>(dowód: akty notarialne k. 93-101, zeznania śwd. <span class="anon-block">T. Ż.</span> k. 171v)</p> <p>W dniu 21 grudnia 2018 r. reprezentujący <span class="anon-block"> (...)</span> <span class="anon-block">T. Ż. (1)</span> dokonał przejęcia nabytej od <span class="anon-block">H. N. (1)</span> nieruchomości. Sporządzono protokół zdawczo-odbiorczy gruntów. W rubryce stan zagospodarowania gruntów wpisano : „<span class="anon-block">Działki Nr (...)</span> obsiane rzepakiem przez Panią <span class="anon-block">M. O.</span> na podstawie ustnej zgody udzielonej przez właściciela gruntów. W/w zasiewy nie były przedmiotem sprzedaży. Pozostałe grunty wolne od zasiewów.”</p> <p>(dowód: protokół k. 59-61, zeznania śwd. <span class="anon-block">T. Ż.</span> k. 171v)</p> <p>Kiedy powódka dowiedziała się o sprzedaży, wiedząc, że jej uprawnienia nie są wpisane do aktu notarialnego, pojechała do <span class="anon-block"> Oddziału (...)</span> w <span class="anon-block">O.</span>, celem uzyskania zgody na zbiór zasiewów. Zgody tej ostatecznie nie uzyskała. Termin zapłaty za dzierżawione grunty w 2018 r. upływał powódce na przełomie kwietnia i maja 2019 r. Gdy dowiedziała się, że nie zbierze zasiewów odmówiła <span class="anon-block">H. N. (1)</span> zapłaty czynszu. Została pozwana o jego zapłatę przed Sąd Rejonowy w Szczytnie. Podniosła zarzut potrącenia roszczeń z tytułu zasiewów rzepaku. Proponowała rezygnację z roszczenia w zamian za rezygnację z dochodzenia czynszu, ale nie zostało to zaakceptowane. Sprawa się jeszcze nie zakończyła.</p> <p>(dowód: korespondencja k. 66-73, zeznania śwd. H. <span class="anon-block">N.</span> k. 170, zeznania powódki k. 172)</p> <p>Rzepak został ostatecznie zebrany przez nowego dzierżawcę po przejęciu gruntów przez <span class="anon-block"> (...)</span>. Dzierżawca zawarł z <span class="anon-block"> (...)</span>em umowę sprzedaży zasiewów za cenę określoną w operacie na 32.000 zł plus VAT.</p> <p>(bezsporne: oświadczenie pełnomocnika pozwanego k. 157)</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Roszczenia powódki wobec pozwanego są bezzasadne i jako takie nie zasługują na uwzględnienie.</p> <p>Stan faktyczny w niniejszej sprawie ustalono w oparciu o niekwestionowane w istocie dokumenty, zeznania zawnioskowanych świadków i samej powódki.</p> <p>Jak to wynika z uzasadnienia pozwu pełnomocnik powódki oparł jego konstrukcję na twierdzeniu, że to powódka była właścicielem zasiewów i wobec naruszenia prawa jej własności przysługują jej nie tylko roszczenia odszkodowawcze ale i zadośćuczynienie za krzywdę niemajątkową.</p> <p>Temu stanowisku przeczą jednoznacznie regulacje zawarte w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksie cywilnym</a>. Powódka nigdy nie była i nie stała się właścicielką zasiewów.</p> <p>Pozwany słusznie wskazuje tu na <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 48)">art. 48 k.c.</a> zgodnie z którym rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania należą do części składowych gruntu. Przeto, poza regulacjami szczegółowo wymienionymi w ustawach (np. w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051691419" title="Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych - Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1419 ()">ustawie o rodzinnych ogrodach działkowych</a>) nie mogą być odrębnym przedmiotem własności. Jest to wyrazem starorzymskiej zasady - czyj grunt tego to co na gruncie <em> <!-- -->(superficies solo cedit).</em> Co więcej powołana przez pełnomocnika umowa, mocą samego kontraktu nie mogła przenieść własności zasiewów. Przewidziana w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 155;art. 155 § 1)">art. 155 § 1 k.c.</a> reguła, co do konsensualnego przeniesienia własności ze skutkiem zobowiązująco-rozporządzającym doznaje istotnego ograniczenia w § 2 tego przepisu. Otóż jeżeli przedmiotem umowy zobowiązującej do przeniesienia własności są rzeczy oznaczone tylko co do gatunku lub rzeczy przyszłe, do przeniesienia własności potrzebne jest przeniesienie posiadania rzecz. Z taką sytuacją mamy do czynienia w tym przypadku. W momencie sprzedaży rzepak jeszcze nie urósł. Nie można przeto było nabyć rzeczy, która nie istniała. Dla skutecznego jej nabycia konieczne było w takim przypadku po zakończeniu wzrostu odłączenie go od gruntu i pobranie go przez powódkę, co w jej przypadku nie miało miejsca.</p> <p>Z uwagi na powyższe okoliczności i bezsporność twierdzeń stron pominięto wnioski o przesłuchanie pozostałych świadków jako nieistotne dla rozstrzygnięcia.</p> <p>Z tego względu roszczenia powódki oparte przez jej pełnomocnika o prawo własności zasiewów jest bezzasadne i jako takie nie zasługuje w stosunku do nikogo na uwzględnienie tak w zakresie odszkodowania jak i zadośćuczynienia, albowiem działanie pozwanego nie było bezprawne.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 548;art. 548 § 1)">art. 548 § 1 k.c.</a> z chwilą wydania rzeczy sprzedanej na kupującego przeszły korzyści związane z rzeczą. Nastąpiło to 21 grudnia 2018 r. Był to doniosły moment o istotnych skutkach prawnych. Nabywca, wykonując prawo pierwokupu wstąpił w prawa poprzedników. W akcie notarialnym jednoznacznie stwierdzono, że nieruchomości nie są wydzierżawiane, nie znajdują się w posiadaniu zależnym osób trzecich. W tej sytuacji <span class="anon-block"> (...)</span>, składając oświadczenie o skorzystania z prawa pierwokupu nabywał nieruchomość wolną od obciążeń. Nie zostało bowiem wykazane, ani nawet podniesione, że w momencie składania oświadczenia z dnia 17 grudnia 2018 r. wiedział o istniejącym porozumieniu co do zasiewów dokonanych przez inne podmioty niż właściciel. Z dniem złożenia oświadczenia o skorzystaniu z prawa pierwokupu nabył on prawo do gruntu i w konsekwencji do zasiewów.</p> <p>W tej sytuacji powódce nie służą wobec pozwanego i roszczenia obligacyjne z tytułu dokonanych nakładów.</p> <p>Nie sposób upatrywać podstawy prawnej roszczenia powódki w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 k.c.</a> i następne). Pozwany nabył obsiane nieruchomości o czym wiedział. Z treści umowy warunkowej wynikało, że nie są objęte prawami osób trzecich. W tej sytuacji jego wzbogacenie o dokonane zasiewy nie było bezpodstawne, gdyż znajdowało swój tytuł w zawartej umowie.</p> <p>Do roszczeń powódki nie sposób też zastosować konstrukcji przewidzianej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 55)">art. 55 k.c.</a> W momencie zbioru powódka nie była już uprawniona wobec pozwanego do pobrania pożytków, bo stanowiły one jego własność. Uprawnienie to bowiem dotyczy tych pożytków, które były odłączone w czasie trwania uprawnienia. Natomiast pożytki odłączone później przypadają temu kto był uprawniony do ich pobierania w czasie odłączania. Zawarta w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 55 § 2)">§ 2</a> tego przepisu regulacja o prawie do żądania zwrotu nakładów przez osobę, która poczyniła je w celu uzyskania pożytków, które przypadły innej osobie, nie ma zastosowania w tym konkretnym przypadku wobec pozwanego. Pożytki te bowiem w tym przypadku pobrał kolejny dzierżawca, a nie pozwany.</p> <p>Z powyższych względów powództwo oddalono jako bezzasadne tak w zakresie roszczeń z tytułu odszkodowania jak i zadośćuczynienia.</p> <p>Już zupełnie na marginesie zaznaczyć należy, ze skoro powódka przestawiła swoją wierzytelność z tytułu nakładów w procesie o zapłatę czynszu dzierżawy do potrącenia, to wątpliwym jest czy w dalszym ciągu roszczenie to jeszcze istnieje czy też uległo umorzeniu w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 498;art. 498 § 2)">art. 498 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>O kosztach procesu orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a>, zgodnie z którym strona przegrywająca jest zobowiązana zwrócić je na rzecz strony wygrywającej.</p> <p>Z tego względu w punkcie II sentencji wyroku na rzecz pozwanego zasądzono zwrot kosztów obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika (5.400 zł) wyliczone stosownie do § 2 ust 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.</p> </div>