V SA/Wa 1516/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2008 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2006 r. J. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z wnioskiem o umorzenie zaległych składek. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1-3, 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2007r., Nr 11, poz. 74 tekst jednolity z 2007 r. z późniejszymi zmianami) - dalej powoływana jako "u.s.u.s.", odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika, a także kosztów upomnienia i odsetek za zwłokę. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił również wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych, a także odsetek za zwłokę od tych składek. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż J. K. jest osobą bezrobotną, pozostającą na wyłącznym utrzymaniu żony, z która pobiera świadczenie rentowe w kwocie [...] zł. Wskazał również, że wnioskodawca oświadczył, iż wraz z żoną pozostaje na utrzymaniu córki D. K. Tym samym Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na podstawie oceny załączonych do sprawy dokumentów organ stwierdził również, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a powołanej ustawy na warunkach określonych w przepisach Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365). Pismem z dnia [...] lipca 2007 r. J. K. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu powołał się na trudną sytuację materialną oraz niemożność podjęcia pracy z uwagi na zaawansowany wiek i liczne schorzenia. Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. o nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu Zakładu), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r., powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, tekst jednolity z późniejszymi zmianami) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podtrzymując argumentację zawartą w rozstrzygnięciu decyzji organu I instancji, organ odwoławczy dodał, że rodzina wnioskodawcy utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł wypłacanego żonie wnioskodawcy. Prezes Zakładu wskazał ponadto, że J. K. zamieszkuje wraz z żoną u córki, która ponosi koszty utrzymania mieszkania. Podkreślił także, iż wnioskodawca nie wykazał wysokości dochodów osiąganych przez córkę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący J. K. przedstawił okoliczności w jakich doszło do powstania zadłużenia wobec ZUS oraz swoją obecną sytuację finansową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Stwierdzić należy, że powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Dokonując oceny należy ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały wpływ na tę ocenę. Zdaniem Sądu złożona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna, z uwagi na fakt przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób mało wnikliwy, a tym samym na odbiegające od rzeczywistości ustalenie stanu faktycznego. Zgodnie bowiem z unormowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wobec treści wniosku o umorzenie zaległych należności wobec ZUS, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie ulega wątpliwości, iż rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest rozstrzygnięciem uznaniowym. Oznacza to, iż w takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95). Dalej, podnieść należy, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym stosownie do treści art. 107 k.p.a. jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2008 r. okazała się wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W tym miejscu Sąd zauważa, iż ze względu na okoliczności podnoszone przez skarżącego, niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał w znacznej mierze powyżej powołany przepis § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Zatem, kierując się treścią tej regulacji prawnej, organ odwoławczy orzekając ponownie w sprawie miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego oraz ustalenia, czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić egzystencji skarżącego i jego rodziny. W zaskarżonej decyzji Prezes ZUS stwierdził jedynie, że cyt. "w kwestionowanej przez Pana decyzji z dnia [...].06.2007 r. słusznie również uznano, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia należności...". Ocena materiału dowodowego została niedopuszczalnie ograniczona. Organ odwoławczy stwierdzając, że zobowiązany udokumentował wydatki na leki w ogóle nie rozważył wysokości tych wydatków i ich wpływu na możliwość spłacenia zaległych składek. Podkreślić również należy, że za wydaniem negatywnej decyzji nie może przemawiać jedynie okoliczność pomocy udzielanej wnioskodawcy przez córkę. Opisując jedynie zgromadzony w sprawie materiał dowody bez przeprowadzenia wnikliwej jego analizy, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Sąd podkreśla, iż podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien opierać się na aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej oraz zdrowotnej strony. Powinien przy tym uwzględnić wysokość powstałego zadłużenia wobec ZUS oraz ustalić rzeczywisty dochód skarżącego z uwzględnieniem niezbędnych wydatków związanych koniecznością zakupu leków dla skarżącego i jego żony. Po ustaleniu powyższych okoliczności i po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, organ winien ponownie zwrócić uwagę na ewentualną możliwość umorzenia w całości lub w części zobowiązań wobec ZUS w oparciu o przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. ----------------------- 5