III OSK 5664/21

SENTENCJA Dnia 20 października 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 20 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 873/20 w sprawie ze skargi P.K. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia 6 sierpnia 2020 r. nr 62/MOB/2020 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 17 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 873/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P.K. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia 6 sierpnia 2020 r. nr 62/MOB/2020 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...]. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a."), poprzez błędne przyjęcie, że organ nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że przy jednoznacznym ustaleniu daty doręczenia decyzji organu pierwszej instancji oraz daty złożenia odwołania, organ odwoławczy ma obowiązek prowadzić postępowanie wyjaśniające w celu określenia innych okoliczności sprawy; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 63 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie w sprawie. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Ponadto oświadczył, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów. Podkreślił, że w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił dokładnie stan faktyczny sprawy, z którego jednoznacznie wynikało, iż odwołanie strony zostało złożone z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Organ nie mógł bez jakiegokolwiek wniosku strony prowadzić postępowania wyjaśniającego, a rozstrzygnięcie merytoryczne obarczone byłoby wadą nieważności. Rozstrzygnięcie Sądu nastąpiło na podstawie niepotwierdzonych okoliczności wskazanych w skardze i piśmie skarżącego z dnia 26 lutego 2021 r., natomiast rozstrzygnięcie organu odwoławczego zostało oparte na dowodach niebudzących wątpliwości, znajdujących się w aktach sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd pierwszej instancji. W ocenie autora skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, stan faktyczny sprawy nie został dostatecznie wyjaśniony. Zgodnie z art. 134 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Ma rację skarżący kasacyjnie, iż zgodnie z treścią w/w przepisu obowiązkiem organu jest ustalić dwie okoliczności – datę doręczenia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji oraz datę wniesienia od niego przez stronę odwołania. Wbrew jednak twierdzeniu organu, ustalenie drugiej z powyższych okoliczności zostało prawidłowo zakwestionowane przez Sąd pierwszej instancji. Sąd ten wskazał, że – co wynika z przedstawionych w skardze oraz pismach ją uzupełniających okoliczności faktycznych – skarżący podjął działania zmierzające do złożenia odwołania od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z dnia 8 czerwca 2020 r. powołującej P.K. do odbycia krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych – przed upływem ustawowego terminu. Jak wyjaśnił skarżący, kartę powołania na krótkotrwale ćwiczenia odebrała w dniu 16 czerwca 2020 r. jego matka – Z.K. Będąc już osobą w podeszłym wieku (73 lata) nie zwróciła ona uwagi, że jest to ważny list i odłożyła go dla skarżącego w jego pokoju. Skarżący, będąc w czasie przeprowadzki, pomieszkiwał już w nowym lokum i pod adresem, gdzie doręczono przesyłkę, nie bywał od ponad 2 tygodni, będąc zajęty przeprowadzką oraz remontem. Z treścią w/w decyzji skarżący zapoznał się dopiero w dniu 29 czerwca 2020 r., a więc miał jeszcze jeden dzień na wniesienie odwołania. W dniu 30 czerwca 2020 r. (ostatni dzień terminu do złożenia odwołania) skarżący udał się do Wojskowej Komendy Uzupełnień w [...], gdzie próbował złożyć przedmiotowe odwołanie. Chciał wnieść o zwolnienie go z ćwiczeń, ponieważ był w trakcie daleko zaawansowanych negocjacji kontraktowych w celu wyjazdu do pracy na morzu. Skarżący wyjaśnił, że ze względu na fakt pracy na statku, nie miał możliwości przetłumaczenia dokumentu potwierdzającego w/w negocjacje na język polski w tym momencie. Podał, że okoliczność wizyty strony w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w [...] można sprawdzić na biurze przepustek Komendy, gdzie został wylegitymowany przed wejściem i składał podpis. Skarżący podkreślił, że pracownik Wojskowej Komendy Uzupełnień w [...] (niestety nie pamięta nazwiska po takim czasie) poinformował go, że musi złożyć pisemny wniosek o zwolnienie z ćwiczeń. Poprosił więc o kartkę papieru, aby móc złożyć wniosek na miejscu, mając na uwadze ostatni dzień ustawowej możliwości jego złożenia. Skarżący wyjaśnił, że pracownik organu poinformował go, że korespondencja, którą prowadził ze swoim pracodawcą w języku angielskim, musi być przetłumaczona przez tłumacza na język polski. Na odpowiedź, iż korespondencja ta zawiera proste sformułowania angielskie i każdy jest w stanie je zrozumieć, zaś przetłumaczenie jej zajmie przynajmniej czas do jutra lub dłużej i przekroczy czas na złożenie wniosku – pracownik wzruszył ramionami i niegrzecznie stwierdził, że bez tłumaczenia na język polski skarżący nie dostanie zwolnienia z ćwiczeń wojskowych. Skarżący poprosił zatem o złożenie wniosku bez załącznika, który doniesie po dokonaniu tłumaczenia, ale pracownik organu poinformował, że nie można złożyć wniosku bez wszystkich niezbędnych załączników i należy go wnieść jak tylko strona uzyska tłumaczenie. Skarżący udał się do tłumacza jeszcze tego samego dnia i złożył zamówienie na przetłumaczenie korespondencji z języka angielskiego na język polski. Po otrzymaniu tłumaczenia, w dniu 6 lipca 2020 r. wniósł o zwolnienie z krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych. Zaznaczył, że tłumaczenie otrzymał dopiero w dniu 4 lipca 2020 r. (w sobotę), po wielokrotnych prośbach skierowanych do tłumacza. Wobec powyższego, Sąd pierwszej instancji uznał, że zgromadzony w badanej sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający, gdyż budzi istotne wątpliwości co do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w przedmiocie złożenia odwołania, co w konsekwencji wywołało wątpliwości co do zasadności stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z dnia 8 czerwca 2020 r. Niejasności, powodujące wątpliwości co do zasadności zaskarżonego rozstrzygnięcia, będące wynikiem zaniedbań organu w zakresie organizacji sposobu przyjmowania podań w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w [...], stosownie do form przewidzianych przepisami k.p.a. (art. 63 § 1), nie mogą obciążać strony negatywnymi tego konsekwencjami. Sąd nakazał, aby w ponownie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym organ odwoławczy podjął działania w trybie art. 136 § 1 k.p.a. w celu wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego w przedmiocie okoliczności złożenia przez skarżącego odwołania w niniejszej sprawie, a w szczególności, czy w dniu 30 czerwca 2020 r. (ostatni dzień terminu do złożenia odwołania) skarżący był w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w [...], przy czym niedające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, organ rozstrzygnie na korzyść skarżącego, stosownie do art. 81a k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zaprezentowane powyżej stanowisko. Należy podkreślić, iż dostrzeżone przez Sąd pierwszej instancji wątpliwości co do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego dotyczą kwestii kluczowej w niniejszej sprawie, tj. przesądzenia, czy w przedstawionych przez skarżącego okolicznościach – które, co istotne, nie podlegały badaniu przez organ odwoławczy podczas wydania zaskarżonego postanowienia – można uznać, że P.K. w dniu 30 czerwca 2020 r. skutecznie złożył odwołanie z zachowaniem czternastodniowego terminu, poprzez wniesienie go ustnie do protokołu w oparciu o art. 63 § 1 i § 3 k.p.a. W przypadku pozytywnego dla strony przesądzenia tej kwestii, nieistotny będzie podnoszony przez organ fakt złożenia przez skarżącego pisemnego odwołania w dniu 6 lipca 2020 r. (a więc z uchybieniem terminu) i zastosowanie w związku z tym art. 134 k.p.a., bowiem skuteczne będzie wtedy "pierwsze" odwołanie, wniesione ustnie. Bez znaczenia jest również powoływanie się przez organ na fakt niezłożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, bowiem nałożony przez Sąd obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego nie ma na celu wyjaśnienia i rozpoznania sprawy dotyczącej przywrócenia terminu w oparciu o art. 58 k.p.a. (a więc stwierdzenia kwestii ewentualnego braku winy w przesądzonym już uchybieniu terminu), ale dotyczy jedynie ewentualnego uznania, że odwołanie zostało wniesione w terminie, co w konsekwencji nie mogłoby prowadzić do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. Przepis art. 134 k.p.a., wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, nie zwalniał zatem organu od przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego – w okolicznościach tej konkretnej sprawy mającego ustalić, czy do uchybienia terminu doszło niezależnie od złożonego w dniu 6 lipca 2020 r. pisemnego odwołania, poprzez ewentualne zastosowanie w sprawie art. 63 § 1 i § 3 w zw. z art. 81a § 1 k.p.a. W tym celu, weryfikując argumentację skarżącego przedstawioną w skardze oraz pismach ją uzupełniających, organ odwoławczy powinien podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a.). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 in fine p.p.s.a.