II GZ 729/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1728/12 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J.C. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia licencji pracownika ochrony fizycznej pierwszego stopnia postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać skarżącemu J.C. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 300 (trzysta) złotych uiszczoną tytułem: wpisu od skargi i wpisu od zażalenia; 3. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 15 października 2013 r. przyznał skarżącemu J.C. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł uiszczoną tytułem: wpisu od skargi, wpisu od zażalenia, wpisu od skargi kasacyjnej oraz opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem, w sprawie z jego skargi na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2012 r. w przedmiocie cofnięcia licencji pracownika ochrony fizycznej pierwszego stopnia. Sąd przyznając prawo pomocy w powyżej wskazanym zakresie stwierdził, mając na uwadze zobrazowaną przez skarżącego sytuację materialną i rodzinną, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazał, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tj. od daty wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie działa ono z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe. Wobec tego, skoro skarżący poniósł koszty sądowe związane z uiszczeniem wpisu od skargi, wpisu od zażalenia, wpisu od skargi kasacyjnej oraz wniósł opłatę za odpis uzasadnienia wyroku, to nie może być od nich zwolniony. Sąd wskazał również, że umocowanie w rozpoznawanej sprawie pełnomocnika profesjonalnego do działania zarówno przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym, powoduje, że brak jest spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w tym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), poprzez nieprzyznanie praw pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podniósł, że ma na utrzymaniu sześcioosobową rodzinę, jedyny jego majątek stanowi dom o powierzchni 120 m2 oraz grunty rolne o pow. 1,66 ha, z których nie pobiera żadnych dochodów. Wszystkie dochody konsumowane są na bieżące potrzeby, w związku z czym nie może pokryć kosztów sądowych bez istotnego uszczerbku dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie częściowo zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy, zgodnie z art. 243 § 1 i 2 p.p.s.a., może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, a przyznanie prawa pomocy przed lub w toku postępowania rozpoznawczego obejmuje również postępowanie egzekucyjne. Przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała (art. 251 p.p.s.a.), albo może być przez wojewódzki sąd administracyjny cofnięte w całości lub części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć (art. 249 p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., zasadnie stwierdził, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie. W rozpoznawanej sprawie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. w dniu 4 kwietnia 2013 r. Było to w otwartym siedmiodniowym terminie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Opłata za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został uiszczony w dniu 8 kwietnia 2013 r., następnie został uiszczony wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł w dniu 5 czerwca 2013 r. Błędnie zatem Sąd pierwszej instancji przyjął, że pozytywne rozpoznanie wniosku skarżącego pozostałoby bez wpływu na okoliczność uiszczenia opłaty oraz wpisu od skargi kasacyjnej. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy skutkowałoby bowiem swoją mocą prawną od daty wniesienia wniosku na przyszłość, a nie tak jak de facto przyjął Sąd pierwszej instancji od daty pozytywnego rozstrzygnięcia dla strony o przyznaniu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W informacji załączonej do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedstawił dokumenty, z których wynika, że jest on zatrudniony w wymiarze całego etatu z wynagrodzeniem netto w wysokości 1755 zł, jego żona jest również zatrudniona w wymiarze pełnego etatu z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 1581 zł. Trójka ich dzieci pobiera naukę, najmłodsze w gimnazjum, średnie w liceum, starsze w szkole wyższej. Najstarszy syn skarżącego jest zatrudniony w wymiarze pełnego etatu z miesięcznym wynagrodzeniem około 1250 zł netto. Wobec tego dochód sześcioosobowego gospodarstwa domowego wynosi 4586 zł. Na osobę w gospodarstwie skarżącego przypada około 764 zł. Należy wskazać, że według danych publikowanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne na miesiąc marzec 2013 r. dla gospodarstw pięcioosobowych wynosiło 834 zł. na osobę. Zatem kwota minimum socjalnego wyliczona i podana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych była wyższa niż kwota dochodów uzyskiwana w gospodarstwie prowadzonym przez skarżącego. Wobec tego należy uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżącemu powinno zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 300 zł uiszczoną tytułem wpisu od skargi oraz wpisu od zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. będzie zobowiązany na podstawie art. 225 p.p.s.a. do zwrócenia skarżącemu wpłat poniesionych z tytułu opłaty za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Należy wskazać, że zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. pełnomocnika profesjonalnego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to pełnomocnika profesjonalnego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżący, jak wynika z pełnomocnictwa z dnia 4 czerwca 2013 r. (karta 104 akt sądowych) pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem K.C. Pełnomocnictwo to obejmuje reprezentowanie skarżącego przez Naczelnym Sądem Administracyjnym, a więc obejmuje również czynności przyszłe. Z akt sprawy nie wynika również, aby pełnomocnictwo to zostało skutecznie cofnięte. Wobec tego nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 246 § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.