II OSK 2404/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej G. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 430/20 w sprawie ze skargi G. N. na postanowienie Wojewody Ś. z dnia 28 lutego 2020 r. znak: ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Wojewody Ś. na rzecz G. N. kwotę 1020 (tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 430/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę G. N. na postanowienie Wojewody S. z dnia 28 lutego 2020 r. znak: ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd podkreślił, że przedmiotem postępowania jest ocena legalności postanowienia Wojewody S. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji i dlatego bezprzedmiotowe w tym postępowaniu są podniesione w skardze wątpliwości dotyczące skuteczności doręczenia tej decyzji (brak na kopercie adnotacji doręczyciela o dacie doręczenia przesyłki, wadliwe uznanie wspólnika za domownika). Ocena, czy i z jaką datą została skarżącemu doręczona decyzja Wójta Gminy R. z 24 grudnia 2019 r., została dokonana w sprawie II SA/Ke 278/20. W postępowaniu tym Sąd uznał, że przesyłka została skutecznie doręczona 2 stycznia 2020 r. osobie fizycznej w miejscu pracy - ul. W. ..., ... K. i tego trybu doręczenia nie zmienia okoliczność, że na potwierdzeniu odbioru, doręczający wskazał, że odbierający przesyłkę P. K. jest dorosłym domownikiem. Wynik omawianej sprawy, dla niniejszego postępowania oznacza, że odwołanie od decyzji z 24 grudnia 2019 r., skarżący złożył jeden dzień po upływie terminu. Podstawę postanowienia objętego skargą w niniejszej sprawie stanowił art. 58 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Uzasadniając brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania skarżący powołał się na błędne poinformowanie go o terminie doręczenia przesyłki przez wspólnika P. K., który tę przesyłkę odebrał. Oceniając taki powód trzeba uwzględnić, że jak wynika z oświadczenia dołączonego do wniosku o przywrócenie terminu, P. K. został upoważniony przez skarżącego do odbioru adresowanych do niego przesyłek. Na podstawie tego upoważnienia, poza przesyłką zawierającą decyzję z 24 grudnia 2019 r., P. K. odebrał również kierowaną do skarżącego przesyłkę zawierającą zawiadomienie o zakończeniu przez organ pierwszej instancji zbierania materiału dowodowego w sprawie zakończonej wydaniem decyzji z 24 grudnia 2019 r. Ponadto to sam skarżący, w piśmie z 7 października 2019 r. wskazał adres firmowy jego spółki, tj. ... K., ul. W. ..., jako aktualny w toczącym się postępowaniu znak: ..., w którym wydano kwestionowaną przez skarżącego decyzję z 24 grudnia 2019 r., dotyczącą przeznaczenia G. N. do wykonania świadczeń osobistych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Nieuprzedzenie przez skarżącego jego wspólnika o sposobie postępowania z korespondencją dotyczącą tamtej sprawy, której doręczania skarżący powinien się spodziewać, skoro sam wskazał ten adres jako aktualny w tamtym postępowaniu, ani też niewyegzekwowanie od wspólnika pożądanego przez skarżącego postępowania względem przychodzącej korespondencji urzędowej, obciąża samego skarżącego i świadczy o jego braku staranności w wyborze osoby, której powierzył odbiór korespondencji, a w konsekwencji o winie skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy R. z 24 grudnia 2019 r. Zdaniem Sądu sam fakt, że osoba upoważniona do odbioru pism, nie przekazała odebranej korespondencji z informacją o faktycznej dacie jej odbioru, nie wyłącza winy adresata przesyłki. Warunkiem doręczenia przesyłki osobie niebędącej adresatem jest to, że odbierający pismo zobowiąże się do jej przekazania odbiorcy. Natomiast strona będzie ponosić konsekwencje, jakie wynikają z doręczenia pisma nawet wówczas, gdy pismo jest doręczane podczas jej nieobecności w miejscu zamieszkania, czy jak w niniejszym przypadku w miejscu pracy (postanowienie NSA z 10 marca 2009 r., I OZ 174/09 i z 25 lutego 2011 r., II FZ 60/11, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jedynie w sytuacji gdy osoba, która odebrała pismo nie wywiązała się z obowiązku oddania go adresatowi z przyczyn od niej niezależnych, można ewentualnie rozważać tę okoliczność jako uzasadniającą przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. Skarżący nie kwestionuje jednak, że przesyłka została mu przekazana. Natomiast samo oświadczenie P. K., że mógł błędnie poinformować skarżącego o dacie doręczenia przesyłki jest niewystarczające. Niedochowanie należytej staranności przez osobę upoważnioną do odbioru poczty i zobowiązującej się do przekazania adresatowi przesyłki nie stanowi okoliczności mającej wpływ na bieg terminów w postępowaniu. Ewentualne zaniedbania, nieuwaga, przeoczenie takiej osoby, czy też popełnienia przez nią oczywistej omyłki, spowodowane czynnikami subiektywnymi, nie mogą być kwalifikowane jako brak winy adresata (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 11 grudnia 2013 r., II SA/Bd 1173/13). Kończąc Sąd stwierdził, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia było wyczerpujące, zawierało wszelkie przewidziane procedurą elementy i nie sposób uznać, by organ odwoławczy w sposób niedostateczny odniósł się do kwestii wpływu błędnej informacji o dacie odbioru przesyłki na winę skarżącego w naruszeniu terminu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), oddalił skargę. W skardze kasacyjnej G. N. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody S. z dnia 28 lutego 2020 r., a w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 kwietnia 2020 r. II SA/Ke 278/20 oddalającego skargę na postanowienie Wojewody S. o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania - dodatkowo umorzenie postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu, a także zasądzenie od Wojewody S. na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy i wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 111 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 193 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniesiono o połączenie niniejszej sprawy do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 kwietnia 2020 r. II SA/Ke 278/20 oddalającego skargę na postanowienie Wojewody S. z dnia 28 stycznia 2020 r. o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia prawa procesowego, to jest: 1) art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt. 1 lit c i § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 42 § 1, 43, 44 i 45 kodeksu postępowania administracyjnego i nieuchylenia postanowienia Wojewody S. z dnia 28 stycznia 2020 r. o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej przez Wójta Gminy R. w dniu 24 grudnia 2019 r. w sprawie przeznaczenia do wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony oraz nieuchylenia zaskarżonego postanowienia z dnia 28 lutego 2020 r. oraz umorzenia postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu, mimo naruszenia przepisów o doręczeniach polegającego na dokonaniu doręczenia do rąk osoby niewymienionej w art. 43 kodeksu postępowania administracyjnego zamiast dokonania doręczenia w sposób określony w art. 44 kodeksu postępowania administracyjnego, bezzasadnego zastosowania art. 45 kodeksu postępowania administracyjnego, w konsekwencji wobec zachowania terminu do wniesienia odwołania postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu było bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu, 2) niewłaściwego zastosowania art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i niezastosowania art. 145 § 1 pkt. 1 lit c i § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z: - art. 58 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 134 kodeksu postępowania administracyjnego, które to przepisy nie miały zastosowania w sprawie wobec nieuchybienia terminu do wniesienia odwołania, - art. 58 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, który został naruszony przez błędną wykładnię, że osoba trzecia, która odebrała w miejscu pracy adresata skierowaną do niego przesyłkę i podała adresatowi błędną datę doręczenia, jest upoważniona przez adresata do odbioru przesyłki o charakterze prywatnym, a jej wina jest równoznaczna z winą samej strony, - art. 58 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, który został naruszony przez niewłaściwe niezastosowanie przez uznanie, że skarżący ponosi winę w uchybieniu terminu polegającą na tym, że łatwowiernie uwierzył twierdzeniu osoby, z którą pozostawał w relacji zaufania, a która w rzeczywistości pokwitowała przesyłkę w czwartek w dniu 2 stycznia 2020 r., że uczyniła to w piątek w dniu 3 stycznia 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. 2. Skargę kasacyjną oparto na zarzutach naruszenia przepisów postępowania ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które stanowią podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. 2.1. Zasadny jest zarzut naruszenia art. 58 § 1 w związku z art. 134 kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiotem regulacji art. 58 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego jest instytucja procesowa obrony przed bezskutecznością czynności procesowej podjętej z uchybieniem ustawowego terminu. Zgodnie z art. 58 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego: "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy". Czynnością procesową obwarowaną ustawowym terminem jest wniesienie odwołania od decyzji wydanej przez organ I instancji (art. 129 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego). Uzależnienie skuteczności prawnej czynności procesowej wniesienia odwołania od ustawowego terminu ma konsekwencje prawne w obowiązku organu odwoławczego podjęcia czynności ustalenia jego zachowania. W razie ustalenia jego uchybienia, zgodnie z art. 134 kodeksu postępowania administracyjnego, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania. 2.2. Ustalenie zachowania ustawowego terminu do wniesienia odwołania wymaga podjęcia przez organ odwoławczy oceny czynności skutecznego doręczenia (ogłoszenia) decyzji. Ustawowy termin do wniesienia odwołania rozpoczyna bieg od dnia następnego po dniu doręczenia decyzji. Podstawą do ustalenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest podjęcie skutecznej czynności doręczenia decyzji. Dla oceny skuteczności czynności doręczenia decyzji podstawą jest regulacja w art. 42 kodeksu postępowania administracyjnego, w którym unormowano doręczenie decyzji osobom fizycznym ustanawiając prawną kolejność miejsc, w którym może to nastąpić. Przy doręczaniu pism osobie fizycznej obowiązuje reguła podstawowa ustanowiona w art. 42 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, reguła doręczenia właściwego. Charakter uzupełniający mają regulacje art. 42 § 2 i 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Według art. 42 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Doręczenie w miejscu pracy jest zatem prawnie skuteczne. Wymaga jednak dla oceny skuteczności doręczenia w miejscu pracy uwzględnienia obwarowania podmiotowego. Obwarowanie podmiotowe skuteczności doręczenia ustanawia art. 40 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego: "Pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi". Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi (art. 40 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego). Od tej reguły podmiotowego doręczenia dopuszczony jest wyjątek w art. 43 kodeksu postępowania administracyjnego normujący tryb doręczenia zastępczego. Skuteczność tego trybu doręczenia zastępczego jest obwarowana przesłankami, które musza wystąpić łącznie: - po pierwsze, ma zastosowanie tylko gdy adresat jest nieobecny w lokalu mieszkalnym, a zatem ma zastosowanie do reguły miejsca doręczenia ustanowionej w art. 42 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego wskazującej na pierwsze miejsce skutecznego doręczenia pisma osobie fizycznej - doręczenia pisma osobie fizycznej w jej mieszkaniu; - po drugie, pismo przyjmuje za pokwitowaniem dorosły domownik, sąsiad lub dozorca domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zastosowanie trybu zastępczego doręczenia uregulowanego w art. 43 kodeksu postępowania administracyjnego, ograniczone jest wyłącznie do doręczenia w mieszkaniu strony, która jest nieobecna podczas czynności doręczenia. Tryb doręczenia zastępczego uregulowany w art. 43 kodeksu postępowania administracyjnego nie obejmuje doręczenia w miejscu pracy. Osoba prowadząca działalność gospodarczą wspólnie ze stroną nie ma statusu pełnomocnika. Udzielenie pełnomocnictwa wymaga zachowania odpowiedniej formy wyrażonej według przepisów prawa. Nie ma w tym zakresie doręczenia pism osobom fizycznym zastosowanie art. 45 kodeksu postępowania administracyjnego. W sprawie poza sporem jest, że decyzji nie odebrał pełnomocnik, któremu strona udzieliła pełnomocnictwa do dokonywania czynności w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie. Nie było też podstaw do zastosowania trybu doręczenia zastępczego regulowanego w art. 43 kodeksu postępowania administracyjnego. Zastosowanie miał tryb doręczenia zastępczego uregulowany w art. 44 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. 3. Zasadny jest zarzut naruszenia art. 58 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. W stanie faktycznym sprawy nie było podstaw do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a w konsekwencji do rozpoznawania wniosku o przywrócenie terminu, skoro doręczenie decyzji osobie nieuprawnionej nie rodziło skutku prawnego zdarzenia prawnego otwierającego bieg terminu do wniesienia odwołania. 4. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona na mocy art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. 5. O kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. ----------------------- 7