II FZ 961/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 866/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 7 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 września 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 866/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M. K. (dalej jako "Skarżący") przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 7 stycznia 2015 r. w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że wnioskiem z dnia 15 czerwca 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 29 czerwca 2015 r., Skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci i ich matką, jego majątek to: mieszkanie o powierzchni 74 m2, dwa lokale użytkowe o powierzchni 61 m2 oraz 248 m2, nieruchomość rolna, na której usytuowany jest zakład ślusarski oraz sprzęt (w tym środki transportu) wykorzystywany w prowadzonej działalności usługowej, osiąga dochód z działalności usługowej, który nie pozwala mu na pokrycie kosztów utrzymania rodziny. Sąd pierwszej instancji wskazał, w pierwszej kolejności, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie ze skargi zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), zatem podstawą rozstrzygnięcia będą przepisy P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dokonaną nowelizacją. Po drugie, Sąd pierwszej instancji wskazał, że rozpatrując ponownie wniosek Skarżącego nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Przywołując następnie treść zarówno art. 245 § 1 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. Sąd wskazał, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie Sąd wskazał, że mając na uwadze art. 255 P.p.s.a., pismem z dnia 7 lipca 2015 r. zobowiązano Skarżącego do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową Skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący nie przedłożył żadnego z żądanych dokumentów czy oświadczeń. Mając na uwadze to, że Skarżący uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, iż dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, postępowanie Skarżącego polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów i stosownych oświadczeń skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz ogólnikowy charakter informacji zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych Skarżącego nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie Skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych Skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania Skarżącego i jego rodziny. W zażaleniu na postanowienie Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy, gdyż wniosek te jest zasadny a Sąd nie uwzględnił i i nie poznał prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji położył nacisk na zbytnią ogólnikowość twierdzeń Skarżącego, niewypełnienie skierowanego do niego wezwania oraz brak udokumentowania powoływanych okoliczności. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., co już też zostało obszernie opisane przez Sąd pierwszej instancji, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 i art. 220 P.p.s.a.). Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie Skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, iż spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., ponieważ nie nadesłał dokumentacji zgodnie z wystosowanym wezwaniem. Sąd nie mógł dokonać pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Sąd wskazał, co mu jest konieczne, aby dokonać ustalenia sytuacji finansowej Skarżącego. Wezwanie było precyzyjne i szczegółowo i konkretnie wskazywało, jakie dokumenty są Sądowi niezbędne. Gołosłowne pozostają zatem twierdzenia Skarżącego o błędnym uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że Skarżący posiada środki na finansowanie swojego postępowania. Mając powyższe ustalenia na względzie należy stwierdzić, że nieokreślenie i nieudokumentowanie przez Skarżącego aktualnych faktycznych dochodów, z prowadzonej działalności gospodarczej, niewyjaśnienie czy w związku z posiadaniem dwóch lokali użytkowych Skarżący osiąga dochody z tytułu ich najmu, wyciągów i wykazów posiadanych rachunków bankowych, lokat, itp. (wezwanie Sądu k.-18), budzi wątpliwości co do faktycznych źródeł i wysokości dochodów, z których pokrywane są wszelkie koszty utrzymania rodziny. Nie można zgodzić się z zarzutem, że Sąd żądał udowodnienia sytuacji majątkowej Skarżących. Sąd pierwszej instancji po przeanalizowaniu złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jedynie wskazał, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania, bowiem uchylenie się od złożenia dokumentacji istotnej dla oceny sytuacji majątkowej, musiało prowadzić do oceny, że Skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy. Sąd pierwszej instancji nie nakazał w swoim wezwaniu udowodnienia sytuacji, lecz jedynie do przedstawienia sytuacji majątkowej, jednocześnie wskazując, jakie dokumenty winny być dostarczone, aby Sąd mógł dokonać takiej oceny. Skoro zatem Skarżący nie wykazał, jakimi rzeczywiście dochodami dysponuje i jaka kwota i na jakie potrzeby jest z nich pokrywana, złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W zażaleniu Skarżący w dalszym ciągu przedstawia informacje zbyt lakoniczne, by można je było ocenić jako uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie zostały potwierdzone stosownymi dokumentami okoliczności związane z prowadzoną przez Skarżącego działalnością gospodarczą. Twierdzenia o trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej i braku możliwości poniesienia kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem są zbyt mało konkretne, by było możliwe zanalizowanie na ich podstawie rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącego. Nie jest znana ani dokładna wysokość dochodów Skarżącego, ani wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie. W takiej sytuacji zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż Skarżący nie podał pełnych, wiarygodnych i aktualnych informacji o swojej sytuacji materialnej, co jest warunkiem koniecznym wykazania, że nie ma on realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów sądowych i kosztów działania pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.