I OZ 1873/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1605/15 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1605/15 w sprawie ze skargi R. H. na decyzję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1605/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił R. H. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2016 r. w sprawie z jego skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W uzasadnieniu podał, że wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. H. na decyzję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z dnia [...] lipca 2015 r. Pismem z dnia 18 lipca 2016 r. skarżący wniósł o przesłanie kserokopii wyroku wraz z uzasadnieniem oraz o podanie nowego terminu wniesienia odwołania. W piśmie skarżący wskazał, iż nie otrzymał kopii wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Nadto podniósł, że prośba skarżącego została przetłumaczona przez kolegę. Pismem z dnia 25 lipca 2016 r. doręczono skarżącemu odpis sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2016 r. z pouczeniem, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku, o czym skarżący w piśmie z dnia 9 lutego 2016 r., doręczonym w dniu 11 lutego 2016 r., został pouczony. Z uwagi na niezgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wymaganym terminie, uzasadnienie w niniejszej sprawie nie zostało sporządzone. Orzeczenie z dnia 5 kwietnia 2016 r. jest prawomocne od dnia 6 maja 2016 r. Pismem z dnia 28 lipca 2016 r., nie zgadzając się z wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2016 r., skarżący wniósł o ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów oraz przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W piśmie z dnia 12 sierpnia 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie poinformowała, że w dniu 12 sierpnia 2016 r. wyznaczyła adw. A.B. pełnomocnikiem R. H. W dniu 8 września 2016 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 5 kwietnia 2016 r. W uzasadnieniu wniosku podał, iż bezspornym jest, że złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku po terminie, jednak nastąpiło to bez jego winy. Skarżący ze względu na swoją nieznajomość języka polskiego, a co za tym idzie obowiązujących przepisów, nie miał wiedzy, o tym kiedy może skutecznie złożyć wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Skarżący podkreślił, iż w toku postępowania informował, że nie zna języka polskiego. Informacja ta znajduje się w skardze z dnia 18 sierpnia 2015 r. oraz w piśmie z dnia 25 września 2015 r. Powołał się na przyjęte w doktrynie stanowisko, że zapewnienie bezpłatnego korzystania z pomocy tłumacza przed sądem jest jedną z gwarancji realizacji rzeczywistego (materialnego) prawa do sądu, zatem powinno obejmować nie tylko samą ustną część postępowania (rozprawę), ale także zapewnienie osobie nieznającej w wystarczającym stopniu języka polskiego tłumaczenia dokumentów. Skarżący wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożył wniosek z dnia 5 kwietnia 2016 r. o uzasadnienie wyroku. Rozpoznając ów wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( j.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej jako P.p.s.a. Podkreślił, przytaczając art. 87 P.p.s.a., że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Dla przywrócenia terminu konieczne jest, aby wskazane wyżej przesłanki zostały spełnione łącznie. W ocenie Sądu I instancji, wniosek skarżącego spełnia dwie z wyżej wymienionych przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu: skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu z zachowaniem ustawowego terminu oraz składając wniosek skarżący dopełnił czynności, dla których określony był przedmiotowy termin, czyli złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Skarżący nie uprawdopodobnił natomiast braku winy w uchybieniu terminu. Sąd I instancji podniósł, że przesłanką przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że nie dokonała czynności bez własnej winy. Od strony postępowania należy oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. Należyta staranność w prowadzeniu swych spraw wymaga, by w warunkach z jakiegokolwiek powodu niekorzystnych, zachować szczególną dbałość i ostrożność, zwłaszcza w dokonywaniu istotnych czynności urzędowych (por. E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1970 r., s. 136). Sąd I instancji podkreślił, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, jeśli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Wniosek o przywrócenie terminu będzie skuteczny, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W rozpoznawanej sprawie skarżący jako przyczynę uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku wskazał nieznajomość języka polskiego, co w ocenie Sądu I instancji nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Sąd ten podkreślił, że postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne jest prowadzone w języku polskim, o czym skarżący wiedział, biorąc udział w postępowaniu przed organami administracji oraz wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sporządzoną w języku polskim. W związku z tym nie można uznać za zasadne stanowiska, iż niezawinioną przyczyną uchybienia terminu jest brak znajomości języka polskiego przez skarżącego. Obowiązywanie języka polskiego, jako urzędowego sprawia, że skarżący decydując się na studiowanie w Polsce powinien liczyć się z konsekwencjami tej zasady. Jeżeli nie jest w stanie zatrudnić, bądź posługiwać się tłumaczem języka polskiego, musi liczyć się z ewentualnością ponoszenia negatywnych skutków takiej sytuacji. Zdaniem Sądu I instancji, skarżący z uwagi na nieznajomość języka polskiego powinien złożyć stosowny wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu na wcześniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, jak również o ustanowienie tłumacza przysięgłego. Taką zapobiegliwością skarżący się nie wykazał. Zatem nie może oczekiwać, że brak dbałości będzie rekompensowany przez przywrócenie terminu do dokonania zaniedbanych czynności. Zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie nie można uznać, aby po stronie skarżącego wystąpiła przeszkoda uniemożliwiająca zachowanie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniesiono, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a co więcej, w ogóle nie odniósł się do kwestii stanu jego zdrowia. Podniesiono, powołując się na orzeczenie NSA z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1783/14, że jeżeli strona powołuje się na zły stan zdrowia związany z przewlekłą chorobą psychiczną, potwierdzoną zaświadczeniami wydanymi przez lekarzy specjalistów, psychologa oraz orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, to można przyjąć, że uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu dla dokonania czynności procesowej. Zły stan zdrowia psychicznego skarżącego może być wystarczającą przesłanką do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu". I dalej: "Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności prośby o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy prowadzeniu własnych praw i szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Konieczna jest zatem ocena, czy skarżący, przy dochowaniu najwyższej staranności, mógł dokonać czynności procesowej w terminie przypisanym prawem. Kryterium należytej staranności może być zawodne przy ocenie zachowania osoby chorej psychicznie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zdiagnozowana u skarżącego choroba, mająca charakter przywlekły o zróżnicowanym przebiegu, uniemożliwiająca samodzielne funkcjonowanie, co wynika z akt sprawy uprawdopodobnia brak winy skarżącego w uchybieniu terminu. Choroba na jaką cierpi skarżący może skutkować brakiem koncentracji w ważnych dla niego prawach, a w związku z tym istnieje możliwość wystąpienia braku świadomego podejmowania decyzji w prowadzeniu swoich praw i kierowaniu swoim postępowaniem". W zażaleniu podniesiono, że to, iż skarżący dysponował wiedzą o terminie rozprawy i mógł się na nią stawić, ewentualnie ustalić treść zapadłego na niej wyroku, nie oznacza, że był w stanie realizować swoje uprawnienia procesowe polegające na przygotowaniu wniosku i jego złożeniu. Do tych czynności bowiem niezbędna jest sprawność intelektualna, a tą może wyłączać choroba psychiczna. Sąd I instancji nie rozważył tej okoliczności, w ogóle nie odnosząc się do kwestii stanu zdrowia skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest zasadne. Stosownie do treści art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a., uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, dokonując jednocześnie czynności, dla której określony był termin, we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, a uchybienie powoduje dla strony ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego. Brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Przy ocenie braku winy przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, przy uwzględnieniu uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. O braku winy w uchybieniu terminu można zaś mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wykaże, iż niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący uprawdopodobnił w sposób dostateczny, brak swej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący odwołując się do złego stanu zdrowia w postaci zaburzeń psychicznych wykazał, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Już w pierwszym piśmie skierowanym do Sądu I instancji skarżący podniósł, że jest w trakcie leczenia ze względu na zły stan zdrowia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rację ma skarżący, że Sąd I instancji nie wypowiedział się odnośnie argumentu, że skarżący był w trakcie leczenia i ostatecznie uznano skarżącego za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym ze względu na zaburzenia psychiczne (k. 124). O ile pogląd orzecznictwa, że nie każda choroba uzasadnia przywrócenie terminu, to pogląd ten nie jest adekwatny w stosunku do chorób psychicznych, których objawy mogą wiązać się z utratą możliwości rozpoznania przez osobę chorą sytuacji, w której się znajduje oraz pokierowania swoim postępowaniem, a więc wyłączyć zawinienie (brak zawinienia), które jest przesłanką przywrócenia terminu. W niniejszej sprawie Sąd I instancji powinien brać pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy, w tym także indywidualne właściwości i cechy strony postępowania, jeżeli znajdują one potwierdzenie w aktach sprawy i mogły mieć obiektywnie wpływ na sposób postępowania skarżącego. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że skarżący cierpi na zaburzenia psychiczne, a także, że wymaga okresowo pomocy osób trzecich, gdyż nie jest w pełni zdolny do samodzielnego funkcjonowania. Do czynności procesowych, a do tych niewątpliwie należą złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i tłumacza przysięgłego, czy wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wymagana jest sprawność intelektualna i umiejętność rozeznania własnej sytuacji życiowej, czy własnych działań, a tą może wyłączyć choroba psychiczna. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że ocena determinującej odmowę przywrócenie terminu przesłanki braku winy w uchybieniu terminu dokonana przez Sąd I instancji była nieprawidłowa, a okoliczności powołane w zażaleniu podważyły ją. W konsekwencji uznać należy, że zaskarżone postanowienie nie może się ostać. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 i art. 86 § 1 w zw. z art. 193 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.