V SA/Wa 2286/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi P.S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] sierpnia 2019 r.; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz P.S. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi P. S. (dalej: "Skarżący", "Strona") jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: "organ", "GITD") z [...] października 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] sierpnia 2019 r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Decyzją z [...] czerwca 2019 r., nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na Skarżącego karę pieniężną w wysokości 12 000,00 zł. W piśmie z 8 lipca 2019 r. Strona zwróciła się z wnioskiem o umorzenie ww. kary pieniężnej. W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z [...] sierpnia 2019 r. o wskazanym wyżej numerze [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego odmówił umorzenia kary pieniężnej. W piśmie z 10 września 2019 r., uzupełnionym 24 września 2019 r. Strona wniosła odwołanie od ww. decyzji. Rozstrzygnięciem z [...] października 2019 r. o numerze wskazanym wyżej, Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ powołał treść art. 189k § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a." zgodnie, z którym organ administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną, na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem strony, może udzielić ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej przez umorzenie administracyjnej kary pieniężnej w całości lub części. Następnie organ dokonał analizy sytuacji materialnej oraz zdrowotnej Skarżącego wskazując, że z przedstawionych dokumentów wynika, że trzyosobowe gospodarstwo domowe Strony, prowadzone wraz z żoną i pełnoletnią córką, ponosi wyższe wydatki niż uzyskuje dochody. W ocenie organu trudno dać wiarę by Skarżący w każdym miesiącu ponosił wydatki wyższe od dochodów, nie posiadając przy tym żadnych oszczędności. Podkreślono także, że dochody żony oraz córki Skarżącego nie zostały wykazane. W odniesieniu do argumentacji dotyczącej problemów zdrowotnych Strony organ wyjaśnił, że nie zostały one potwierdzone żadną dokumentacją medyczną. Ponadto jedynie Skarżący wskazał na problemy z kręgosłupem jako uniemożliwiające mu wykonywanie działalności zarobkowej. Nie wskazano natomiast na istnienie jakichkolwiek przeciwwskazań do podjęcia pracy przez żonę czy córkę Skarżącego. Odnosząc się do argumentacji odwołania, dotyczącej konieczności spłaty kredytu organ wskazał, że wydatek związany z regulowaniem zaciągniętego zobowiązania, a więc zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, nie może mieć wpływu na zaspokojenie należności publicznoprawnych. Następnie organ wskazał na przesłanki warunkujące istnienie ważnego interesu strony lub interesu publicznego, który nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem Skarżącego o zasadności udzielenia ulgi. Podsumowując zaznaczono, że nawet istnienie przesłanek określonych w art. 189k § 1 pkt 3 K.p.a. nie oznacza obowiązku udzielenia ulgi, a jedynie możliwość jej zastosowania przez organ. Organ zaznaczył, iż w niniejszej sprawie pomimo wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego nie znalazł podstaw do zastosowania ulgi i umorzenia nałożonej kary pieniężnej. Na powyższą decyzję Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie. - art. 189k § 1 K.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji poprzez: - błędną wykładnię i błędne zastosowanie polegające na odmowie uwzględnienia wniosku o umorzenie grzywny, mimo, że za pozytywnym załatwieniem wniosku Skarżącego, a następnie odwołania od decyzji organu I instancji przemawiał ważny interes publiczny, - błędną wykładnię tych przepisów polegającą na nieuprawnionym przekonaniu, że możliwość umorzenia grzywny zależy jedynie od dowolnego uznania organu i to niezależnie od istnienia ustawowych przesłanek umożliwiających przyznanie ulgi w spłacie grzywny, art. 8 § 1 K.p.a., art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2019 r., poz. 1292), w zw. z art. 112 K.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie i wykładnię, polegające na nieuwzględnieniu faktu, że Skarżący zastosował się do błędnego pouczenia, którego dopuścił się organ I instancji o warunkach przyznania ulgi w spłacie grzywny, art. 189k § 1 K.p.a., poprzez jego błędne zastosowanie i odmowę uwzględnienia wniosku o umorzenie grzywny, mimo, że za pozytywnym załatwieniem wniosku skarżącego przemawiał ważny interes strony, art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez naruszenie przez organy obu instancji zasady prawdy obiektywnej i zaniechanie wypełnienia obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla wyniku przedmiotowego postępowania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Wnioskiem z 8 lipca 2019 r. Skarżący zwrócił się o umorzenie kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł nałożonej przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego sytuacja finansowa, zdrowotna i zawodowa jest bardzo trudna. Ma znaczne zaległości wobec ZUS - ok. 40 000 zł, spłaca kredyt w Banku [...] – miesięczna rata wynosi 1 240 zł, osiąga dochody roczne rzędu 50 000 zł. Obciążenie karą w wysokości 12 000 zł skazuje go na zamknięcie firmy i prowadzi do bankructwa. Ponadto ma chory kręgosłup, co często powoduje brak możliwości wykonywania pracy kierowcy. Zgodnie z art. 189k § 1 pkt 3 K.p.a., organ administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną, na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem strony, może udzielić ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej przez umorzenie administracyjnej kary pieniężnej w całości lub części. Sąd wskazuje, ze rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ administracji działa w ramach uznania administracyjnego. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do rzetelnej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wybór kierunku rozstrzygnięcia winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Natomiast kontrola Sądu obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie. Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno zatem należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13). Organ I instancji ustalił, że Skarżący jest w stanie uiścić nałożoną karę pieniężną ze względu na to, że przychód Skarżącego w 2018 r. wyniósł 61 704,80 zł, a w okresie styczeń – czerwiec 2019 r. Skarżący osiągnął przychód w wysokości 39 271 zł. Natomiast organ II instancji, po analizie sytuacji finansowej i zdrowotnej Skarżącego stwierdził, że trzyosobowe gospodarstwo domowe, prowadzone wraz z żoną i pełnoletnią córką, ponosi wyższe wydatki niż uzyskuje dochody. W ocenie organu trudno dać wiarę by Skarżący w każdym miesiącu ponosił wydatki wyższe od dochodów, nie posiadając przy tym żadnych oszczędności. Jak wynika z treści art. 189k § 1 pkt 3 K.p.a. badaniu przez organ, po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, powinno podlegać spełnienie wskazanych w powołanym przepisie przesłanek, tj. ważnego interesu publicznego i ważnego interesu strony w udzieleniu wnioskowanej ulgi. Na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itp. Natomiast ważny interes zobowiązanego wymaga istnienia nadzwyczajnych okoliczności w sytuacji życiowej zobowiązanego, na które wnioskodawca nie mógł mieć wpływu. Pojęcia te nie mają więc stałego zakresu i wymagają każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu zobowiązanego, czy interesu publicznego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 5 listop ada 2010 r., sygn. akt II FSK 297/10, wyrok NSA z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1604/09, wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FSK 2111/08). Sąd podkreśla, że wystąpienie okoliczności ważnego interesu zobowiązanego, czy interesu publicznego nie oznacza obowiązku wydania przez organ decyzji pozytywnej dla strony - decyzja o umorzeniu należności pozostawiona jest uznaniu organu. Jednakże uznaniowy charakter decyzji nie oznacza, że decyzje wydane w tym trybie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "K.p.a." W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, organ nie ocenił rzetelnie i wnikliwie faktycznej aktualnej sytuacji materialnej Skarżącego, a także nie zbadał, czy w przedmiotowej sprawie zachodzi uzasadniony ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Za niewystarczające należy uznać zarówno uzasadnienie decyzji organu I instancji, jak również uzasadnienie decyzji organu odwoławczego. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji stwierdzono, iż brak podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności ze względu na możliwości płatnicze strony. Organ nie odniósł się do przesłanki interesu publicznego. W uzasadnieniu decyzji organu II instancji organ odwoławczy stwierdził, że ocena przesłanki ważnego interesu publicznego doprowadziła do uznania, iż brak podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. Sąd stwierdza, iż organ I instancji nie odniósł się do przesłanki interesu publicznego w umorzeniu należności, a organ odwoławczy nie zbadał przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, powierzchownie odnosząc się do przesłanki interesu publicznego. Organy nie ustaliły również sytuacji majątkowej i życiowej Skarżącego podczas, gdy zdaniem Sądu, przedstawione przez Skarżącego fakty wymagały od organu pogłębionej refleksji w tym przedmiocie. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko organu, iż przy ocenie zasadności umorzenia należności należy wziąć pod uwagę zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie społeczeństwa, kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Nie zwalnia to jednak organu z rzetelnej i wnikliwej oceny faktycznych aktualnych możliwości płatniczych Strony. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności nie oznacza dowolności (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r. sygn. II GSK 1545/11). Wydając decyzję organy są zobowiązane do przestrzegania przepisów procedury administracyjnej, a zatem zobowiązane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, tj. wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z przepisem art. 77 § 1 K.p.a. oraz do uzasadnienia decyzji z zastosowaniem wymogów określonych w przepisie art. 107 § 3 K.p.a. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie został właściwie rozpatrzony i oceniony, co uzasadnia postawienie zarzutu naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Za uzasadniony należy również uznać zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. Z tych powodów, zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I Instancji nie mieszczą się w sferze swobodnego uznania administracyjnego lecz noszą cechy dowolności, a ustalenia dokonane przez organy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone. Odnosząc się do wniosku Skarżącego o umorzenie zobowiązania, należy jeszcze raz wskazać, że sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Ponownie rozpoznając sprawę organ - mając na uwadze wskazania Sądu - winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną Skarżącego oraz jego rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz uwzględniając obciążenia wynikające z innych tytułów, a następnie rozważyć, czy w stosunku do Skarżącego zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowej należności. Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w pkt 2 wyroku.