II GZ 863/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J.Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 października 2015 r. sygn. akt III SAB/Wr 2/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. N. i J. Ś. w przedmiocie wniosku o podjęcie działań nadzorujących w stosunku do Zarządu PTTK oddział ziemi W. w zakresie znakowania szlaków turystycznych wynikających z umów cywilnych postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 9 października 2015 r. odmówił J. Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi A. N., J. Ś. na bezczynność Prezydenta Miasta W. w przedmiocie rozpoznania wniosku o podjęcie działań nadzorujących w stosunku do zarządu PTTK oddział ziemi W. w zakresie znakowania szlaków turystycznych wynikających z umów cywilnych. Pismem nadanym w dniu 17 [...] 2015 r. skarżący J. Ś. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia go z kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, utrzymują się ze świadczeń emerytalno- rentowych, które wystarczają im tylko na niezbędne utrzymanie (żywność, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania). Poinformował, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m². Dodał, że od [...] 2014 r. co miesiąc wydatkuje około [...] zł na prowadzenie postępowań administracyjnych i sądowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o sprecyzowanie i udokumentowanie przez skarżącego jego sytuacji finansowej i majątkowej, w piśmie z dnia 7 [...] 2015 r. skarżący oświadczył m.in., że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w piśmie procesowym z dnia 3 [...] 2015 r., jako uzupełnienie obywatelskiego, społecznego zażalenia na bezczynność WSA Wrocław. Dodatkowo wskazał, że "w sprawie jako strona działająca społecznie nie tylko w obronie ogółu Narodu Polskiego, ale także zagranicznych turystów uprawiających turystykę górską - poniósł do chwili obecnej koszty postępowania administracyjno - sądowego łącznie w kwocie [...] zł. Skarżący podniósł, że wykonanie wezwania Sądu o udokumentowanie sytuacji majątkowej wymaga ogromu pracy i środków. Oświadczył również, że "jeśli WSA podejmie się rozpoznania skargi w takim przedmiocie jak wnosi, to wtedy rozważy wniesienie opłaty w wysokości [...] zł (drugi skarżący uczyni to samo)". Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Pismem z dnia 1 [...] 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że wezwanie do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł należy traktować jako świadome wyłudzenie od wolontariuszy, bowiem Sąd nie wykazał, że wolontariuszom nie przysługuje zwolnienie z kosztów sądowych. Skarżący nie dołączył żadnych dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podniósł, że Skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący, pomimo wezwania, nie dostarczył wskazanych informacji i dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku (m. in. dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego przez niego dochodu, wyciągów z rachunków bankowych). Skarżący nie wykazał - w sposób określony w doręczonym mu wezwaniu, że jedynym źródłem dochodu jego oraz jego żony są świadczenia emerytalno - rentowe, nie podał w ogóle wysokości osiąganego dochodu, a także, że nie posiada żadnych oszczędności i nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie – odmawiające przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie – Skarżący podniósł, że Sąd I instancji nie rozpoznał i rozstrzygnął szeregu argumentów, zarzutów i wniosków zawartych we wniesionym sprzeciwie, a zatem wnioski w postaci formularzy PPF dotyczące osób fizycznych były, zdaniem Skarżącego, zbędne i bezprzedmiotowe. Skarżący oświadczył, że Sąd I instancji błędnie określił przedmiot skargi w związku z czym podtrzymał wniosek o umorzenie skargi jako bezprzedmiotowej oraz rozpoznanie skargi na bezczynność organu administracyjnego pod inną sygnaturą akt w sprawie niepodjęcia działań nadzorujących w zakresie nieprawidłowości w znakowaniu szlaków turystycznych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 roku I FZ 291/12). Art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei w myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązania złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, CBOSA) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 roku, II FZ 126/05 CBOSA). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja taka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Należy wskazać, że Skarżący pomimo wezwania go przez Sąd I instancji pismem z dnia 31 [...] 2015 r. do przedłożenia wskazanych przez ten Sąd dokumentów mających na celu dokładniejsze zobrazowanie sytuacji majątkowej wnioskującego – nie przedłożył żadnego z nich. Skarżący poprzestał na wniesieniu do Sądu przedmiotowego wniosku na formularzu PPF, natomiast na wezwanie Sądu opowiedział – pismem z dnia 7 [...] 2015 r. – że, został wezwany "do ogromu czynności w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, wymagających ogromu czasu i środków wielokrotnie przekraczających wartość pomocy w postaci częściowego zwolnienia z kosztów sądowych, to jest jak się wydaje z wpisu sądowego w kwocie [...] zł", jednocześnie wskazał, że "Jeżeli WSA podejmie się rozpoznania skargi w takim przedmiocie o jaki wnosimy, wtedy rozważymy solidarną opłatę wpisu [...] zł = [...] zł". Biorąc pod uwagę powyższe, oddalenie wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy przez Sąd I instancji było uzasadnione. Należy podkreślić, że to nie do Skarżącego należy ocena, czy dokumenty, do których złożenia sąd zobowiązuje wnioskującego są potrzebne, czy też nie, czy jest to nadmierny wysiłek w stosunku do zawiłości sprawy, czy nie itp. Wnioskujący zobowiązany jest do wykonania wezwania skierowanego do niego przez Sąd rozpoznający jego sprawę. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych rzeczywistymi możliwościami finansowymi wnioskujący powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 7 lutego 2014 r. sygn.akt I FZ 28/14, postanowienie NSA Z 24 lipca 2014 o sygn.akt II GZ 393/14). Skarżący, kwestionując zasadność wezwania go do przedłożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów, powinien był liczyć się z takim ryzykiem. Pozostała zaś argumentacja podnoszona w zażaleniu nie mogła być przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest bowiem postępowaniem wpadkowym, co oznacza, że toczy się wprawdzie w ramach toczącego się postępowania sądowego ze skargi, ale jest jednocześnie oddzielne od tej sprawy. Sąd ocenia w nim, czy skarżący jest w stanie ponieść całkowite lub częściowe koszty postępowania i czy brak środków finansowych nie pozbawi go prawa do sądu. Nie jest to jednak postępowanie rozstrzygające sprawę co do meritum, czyli Sąd nie rozstrzyga w nim o sprawie głównej. Te okoliczności będą badane przez Sąd dopiero przy rozpoznawaniu skargi co do meritum, czego wyrazem będzie orzeczenie kończące postępowanie. Stąd też powoływanie się na nie na etapie postępowania wpadkowego, jakim jest rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może być brane pod uwagę. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.