II OZ 973/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 119/10, odrzucające zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 lutego 2012 r. odrzucające skargę kasacyjną I. S. od wyroku z dnia 13 kwietnia 2010 r., w sprawie ze skargi I. S. na postanowienie Wojewody Kujawsko -Pomorskiego z dnia [...] grudnia 2009 r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku. postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 maja 2012 r. (sygn. akt II SA/Bd 119/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił zażalenie I. S. na postanowienie tego Sądu z dnia 16 lutego 2012r., odrzucające skargę kasacyjną I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie ze skargi I. S. na postanowienie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skuteczne wniesienie zażalenia uzależnione jest od dopełnienia wszystkich wymogów określonych przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 194 § 4 wspomnianej ustawy zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Sąd I instancji zaznaczył, że pouczenie o wspomnianym obowiązku zostało zawarte w skierowanym do skarżącej piśmie z dnia 28 lutego 2012 r., do którego załączono odpis postanowienia z dnia 16 lutego 2012 r. Pismo to zostało odebrane przez skarżącą w dniu 13 marca 2012 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru – k. 190). WSA w Bydgoszczy stwierdził, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, utrwalony został pogląd co do tego, że sformułowanie "skarga kasacyjna powinna być sporządzona", należy traktować jako obowiązek jej sporządzenia przez profesjonalny podmiot. Poparciem tej tezy jest między innymi znaczenie, jakie przydaje się wyrazowi "powinno" w Słowniku Języka Polskiego (wyd. PWN, pod red. M. Szymczaka, t. II, s. 870), jako: obowiązkowego, należnego, pożądanego, oczekiwanego, spodziewanego. Powyższego wymogu nie stosuje się tylko w przypadku, jeżeli zażalenie sporządza sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem, albo gdy zażalenie wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 175 § 2 w związku z 194 § 4 p.p.s.a.). W ocenie Sądu I instancji zażalenie od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej (złożone w niniejszej sprawie) nie zostało sporządzone stosownie do wymogu art. 194 § 4 p.p.s.a. przez radcę prawnego lub adwokata, ale osobiście przez skarżącą, która nie jest żadną z osób wskazanych w przepisie art. 175 § 2 p.p.s.a., zwolnionych z obowiązku skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego. Od postanowienia z dnia 9 maja 2012 r. o odrzuceniu zażalenia, w dniu 11 czerwca 2012 r. zażalenie złożyła I. S., wnosząc o jego uchylenie. W treści zażalenia nie skazała na żadne uchybienia Sądu I instancji przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia. Wniosła jedynie o zwrócenie się do Rzecznika Praw Obywatelskich z pytaniem, czy "przymus adwokacki jest zgodny z Konstytucją". Zdaniem skarżącej interpretacja zaprezentowana przez Sąd I instancji narusza konstytucyjne prawo do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie I. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 194 § 4 p.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2 i 3 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 175 § 2 p.p.s.a. przymus adwokacko-radcowski nie dotyczy sytuacji, jeżeli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. W myśl natomiast art. 175 § 3 p.p.s.a. skarga kasacyjna może być sporządzona przez doradcę podatkowego w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami oraz rzecznika patentowego w sprawach własności przemysłowej. Powołany przepis opiera się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni zażaleniu odpowiedni poziom merytoryczny i formalny. Sformułowanie "skarga kasacyjna powinna być sporządzona" należy rozumieć jako obowiązek jej sporządzenia przez profesjonalny podmiot. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie (por. postanowienie NSA z 27 lipca 2004 r. sygn. akt FZ 178/04, postanowienia NSA: z 9 marca 2004 r., sygn. akt FSK 222/04 oraz z 16 marca 2004 r., sygn. akt FSK 209/04) W niniejszej sprawie zażalenie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 lutego 2012 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej osobiście sporządziła skarżąca, która nie jest żadnym z wyżej wymienionym podmiotów profesjonalnych. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, skarżąca została prawidłowo pouczona o obowiązku sporządzenia zażalenia przez adwokata bądź radcę prawnego. Należy jednocześnie zauważyć, że sporządzenie zażalenia od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej przez podmiot nieuprawniony jest brakiem nieusuwalnym, skutkującym odrzuceniem skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt I OZ 320/11, postanowienie NSA z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 19/12). Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, że skarżąca wnosząc zażalenie od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie dopełniła wymogu określonego w art. 194 § 4 wskazanej ustawy mimo, że została o nim pouczona przy doręczeniu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Tym samym uznać należy, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o złożenie do Rzecznika Praw Obywatelskich pytania o konstytucyjność wykładni przepisów nakładających na strony postępowania sądowoadministracyjnego obowiązek skorzystania z pomocy wykwalifikowanych pełnomocników przy sporządzaniu skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej należy w pierwszej kolejności wyjaśniać, że konstytucyjnym organem uprawnionym do badania zgodności z Konstytucją określonych przepisów jest Trybunał Konstytucyjny, a nie Rzecznik Praw Obywatelskich. Zgodnie z art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przepis ten daje sądowi rozpoznającemu konkretną sprawę możliwość wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem jedynie w razie wątpliwości, co do konstytucyjności określonych przepisów ustawy. Nie oznacza to jednak, że sąd ma obowiązek zwracania się do Trybunału w każdym przypadku, gdy żąda tego strona postępowania. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny takich wątpliwości nie ma. Prawo do sądu, na które powołuje się w zażaleniu skarżąca, przewidziane w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru absolutnego. Może ono podlegać pewnym ograniczeniom. Należy tu wskazać opłaty sądowe oraz tzw. przymus radcowsko – adwokacki. Celem wprowadzenia tego przymusu nie jest zablokowanie skarżącemu możliwości skutecznego wniesienia określonego środka odwoławczego, a konieczność profesjonalnego sporządzenia takiego środka. Należy jednocześnie zauważyć, że ustawodawca przewidział możliwość przyznania stronie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu na koszt Skarbu Państwa, jeżeli z uwagi na trudną sytuację materialną nie jest ona w stanie ponieść kosztów ustanowienia w sprawie takiego pełnomocnika. Możliwość ta w pełni realizuje wspomniane prawo do sądu. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.