II SA/Gl 786/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2020 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 1 kwietnia 2020 r. decyzją nr [...] z dnia [...]r. Prezydent Miasta R., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 4, art. 8, art. 39, art 41, art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) oraz art. 10 § 1, art. 80 i art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił E. S. (dalej strona, skarżący) przyznania pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków w wysokości 42,14zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego przedstawił sytuację materialną wnioskującego o pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywości w miesiącu kwiecień 2020 r. w wysokości 400zł oraz specjalnego zasiłku celowego , który nie podlega zwrotowi na zakup leków w wysokości 42,17zł. Ustalono, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Orzeczeniem z dnia [...] r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy w związku z wypadkiem przy pracy. W marcu 2020 r. uzyskał dochód w wysokości 817,86zł, tj.: renta w wysokości 536,61zł, dodatek mieszkaniowy - 265,04 oraz dodatek energetyczny - 11, 37zł. Wydatki strony w tym miesiącu wyniosły 830,29zł., z tym, że w tym miesiącu strona uzyskała pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 400zł z przeznaczeniem na zakup żywności. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł. W przypadku strony występują okoliczności przewidziane w art. 7 – tj. długotrwała choroba i niepełnosprawność. Reasumując okoliczności faktyczne i prawne zawarte w formularzu wywiadu, jak również mając na względzie przepisy ustawy o pomocy społecznej postanowiono odmówić przyznania specjalnego zasiłku celowego w wysokości 42,14 zł na dokonanie zakupu leków, bowiem nie stwierdzono w przypadku strony wystąpienia nagłej, drastycznej, niedającej się przewidzieć okoliczności, która ponad wszelką wątpliwość mogłaby być oceniana w kategoriach zdarzenia wyjątkowego, której to w wyniku własnej zapobiegliwości strony nie dałoby się usunąć. Organ podkreślił, że strona dysponowała dochodem przekraczającym kryterium ustawowe. W myśl art. 41 ustawy o pomocy społecznej organ może przyznać takiej osobie świadczenie finansowe na szczególnych warunkach w trybie uznania administracyjnego. Koniecznym jest jednak udokumentowanie zaistnienia w sytuacji klienta okoliczności szczególnej. Okoliczności takich nie stwierdzono w przypadku strony. Żadnej nagłej, niespodziewanej szczególnej okoliczności, która dałaby podstawę do uznania, iż przyznanie zasiłków na zasadach szczególnych jest zasadne. Sam zainteresowany nie podał i nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które nosiłyby cechy wydarzeń bądź sytuacji szczególnych. Wiadomo od lat, że strona jest osobą niepełnosprawną, podlegającą stałemu długotrwałemu leczeniu i z tego względu wymaga częstych wizyt lekarskich. Fakt zakupu leków jest zatem wnioskującemu znany i nie stanowi żadnej szczególnej okoliczności. Organ podniósł, że wnioskodawca co miesiąc otrzymuje szerokie wsparcie finansowe z miejscowego Ośrodka w ramach posiadanych środków. Uzyskuje pomocy w ramach realizacji rządowego programu "posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 – 2023. Podkreślono przy tym, że pomoc ta ma charakter subsydialny co oznacza, że winna li tylko uzupełniać i służyć doraźnemu wsparciu osób, które znalazły się w trudnej sytuacji, której własnym staraniem nie są w stanie przezwyciężyć. Tutaj organ podniósł, że strona uzyskuje własne świadczenie z ZUS w dniu 150tego każdego miesiąca. Posiadając zatem receptę do realizacji i składając podanie o publiczne środki finansowe winien tak regulować należności z posiadanego budżetu, by w pierwszej kolejności zabezpieczyć niezbędne środki na wykup leków, a potem dopiero na kolejne wydatki. Reasumując organ stwierdził, że odmowa pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leki wynika z tego, iż w sytuacji strony nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek do objęcia pomocą w trybie art. 41 ustawy. Podkreślił, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy i możliwości finansowych Ośrodka. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji skarżący wniósł odwołanie, domagając się wnioskowanej pomocy. Podkreślił, że od 40 lat choruje i systematycznie odwiedza lekarzy specjalistów. Dokonując zestawienia swoich dochodów i wydatków w miesiącu marcu br. podkreślił, że wydatki są większe niż uzyskane dochody i stąd nie miał za wykupić niezbędnych leków. Wyjaśnił, że organ źle obliczył jego wydatki nie uwzględniając wydatków na komornika. Nadto pozbawił go należnego zasiłku w kwocie 400zł na zakup żywności. Podniósł, że cały czas ma ściągane alimenty przez komornika, i chociaż jest to w jego ocenie bezprawne, to nikogo to nie obchodzi. Miejscowy Ośrodek nie pomaga mu w ciężkiej sytuacji, nie analizuje dokładnie jego trudnej sytuacji, bo 400 zł nie uzyskuje od "Ośrodka Pomocy Społecznej w R., ale ma podstawie ustawy". Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po rozpatrzeniu odwołania skarżącego orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji, potwierdzając osiągnięty przez stronę dochód w marcu 2020 r. - tj. kwotę 817,86zł. Następnie przywołało obowiązujące przepisy ustawy o pomocy społecznej, w szczególności art. 39 ust. 1 i art. 41, podkreślając, iż po stronie osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek celowy muszą być spełnione łącznie określone przesłanki, tj.: musi zaistnieć szczególnie uzasadniony przypadek a dochód rodziny lub osoby przekracza ustawowe kryterium. Odwołując się do orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroku z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt I OSKJ 803/10) organ podkreślił, że przepis ten w szczególnie uzasadnionych przypadkach stwarza możliwość (nie obowiązek) przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego. Istota formy pomocy opisanej w tym przepisie sprowadza się do świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. W niniejszej sprawie, według ustaleń Kolegium, skarżący składając wniosek o przyznanie pomocy społecznej nie wskazał na żadną szczególną okoliczność lub zdarzenia, które mogłyby uzasadniać przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków. Strona ma stałe źródło dochodów w postaci renty inwalidzkiej z ZUS oraz otrzymuje dodatek mieszkaniowy i dodatek energetyczny. Strona ma wprawdzie trudną sytuację finansową, ale posiadał możliwość zakupu leków wykorzystując własne środki. Kolegium stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji zasługuje na jej utrzymanie w mocy. Rozumiejąc sytuację skarżącego Kolegium pokreśliło, że nie może podjąć rozstrzygnięcia wbrew obowiązującemu prawu, a decyzja organu pierwszej instancji mieści się w tych gracach. Jednocześnie dodało, że odrębną decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" na kwiecień br. w kwocie 400zł. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażonym w decyzji utrzymującej rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagał się uchylenia tych decyzji i przyznania wnioskowanej pomocy. Skarżący powtórzył zarzuty zgłoszone w odwołaniu. Wyjaśnił, że Kolegium powieliło ustalenia i twierdzenia organu pierwszej instancji, bez żadnej ich weryfikacji i zbadania czy są one prawidłowe. Zwrócił uwagę na pozbawienie go należnego zasiłku celowego w wysokości 400zł w czerwcu 2019 r. Przez to nie mógł spłacić swoich długów do dnia dzisiejszego. Zarzucił organom błędne interpretowanie przepisów w odniesieniu do przyznanej mu tzw. "trzynastki", którą potraktowano jako powód zabrania zasiłku celowego. Podkreślił, że jest schorowany i nadal się leczy. Potrzebuje więc środków na wykupienie leków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 20 października 2020 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał jego osobistą skargę, podkreślając jego trudną sytuacje rodzinną i materialną. Jego dochód w wysokości 860 zł miesięcznie uzasadniał przyznanie mu pomocy na zakup leków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2019 r., poz. 2325), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tj. w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy ), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego w wysokości 42,14zł na pokrycie kosztu wykupu leków. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej kryteriami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn.Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.). Art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy przewiduje zasiłek celowy przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 omawianej ustawy, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Z ustaleń poczynionych przez organy, nie kwestionowanych przez skarżącego w odwołaniu ani w skardze wynika, że jego dochód przekracza wymienione powyżej kryteriom dochodowe i wynosił w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku 817,86zł. W takiej sytuacji prawidłowo organy rozważyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 pkt 1 cytowanej ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ przeanalizował wniosek skarżącego pod tym kątem i stwierdził, że w tym przypadku nie wskazano i nie udokumentowano w sytuacji wnioskującego żadnej szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie świadczenia w trybie wymienionego powyżej art. 41 pkt 1 ustawy. Sedno sporu w rozpoznawanej sprowadza się zatem do tego, czy organy zasadnie odmówiły skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na wykupienie leków i czy prawidłowo uznały, że w przypadku skarżącego nie ma mowy o szczególnie uzasadnionym przypadku z powoływanego powyżej lanego art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Należy zauważyć, że decyzja wydawana w trybie wymienionego przepisu ma charakter uznaniowy. Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ogranicza się natomiast wyłącznie do sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone jego granice. W ocenie Sądu w niniejszym przypadku takie przekroczenie granic uznania nie wystąpiło. W sprawie wyjaśniona została sytuacja skarżącego oraz wskazane zostały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. Trudnej sytuacji materialnej skarżącego żaden z organów nie zanegował. Okoliczność ta nie wystarcza jednak do przyznawania zasiłku celowego na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb czy zaspokajanie ich w oczekiwanej wysokości. Uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy oznacza, że o uwzględnieniu wniosku, poprzez dokonanie określonej oceny danego stanu faktycznego pod kątem występowania w nim owych "szczególnie uzasadnionych przypadków", decyduje wyłącznie organ. Należy zauważyć, że "szczególnie uzasadnione przypadki" to pojęcie niedookreślone, a jego stosowanie ma charakter ocenny. W świetle art. 41 ustawy o możliwości przyznania świadczenia nie decyduje dochód wnioskodawcy, lecz sytuacja życiowa, w której się znalazł. Sytuacja ta musi zdecydowanie wyraźnie odbiegać od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. W ocenie Sądu, na podstawie analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organy zasadnie uznały, że w przypadku skarżącego nie wystąpił taki szczególnie uzasadniony przypadek. Prawidłowo uznały, że skarżący objęty jest stałą i systematyczną opieką, jednocześnie posiadając stałe źródło dochodu w postaci renty inwalidzkiej pomniejszonej o bieżące alimenty w wysokości 541,45zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący uzyskuje stałą pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego w wysokości 265,04zł i dodatku energetycznego w wysokości 11,37zł. Łączne dochody skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie niniejszego wniosku wyniosły zatem 817,86zł. Przy posiadaniu takiego dochodu można zaplanować niezbędne wydatki, a do takich przecież w przypadku skarżącego należy wykupienie leków. Zasadnie przy tym organy podniosły, że w strukturze wydatków wskazanych przez skarżącego znalazły się w pierwszej kolejności wydatki związane z opłatą (wysoką) za telefon i Internet oraz TV, a dopiero w następnej kolejności niezbędne dla ratowania zdrowia leki. Dodać też należy, że odrębną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] przyznano skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" na kwiecień 2020 r. w kwocie 400zł. Sytuacja skarżącego jest bez wątpienia trudna, jednak skarżący mimo trudnej sytuacji życiowej i materialnej posiada stały dochód, który choć niewielki to jednak stabilizuje sytuację finansową skarżącego. W ocenie Sądu stan, w którym znajduje się obecnie skarżący nie stanowi sytuacji nagłej, gdyż nie wiąże się z gwałtownym i zarazem drastycznym pogorszeniem się sytuacji skarżącego. Ponadto problemy zdrowotne, na które skarżący wskazał w trakcie wywiadu środowiskowego nie mają charakteru odosobnionego i niespotykanego. Do stwierdzenia, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy nie wystarczą także twierdzenia skarżącego, że sytuacja, w której się on obecnie znajduje nie została przez niego zawiniona, jest efektem braku pomocy ze strony miejscowego Ośrodka i działaniem komornika. W judykaturze i doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07; z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10; z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1622/11 i sygn. akt I OSK 1623/11; czy z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 336/12; http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W ocenie Sądu analiza materiału dowodowego zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie nie pozwala na uznanie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącego. Nie można pomijać także i tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2502/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Zasadnie organ pierwszej instancja podkreślił, że Skarżący nie może zakładać, iż środki z pomocy społecznej winny być każdorazowo przyznawane czy stanowić stałe źródło finansowego wsparcia. Nawet przy wielokrotnych podaniach o pomoc, organ zawsze musi indywidualnie i dogłębnie badać sytuację wnioskodawcy, który nie może oczekiwać obligatoryjnego i każdorazowego wsparcia finansowego w oczekiwanej formie i wysokości. W ocenie Sądu z akt administracyjnych wynika, że postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały natomiast wystarczająco uzasadnione w decyzjach. Mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego zostały także należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. W związku z powyższym brak podstaw do tego, aby przyjąć, że organy orzekające w niniejszej sprawie dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego, a także aby naruszyły normy prawne wynikające z przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.