II SAB/Gd 42/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada 2020 roku sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. zobowiązuje Prezesa Sądu Rejonowego do rozpoznania wniosku skarżącego o udostępnienie informacji publicznej z 2 kwietnia 2020 r. w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności, 2. stwierdza, że bezczynność, której dopuścił się Prezes Sądu Rejonowego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. UZASADNIENIE Wnioskiem z 2 kwietnia 2020 r., który wpłynął do Sądu Rejonowego 7 kwietnia 2020 r., R. S. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2018 zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 056 i 056s. Jednocześnie wnioskodawca zwrócił się o udostępnienie żądanych informacji na płycie CD/DVD. W odpowiedzi na ww. pismo z 2 kwietnia 2020 r. sąd w piśmie z 20 kwietnia 2020 r. zobowiązał R. S. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 20 zł w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu wniosku. Wobec nieuiszczenia w terminie opłaty kancelaryjnej zarządzeniem z 3 czerwca 2020 r. dokonano zwrotu wniosku o udostępnienie informacji R. S. W piśmie z 28 maja 2020 r. R. S. wniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w zakresie udostępnienia mu informacji objętej wnioskiem z 2 kwietnia 2020 r., wskazując że wbrew treści art. 15 ustawy o dostępie do informacji publicznej informacji mu nie udostępniono. Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie skarżący uczynił bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w odpowiedzi na złożony przez siebie wniosek z 2 kwietnia 2020 r. o udzielenie informacji publicznej. Z akt postępowania przed organem wynika, że zwrócił on wniosek skarżącemu ze względu na fakt, że nie uiścił on w terminie opłaty kancelaryjnej ustalonej za przekształcenie żądanej informacji w formę oczekiwaną przez wnioskodawcę (płyta CD/DVD). Analiza prawidłowości działania organu odmawiającego udzielenia informacji publicznej, prowadzi do wniosku, że zarówno wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej pod rygorem zwrotu wniosku jak i jego zwrot dokonany zarządzeniem z 3 czerwca 2020 r. zostały dokonane bez postawy prawnej. W świetle przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm., dalej: u.d.i.p.) nie budzi wątpliwości, że Prezes Sądu Rejonowego jest podmiotem zobowiązanym do udzielania informacji publicznych, będących w jego dyspozycji. Zgodnie bowiem z treścią art. 4 ust. 1 u.d.i.p. zobowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Z mocy zaś art. 173 Konstytucji RP sądom przyznano przymiot władzy publicznej, a jak stanowi art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 365 ze zm.) organem sądu rejonowego jest prezes tego sądu. Na wstępie zauważyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 2 u.d.i.p. dostęp do informacji publicznej jest bezpłatny, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w art. 15 cytowanej ustawy. Wskazany artykuł stanowi zaś, że jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek, podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom (ust. 1). Podmiot, o którym mowa w ust. 1, w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, powiadomi wnioskodawcę o wysokości opłaty. Udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, chyba że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek (ust. 2). W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zwrócił się o udzielenie mu żądanych informacji na płycie CD/DVD. Z tego względu, mając na uwadze brzmienie przytoczonych przepisów, zaistniała konieczność wezwania wnioskodawcy do uiszczenia stosownej opłaty. Wezwanie takie zostało skierowane do R. S. dnia 20 kwietnia 2020 r. Niemniej, wskazać należy że, nie można uzależniać udostępnienia informacji publicznej od uprzedniego wniesienia opłaty. Żaden przepis u.d.i.p. nie uzależnia bowiem udostępnienia informacji publicznej od uiszczenia tej opłaty. Ograniczenie prawa do informacji publicznej następuje wyłącznie z przyczyn, o których mowa w art. 5 u.d.i.p. oraz w art. 14 ust. 2 u.d.i.p. Wymóg uiszczenia opłaty został zaś skierowany do wnioskodawcy poprzez wskazanie, że w razie jej nie uiszczenia wniosek zostanie mu zwrócony bez rozpoznania. Tym samym organ zastosował wadliwe przepisy w zakresie wezwania do uiszczenia opłaty – art. 77 ust.1a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zamiast art. 15 u.d.i.p., nie dostrzegając, że powiadomienie o wysokości opłaty jest jedynie obligatoryjną i wstępną czynnością poprzedzającą samą czynność udostępnienia informacji publicznej, jednakże jej nie warunkującą. Innymi słowy, brak opłaty nie stanowi przeszkody do udostępnienia informacji publicznej przez organ. Obowiązek opłaty, o której mowa w art. 15 ustawy, będący obowiązkiem publicznoprawnym, podlega egzekucji administracyjnej w razie jej niewniesienia dobrowolnego przez podmiot, któremu udostępniono informację publiczną. Stąd stwierdzić należy, że zarówno wezwanie do uiszczenia opłaty pod rygorem zwrotu wniosku jak i sam zwrot wniosku bez jego merytorycznego rozpoznania zostały przez organ dokonane wbrew brzmieniu obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Z tych też względów skargę należało uznać za uzasadnioną co do zasady. Mając z kolei na względzie brzmienie art. 134 § 1 oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) należy także wyjaśnić czy żądana przez R. S. informacja stanowi informację publiczną w rozumieniu u.d.i.p. Prima facie nie jest wcale oczywiste, że treść sentencji i uzasadnienia wyroku sądowego stanowi informację publiczną, do której inne osoby – poza stronami i uczestnikami konkretnego postępowania sądowego – mogą uzyskać dostęp. Zakres przedmiotowy pojęcia "informacji publicznej" wyznacza art. 1 ust. 1 u.d.i.p., zgodnie z którym każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w ustawie. Użycie przez ustawodawcę pojęcia "każda" w stosunku do informacji o sprawach publicznych wskazuje na wyjątkowo szerokie potraktowanie zakresu przedmiotowego pojęcia informacji publicznej. W świetle powyższych uwag należy uznać, że orzeczenie sądowe stanowi informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Wniosek taki wypływa niewątpliwie z wykładni językowej wskazanego przepisu, gdyż wyrok sądowy będzie stanowił informację o sprawach publicznych, wydany został bowiem przez organ władzy publicznej (władzy sądowniczej, art. 10 Konstytucji) i w ramach jej działalności wykonywanej publicznie (zasada jawności sprawowania wymiaru sprawiedliwości, art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 9 ust. 1 k.p.c.). Niemniej, w świetle brzmienia art. 5 ust. 2 u.d.i.p. organ winien uwzględnić ograniczenie w dostępie do informacji publicznej ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Przy czym, ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa. Ponadto, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., organ może rozważyć zakres żądania w kontekście charakteru żądanej informacji jako informacji przetworzonej, co zgodnie z powołanym przepisem obejmuje uprawnienia do jej uzyskania w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. W konsekwencji, spotykaną w praktyce podstawą do odmowy udostępnienia informacji publicznej w postaci wyroków sądowych określonej kategorii jest wskazanie, że wyroki te – po usunięciu danych osobowych stron postępowania, podlegających ochronie na mocy przepisów o ochronie danych osobowych – stanowią informację publiczną przetworzoną, a więc wymagającą wykazania przez wnioskodawcę, że uzyskanie tej informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Takiej analizy z oczywistych względów w niniejszej sprawie zabrakło. Podkreślić należy, że najczęściej żądane informacje w postaci wyroków sądowych wraz z uzasadnieniami będą się odnosiły do dokumentów z usuniętymi danymi osobowymi stron postępowania, bowiem nie cel "poznania" stron postępowania, ale poznania argumentacji sądu i przeprowadzonego wywodu co do zastosowanych przepisów prawa będzie uzasadnieniem dla uzyskania informacji. Niezależnie jednak od celu, którego wnioskodawca nie musi wykazywać na podstawie art. 2 u.d.i.p., trzeba wyraźnie wskazać, że co do zasady żądanie udostępnienia informacji o wyrokach sądowych w danej kategorii spraw z usuniętymi danymi osobowymi nie będzie stanowiło informacji przetworzonej, a stąd - powinno skutkować udostępnieniem niezwłocznie na wniosek. Definicja informacji przetworzonej jest bowiem sformułowana w doktrynie i orzecznictwie i wykonanie prostych czynności technicznych nie powoduje przekształcenia informacji w informację przetworzoną. Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzić należy, że żądana przez R. S. informacja jest informacją publiczną w rozumieniu u.d.i.p., a dodatkowo nie stanowi ona informacji przetworzonej. Tym samym Prezes Sądu Rejonowego był zobowiązany do jej udostępnienia zgodnie z wnioskiem po uprzednim usunięciu danych indywidualizujących strony postępowania, a skoro tego nie uczynił – pozostaje w bezczynności. O bezczynności organu administracji publicznej można mówić wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadząc postępowanie, mimo istnienia ustawowego obowiązku nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, czy też nie podejmuje innej stosownej czynności. Przy badaniu zasadności skargi na bezczynność organu administracji nie ma znaczenia z jakich powodów określony akt, czy czynność nie została dokonana przez organ. Przy czym, sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienia sprawy. W świetle powyższego dla uznania bezczynności organu konieczne jest ustalenie, że organ administracji był zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do wydania decyzji, aktu lub podjęcia określonych czynności we wskazanym terminie i mimo to nie podejmuje działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi. Bezczynnością jest również rozstrzygnięcie sprawy w niewłaściwej formie, przy czym za niewłaściwą formę rozstrzygnięcia należy uznać pozostawienie podania bez rozpoznania w sytuacji, gdy nie zachodziły ku temu przesłanki (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2013 r., sygn. akt I OPS 2/13). Z opisaną sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Prezes Sądu Rejonowego nie rozpoznał bowiem wniosku skarżącego uznając wadliwie, że na przeszkodzie ku temu stał brak wniesienia opłaty za przekształcenie informacji w formę wskazaną we wniosku. Organ zamiast rozpoznać wniosek skarżącego merytorycznie zakończył postępowanie zarządzeniem o zwrocie wniosku, wywierającym negatywne dla strony skutki procesowe. W ocenie sądu, zaistniały zatem okoliczności, które definiowane są w doktrynie i orzecznictwie jako stan bezczynności. Podkreślić jednak należy, że organ nie zlekceważył wniosku skarżącego, lecz niezwłocznie po jego złożeniu podjął kroki w celu jego załatwienia, zawiadamiając stronę o konieczności uiszczenia opłaty pod rygorem jego zwrotu. Co prawda organ tkwił w błędnym przekonaniu co do prawidłowości załatwienia sprawy i zasadności zwrotu, co skutkowało nierozpoznaniem wniosku. W tej sytuacji uznać należy, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym – na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. - orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku. Natomiast, skoro przyjęte przez organ stanowisko co do formy załatwienia niniejszej sprawy okazało się nieprawidłowe i pozostaje on w bezczynności odnośnie złożonego wniosku o udostępnienie informacji publicznej, to zgodnie z treścią art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało go zobowiązać do jego rozpoznania (punkt 1 sentencji wyroku) w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt sprawy wraz z wyrokiem opatrzonym stwierdzeniem o jego prawomocności. O kosztach postępowania nie orzeczono, gdyż skarżący korzystał z ustanowionego na jego rzecz prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przy czym, o kosztach należnych pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu orzeka w odrębnym orzeczeniu referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. W niniejszej sprawie dotyczącej bezczynności organu administracji publicznej sąd orzekł na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.