II SA/Rz 928/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2020 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a.") i art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."), Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy (dalej: "Wójt") z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania E. H. (dalej: "Skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że Skarżąca składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na babcię oświadczyła, że rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, mąż posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na czas stały, ona zaś, jako wnuczka jest krewną w linii prostej. Pozostają jeszcze zstępni osoby wymagającej opieki: córka (matka Skarżącej) i syn, których obciąża obowiązek alimentacyjny. Córka osoby wymagającej opieki ma niestałą pracę, często za granicą, zaś syn jest już emerytem. W sprawie to córka i syn są zobowiązani w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad matką. Ponadto ustalony stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ustalono od [...] listopada 2019 r., kiedy osoba niepełnosprawna była w wieku 77 lat, zatem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia określonego w ustawie wieku (odpowiednio 18 i 25 lat). Wejście zaś w życie wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07 oraz z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 nie spowodowało ani uchylenia art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenia decyzji wydanych na ich podstawie, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność powstała w okresie do ukończenia 18 lub 25 roku życia. W odwołaniu Skarżąca zarzuciła, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził TK w wyroku z dnia 21 października 2014 r. oraz że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wnuczki. Kolegium zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję Wójta. Wskazało, że brak jest możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Przyznanie świadczenia naruszyłoby w takiej sytuacji art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. Przepis ten był przedmiotem oceny TK, który orzekł o jego niezgodności z Konstytucją w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Mimo to norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. nadal pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę do przyznania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto pozostają bliżsi stopniem zstępni, których obowiązek alimentacyjny obciąża w pierwszej kolejności. Pozostawanie w zatrudnieniu osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, jest wyborem świadomym i skoro obowiązek nie może przybrać świadczenia pomocy w formie starań osobistych, to może polegać na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni, w tym członka rodziny. Dopiero gdy osoba taka wybiera rezygnację z zatrudnienia, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, może wówczas ubiegać się o pomoc państwa w formie świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: - prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, - rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2020 r. Skarżąca działająca przez fachowego pełnomocnika, wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad babcią legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym; z orzeczenia wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Po przeprowadzeniu postępowania Wójt, decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., nie kwestionując sprawowania opieki, odmówił przyznania świadczenia, ponieważ przed Skarżącą pozostają bliżsi stopniem zstępni (syn i córka), którzy w pierwszej kolejności są zobowiązani do sprawowania opieki. Organ wskazał również na art. 17 ust. 1b u.ś.r., który to przepis, mimo wyroków TK w sprawie sygn. akt P 27/07 oraz K 38/13, nie został uchylony. Decyzja ta, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, utrzymana został w mocy rozstrzygnięciem stanowiącym przedmiot skargi. Kolegium wskazało, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej naruszyłoby art. 17 ust. 1b u.ś.r. Drugą przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że do sprawowania opieki są bliżsi zstępni, tj. syn i córka, których w pierwszej kolejności obciąża obowiązek alimentacyjny. II. Zasadnie skarga zarzuca naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego. Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (wszedł w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r., poz. 1443) Trybunał stwierdził, że w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji, w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. np. wyroki NSA z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16). Organy nie uwzględniły skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jednakże naruszenie prawa materialnego w tym zakresie nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem trafnie oceniły stan faktyczny w powiązaniu z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. III. Trafnie organy wskazały na brak podstaw do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia, z uwagi na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobami, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. są osoby, na których, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128-133), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie zaś z art. 129 § 1 K.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Wymaga podkreślenia, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązał wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć również treści art. 132 K.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 7 lipca 2020 r. sygn. II SA/Op 126/20). W realiach sprawy Sąd stwierdza, że skoro syn i córka niepełnosprawnej babci żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to osoby te (syn – emeryt oraz córka pracująca dorywczo za granicą) są w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji matki (babci Skarżącej). Obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza bowiem obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w świetle art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak już wyżej wskazano, zarówno syn, jak i córka spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie zostali wykluczeni z tego obowiązku. Nie został więc spełniony warunek, o jakim mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku Skarżącej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną babcią (por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2016 r. sygn. I OSK 2414/15). Prowadzi to do wniosku, że zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. jest niezasadny. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), skargę oddalił.