II SA/Łd 765/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant Agata Brolik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2008 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...]. nr [...]. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. M. odmówił J. C. przyznania od 1 września 2006 r. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na syna J. C. Wydając decyzję organ wskazał jako podstawę prawną przepis art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Decyzję uzasadniono faktem, że skarżąca jest panną, ojciec jej syna J. nie jest znany, jednak do członków rodziny skarżąca podaje konkubenta J. C., z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wychowuje syna. W związku z powyższym nie spełnia ona warunków do przyznania w. w. świadczenia rodzinnego. Od decyzji nr [...] skarżąca wniosła odwołanie wyjaśniając, że w dalszym ciągu jest panną, zamieszkuje wspólnie z synem J. oraz konkubentem J. C. i czwórką wspólnych dzieci. Prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Syn skarżącej J. nie ma ustalonego ojcostwa i nie ma na niego zasądzonych alimentów. Konkubent skarżącej nie ma obowiązku alimentacyjnego wobec jej syna J. Skarżąca podniosła, że zgodnie z obowiązującymi od 1 września 2005 r. przepisami, opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Skarżąca podniosła, że jej konkubent nie wystąpił z takim wnioskiem, zatem faktycznym opiekunem jej dziecka J. jest tylko ona. Stwierdziła ponadto, że spełnia ustawowe przesłanki osoby samotnie wychowującej dziecko, gdyż jest panną i nie wychowuje syna J. wspólnie z jego ojcem. Nie zostało również zasądzone na jego rzecz świadczenie alimentacyjne, ponieważ ojciec J. jest nieznany. Decyzją wydaną w dniu [...] nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. T. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i odmówiło przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na syna skarżącej J. C. Organ odwoławczy stwierdził, że wydając zaskarżoną decyzję organ I instancji jako podstawę prawną podał art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przytoczył treść tego przepisu w uzasadnieniu decyzji podając jednak, że wynika ona z art. 3 pkt 17 a tej ustawy. Organ odwoławczy zauważył, że w. w. przepisy zasadniczo różnią się treścią, a poza tym przepis art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych już nie obowiązuje, gdyż utracił moc z dniem 31 grudnia 2005 r., zgodnie z ust. 2 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (Dz. U. nr 95, poz. 806). Przepis ten został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 18 , art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 Konwencji o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r., nr 120, poz. 526). Z tego względu przepis art. 3 pkt. 17 nie mógł stanowić podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Kolegium stwierdziło jednakże, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego na syna, powołując się na przepisy art. 11 a ust. 1 i art. 3 pkt 17 a (obowiązujący od 1 stycznia 2006 r.) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy podniósł bowiem, że skarżąca pomimo, iż jest panną i nie wychowuje syna J. z jego ojcem, nie spełnia przesłanek ustawowej definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko", określonej w art. 3 pkt 17 a ustawy, ponieważ czworo dzieci wychowuje wspólnie z ich ojcem. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Podniosła, że fakt zamieszkiwania z konkubentem i wychowywania z nim czwórki ich wspólnych dzieci nie przesądza automatycznie, że nie jest ona matką samotnie wychowującą syna, J. C. Skarżąca ponownie wskazała, że jej syn J. C. nie ma ustalonego ojcostwa i nosi jej nazwisko. Tylko ona jest jego opiekunem prawnym i faktycznym, konkubent zaś nie ma względem dziecka żadnych praw ani obowiązków, w tym także obowiązku alimentacyjnego. Podniosła, że jej syn przed 1 maja 2004 r. nie otrzymywał alimentów z Funduszu Alimentacyjnego z powodu nieustalonego ojcostwa, natomiast po tym okresie ona korzystała z dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, przez dwa kolejne okresy zasiłkowe (od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. i 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r.). Odnosząc się do treści decyzji Kolegium, wskazującej w uzasadnieniu przepis art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2005 r. i przepis art. 17 a tej ustawy obowiązujący od 1 stycznia 2006 r., które definiują osobę samotnie wychowującą dziecko, wyraziła wątpliwość, czy istotnie przepis art. 3 pkt 17 nie obowiązuje. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ zauważył ponadto, że poprzednio obowiązujący przepis art. 3 pkt 17 ustawy oświadczeniach rodzinnych odmiennie definiował osobę samotnie wychowująca dziecko. Zgodnie z tym przepisem pojęcie "osoba samotnie wychowująca dziecko" oznaczało pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. W poprzednich okresach zasiłkowych J. C. spełniała warunki osoby samotnie wychowującej dziecko, określone tym przepisem. Wydanym na rozprawie w dniu 2 lutego 2007 r. postanowieniem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zawiesił postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, z uwagi na fakt, iż postanowieniem z dnia 24 lutego 2006 r. o sygn. akt. II SA/Łd 1242/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 139 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodność art. 2 pkt 5 lit. a i art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. 120, nr 120 z 1991 r., poz. 526 ze zm.). Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2006r., w sprawie o sygn.akt II SA/Gd 374/06 z analogicznym wątpliwościami co do treści przepisu art. 3 pkt 17a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej wystąpił natomiast do Trybunału Konstytucyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06 Trybunał Konstytucyjny orzekł że: 1. art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. 2. art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. 3. art. 29 ust. 1 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Postanowieniem z dnia 30 września 2008 roku podjęto zawieszone w niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p. p. s. a., decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b), 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zgodnie z brzmieniem art. 145 a § 1 k. p. a., można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej, stanowił między innymi przepis art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r., nr 139 poz. 992 ze zm.). Zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 17 a, ilekroć w powołanej ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W myśl natomiast obowiązującego wcześniej art. 3 pkt 17 powołanej ustawy, osoba samotnie wychowująca dziecko oznaczała pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Przepis ten z dniem 1 września 2005 r. został uznany za niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. Przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt I 16/04 (Dz. U. nr 95, poz. 806), dotyczył jednak przepisu art. 3 pkt 17 ustawy, przed jego zmianą, dokonaną przez przepis art. 27 pkt 2 lit g. ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., nr 86 poz. 732). Oceną zgodności z prawem, wskazanych wyżej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych zajmował się Trybunał Konstytucyjny również w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r., w sprawie o sygn. akt P 18/06, orzekając, m.in. że 1. art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). 2. art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Następstwem powyższego jest utrata mocy obowiązującej przywołanych przepisów, a przy badaniu legalności zaskarżonej decyzji, konieczne jest uwzględnienie treści przedmiotowego wyroku. W dacie wyrokowania zatem, przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia przez organy nie obowiązywały, bowiem wyeliminowane zostały z porządku prawnego ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że odpadła również podstawa rozstrzygnięcia zastosowania przez organy. Stan ten wypełnia znamiona dyspozycji art. 145 a § 1 k. p. a., stanowiąc podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Jak wynika natomiast z wyżej przytoczonych przepisów, sąd administracyjny ma obowiązek uchylić zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro zatem okoliczność stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania, to taka regulacja prawna uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta T. M. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p. p. s. a. w zw. z art. 135 p. p. s. a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. Z uwagi na charakter prawny zaskarżonej decyzji (nie podlegającej wykonaniu i nie nadającej się do wykonania) za bezprzedmiotowe uznano orzekanie w trybie art. 152 p.p.s.a. w sprawie jej niewykonywania. A.B.