II GNP 4/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi P. N. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2736/12 w sprawie ze skargi P. N. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej postanawia: odrzucić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. UZASADNIENIE I Wyrokiem z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2736/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę P. N. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r., w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik skarżącego, działający w jego imieniu z urzędu, sporządził opinię o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. II W terminie ustawowym skarżacy wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wskazanego wyżej, prawomocnego wyroku WSA w W., opierając ją na art. 285a § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wyrok zaskarżył w całości zarzucając naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 13k ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt.3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 460; dalej u.d.p.) przejawiające się w utrzymaniu w mocy decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r., utrzymującej w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. o nałożeniu na Skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3.000,00 zł za przejazd odcinkiem drogi krajowej 7, a tym samym doprowadzenie do wielokrotnego naliczenia kary pieniężnej za jeden przejazd odcinkiem drogi krajowej nr 7, podczas gdy przepis ten nie przewiduje możliwości wielokrotnego wymierzenia kary za jeden przejazd danym odcinkiem drogi, zaś kara za przejazd została już nałożona zarówno decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r., utrzymaną w mocy decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2012 r., objętą postępowaniem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W., VI Wydział, sygn. akt: VI SA/Wa 264/13, zakończonym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt: 1089/14, jak również decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. utrzymaną w mocy decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r., objęta zakończonym postępowaniem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W., VI Wydział, sygn. akt: VI SA/Wa 2738/12; 2. przepisów postępowania, tj. - art. 145 §1 ust. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: k.p.a.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2012 r., utrzymującej w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej, pomimo że powyższe decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa procesowego, tj. następujących przepisów: - art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego (z dnia [...] października 2012 r. utrzymującej w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej, pomimo że w toku postępowania administracyjnego ograniczony został czynny udział skarżącego w postępowaniu poprzez bezpodstawne zaniechanie przez organ przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, o który wnioskował skarżący, na okoliczność prawidłowego działania systemu VIA TOLL w dacie przejazdu przez skarżącego, pomimo że okoliczność ta nie została jednoznacznie wyjaśniona przez organ, zaś z zebranego w sprawie materiału dowodowego, na pierwszy rzut oka wynika, iż powyższa kwestia, będąca kwestią kluczową, budzi wątpliwości, których z całą pewnością nie wyjaśniają pisma złożone przez firmę K. Sp. z o.o.; - art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zaniechanie wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, przejawiające się w (i) zupełnym zaniechaniu wyjaśnienia przyczyn braku odpowiednich kwot na koncie skarżącego w dniu dokonywania przejazdu wskazanym odcinkiem drogi płatnej o godz. 22:17:32, podczas gdy zarejestrowane przejazdy skarżącego w nieodległych sekwencjach czasowych, zarówno przed ww. godziną, jak i po niej (w tym m.in. o godz.: 22:12 oraz 22:22) nie wskazywały na nieuiszczenie opłaty elektronicznej; (ii) zupełnym zaniechaniu ustalenia czy system poboru opłat działał prawidłowo w czasie przejazdu skarżącego; (iii) zupełnym zaniechaniu wyczerpującego zbadania argumentacji podniesionej przez skarżącego, a w konsekwencji na bezkrytycznej akceptacji informacji udzielanych przez spółkę K., co do których można mieć zastrzeżenia, czy odpowiadają w pełnym zakresie materii niniejszej spawy (iv) oraz poprzez dokonanie rażąco błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, przejawiające się w uznaniu za wiarygodne subiektywnych twierdzeń podmiotu odpowiedzialnego za obsługę systemu VIA TOLL i uznaniu jedynie na tej podstawie, że skarżący nie uiścił wymaganej opłaty, pomimo braku jakichkolwiek ku temu podstaw. Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem objętego skargą wyroku oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto autor skargi wskazał, że zaskarżony wyrok "narusza podstawowe zasady porządku prawnego i prawa obywatela", a jego wykonanie spowoduje, że "skarżący poniesie wysoką szkodę" w postaci "ściągnięcia bezpodstawnie nałożonych kar". Podniósł także, że wzruszenie wyroku nie było możliwe w drodze innych środków prawnych, gdyż "postępowanie pełnomocnika z urzędu" doprowadziło do sytuacji, w której wniesienie skargi kasacyjnej "nie było możliwe". III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 285a § 1 p.p.s.a. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Z kolei art. 285a § 2 p.p.s.a. stanowi, że skarga, o której mowa w § 1, przysługuje również w wyjątkowych przypadkach od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych. Zakresem normy z art. 285a § 2 p.p.s.a. objęte są zatem w wyjątkowych sytuacjach prawomocne orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, np. nie wniosły skargi kasacyjnej lub nie wniosły skargi o wznowienie postępowania, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych, np. istnieją przesłanki i termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W takim przypadku strona wnosząca skargę na podstawie art. 285a § 2 p.p.s.a. obowiązana jest w skardze tej - poza innymi warunkami wymienionymi w art. 285e § 1 p.p.s.a. - wykazać, że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi (art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a.). Skargę, która nie spełnia wymagań określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA m.in.: z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I ONP 14/11, z dnia 17 grudnia 2010 r. o sygn. akt I ONP 16/10, z dnia 19 czerwca 2012 r. o sygn. akt II FNP 11/12, z dnia 21 sierpnia 2015 r. sygn. akt II GNP 3/15 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie. Wnosząc o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 285a § 2 p.p.s.a. jej autor nie wykazał, że zachodzi wyjątkowy przypadek, o którym mowa w tym przepisie, do czego zobligowany jest na podstawie art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a. Jako wypełnienie obowiązku określonego w art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a. nie można w szczególności przyjąć stwierdzeń, że "sytuacja skarżącego w identycznych sprawach została potraktowana odmiennie, a zadecydował o tym jedynie kilkumiesięczny upływ czasu"; "sytuacja taka jest rażąco niesprawiedliwa w odczuciu skarżącego i narusza jego prawo do sprawiedliwego rozpoznania sprawy" (pkt 29 skargi). Nie sposób uznać, że takie stwierdzenia to wskazanie okoliczności, pozwalających na przyjęcie, że w sprawie rzeczywiście wystąpił wyjątkowy przypadek. Należy zgodzić się z poglądem, że zmiana kierunku orzecznictwa nie może być uznana za wyjątkowy przypadek (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Wydawnictwo C.H. Beck; Warszawa 2015, s. 1148). Uzasadnienie skargi nie zawiera także wskazania, które konkretnie podstawowe zasady porządku prawnego lub konstytucyjne wolności albo prawa człowieka i obywatela zostały naruszone na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia. Treść zarzutów skargi oraz ich uzasadnienie świadczą natomiast o tym, że autor skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia błędnie kwalifikuje ten środek prawny jako kolejny, instancyjny środek odwoławczy, którego uwzględnienie mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia. Takie stanowisko nie znajduje jednak oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Należy też zauważyć, że z jednej strony autor w punkcie 31 skargi stwierdza, że "wzruszenie zaskarżonego wyroku nie było możliwe w drodze innych środków prawnych" (co należy zakwalifikować jako sytuację wymienioną w art. 285a § 1 p.p.s.a.), z drugiej zaś strony jako podstawę wniesienia skargi wskazuje art. 285a § 2 p.p.s.a. Okoliczności wymienione w § 1 i § 2 omawianego przepisu traktować należy rozłącznie, co oczywiste jest jeśli weźmie się pod uwagę jego konstrukcję, tj. sformułowanie zasady (w art. 285a § 1 p.p.s.a.) oraz wyjątku od tej zasady (w art. 285a § 2 p.p.s.a.). Elementarne reguły rozumowań logicznych wykluczają możliwość wystąpienia sytuacji, na którą mimo to powołuje się skarżący, że te same okoliczności faktyczne kwalifikują się zarówno pod hipotezę normy mającą charakter zasady, jak i pod hipotezę normy, która stanowi wyjątek od tej zasady (por. postanowienie NSA z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt II FNP 15/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.