I Ca 303/20

<p>Sygn. akt I.Ca 303/20</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 26 listopada 2020 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w składzie następującym:</p> <table> <colgroup> <col width="167"/> <col width="431"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSO Małgorzata Szostak-Szydłowska (spr.)</p> </td> </tr> </table> <p>Sędziowie: SSO Joanna Walczuk</p> <p>SSO Elżbieta Iwona Cembrowicz</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2020 roku w Suwałkach</p> <p>na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z powództwa<strong> <!-- --> <em> <!-- --> <span class="anon-block">B. W.</span> </em> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <em> <!-- --> <span class="anon-block">Z. A.</span>, <span class="anon-block">W. K.</span> i <span class="anon-block">E. K.</span> </em> </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->o zniesienie służebności</em> </strong> </p> <p>na skutek apelacji powoda <span class="anon-block">B. W.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Ełku</p> <p>z dnia 20 lipca 2020 r., sygn. akt I.C 460/19</p> <p>uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Ełku do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.</p> <p> <em> <!-- -->SSO Małgorzata Szostak-Szydłowska SSO Joanna Walczuk SSO Elżbieta Iwona Cembrowicz</em> </p> <p>Sygn. akt I Ca 303/20</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powód <span class="anon-block">B. W.</span> wystąpił z pozwem przeciwko <span class="anon-block">Z. A.</span>, <span class="anon-block">W. K.</span> i <span class="anon-block">E. K.</span>, w którym domagał się zniesienia służebności gruntowej, obciążającej nieruchomość położoną w <span class="anon-block">E.</span>, oznaczoną w ewidencji gruntów jako <span class="anon-block">działka nr (...)</span> o powierzchni 0,0305 ha, ustanowionej nieodpłatnie, na czas nieoznaczony i polegającej na prawie przechodu i przejazdu na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego nieruchomości oznaczonych jako działka o <span class="anon-block">numerze geodezyjnym (...)</span> o powierzchni 0,0453 ha (aktualnie należąca do pozwanego <span class="anon-block">Z. A.</span>) oraz działka o <span class="anon-block">numerze geodezyjnym (...)</span> o powierzchni 0,01265 ha (aktualnie należąca do pozwanych <span class="anon-block">E.</span> i <span class="anon-block">W.</span> małżonków <span class="anon-block">K.</span>). Uzasadniając swoje roszczenie wskazał, iż służebność ustanowiona aktem notarialnym z dnia 12 grudnia 2018 r. Repertorium A <span class="anon-block">(...)</span> utraciła wszelkie znaczenie dla nieruchomości władnących.</p> <p>Pozwany <span class="anon-block">Z. A.</span> wniósł o oddalenie powództwa w stosunku do niego i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów według norm przepisanych. Zaprzeczył, aby służebność przechodu i przejazdu przez należącą do powoda nieruchomość o <span class="anon-block">numerze geodezyjnym (...)</span> utraciła dla niego znaczenie, albowiem nieruchomość ta jest przez niego wykorzystywana jako droga dojazdowa do jego nieruchomości i miejsce parkowania pojazdów przekazanych mu do naprawy, a nadto jest także drogą ewakuacyjną i przeciwpożarową. Pozwany wskazał również, iż toczy się przed Sądem Rejonowym w Ełku sprawa z jego powództwa przeciwko <span class="anon-block">B.</span> i <span class="anon-block">T.</span> małżonkom <span class="anon-block">W.</span> o przewrócenie naruszonego posiadania służebności gruntowej (sygn. akt I C 672/19).</p> <p>Pozwani <span class="anon-block">E.</span> i <span class="anon-block">W.</span> małżonkowie <span class="anon-block">K.</span> natomiast uznali powództwo przyznając, że nie korzystają z opisanej w pozwie służebności gruntowej i wnieśli o nieobciążanie ich kosztami postępowania.</p> <p>Sąd Rejonowy w Ełku wyrokiem z dnia 20 lipca 2020 r., sygn. akt I C 460/19, oddalił powództwo w całości i zasądził od powoda <span class="anon-block">B. W.</span> na rzecz pozwanego <span class="anon-block">Z. A.</span> kwotę 497,00 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu.</p> <p>Sąd Rejonowy ustalił, iż powód <span class="anon-block">B. W.</span> jest właścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej wraz z żoną <span class="anon-block">T. W.</span> nieruchomości położonej w <span class="anon-block">E.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> nr geodezyjny <span class="anon-block"> (...)</span>, dla której prowadzona jest przez V Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Ełku <span class="anon-block">księga wieczysta (...)</span>. Użytkownikiem wieczystym działki o nr geodezyjnym <span class="anon-block"> (...)</span> o powierzchni 0,0453 ha jest pozwany <span class="anon-block">Z. A.</span>, zaś użytkownikami wieczystymi działki o nr geodezyjny <span class="anon-block"> (...)</span> o powierzchni 0,01265 ha są pozwani <span class="anon-block">E.</span> i <span class="anon-block">W.</span> małżonkowie <span class="anon-block">K.</span>.</p> <p>W przedmiotowej sprawie - jak zaznaczył Sąd pierwszej instancji - <span class="anon-block">B. W.</span> samodzielnie wystąpił z roszczeniem o zniesienie służebności na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 295)">art. 295 k.c.</a> Roszczenie o zniesienie służebności nie ma natomiast charakteru określonego w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 209)">art. 209 k.c.</a> Powód nie wskazał <span class="anon-block">T. W.</span> jako osoby także legitymowanej czynnie do wytoczenia powództwa, podczas gdy wytoczyć je winni oboje małżonkowie, co przesądziło o jego oddaleniu powództwa. Ponadto, jak zauważył Sąd Rejonowy, uznanie powództwa przez małżonków <span class="anon-block">E.</span> i <span class="anon-block">W. K.</span> nie może być skuteczne, gdyż nie zostało złożone wobec drugiej osoby uprawnionej - <span class="anon-block">T. W.</span>.</p> <p>O kosztach procesu Sąd I instancji rozstrzygnął zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> w zw. z § 5 pkt 3) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).</p> <p>Apelację od wyroku Sądu Rejonowego w całości złożył powód <span class="anon-block">B. W.</span>, zarzucając jednocześnie temu Sądowi naruszenie:</p> <p>1)  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 70)">art. 70</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 68;art. 68 § 1)">art. 68 § 1 k.p.c.</a> poprzez niezbadanie, czy złożone przez pełnomocnika strony powodowej przy pierwszej czynności procesowej pełnomocnictwo obejmowało także umocowanie do reprezentowania współwłaściciela nieruchomości obciążonej, tj. <span class="anon-block">T. W.</span> oraz niewyznaczenie w celu uzupełnienia braków formalnych odpowiedniego terminu, lub nie dopuszczenie tymczasowo do czynności pełnomocnika niemającego należytego umocowania z zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki te będą uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę;</p> <p>2)  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 2)">art. 316 § 2 k.p.c.</a> poprzez nieotwarcie na nowo rozprawy, jeżeli tak istotne okoliczności w postaci braku pełnego umocowania pełnomocnika strony powodowej Sąd dostrzegł dopiero po jej zamknięciu;</p> <p>3)  naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 231)">art. 231 k.p.c.</a> poprzez nieuznanie faktycznego pełnomocnictwa udzielonego pełnomocnikowi przez <span class="anon-block">T. W.</span>, jeżeli wniosek taki można było wyprowadzić z innych ustalonych faktów, tj. nie kwestionowania tego faktu przez pozwanego (domniemanie faktyczne).</p> <p>Wskazując na powyższe zarzuty powód <span class="anon-block">B. W.</span> wniósł o dopuszczenie dowodu ze załączonego do apelacji pełnomocnictwa z dnia 10 kwietnia 2019 r. udzielonego przez <span class="anon-block">T. W.</span> występującemu w procesie pełnomocnikowi powoda i pisma zawierającego uznanie powództwa przez pozwanych <span class="anon-block">W. K.</span> i <span class="anon-block">E. K.</span> także wobec <span class="anon-block">T. W.</span>, a także o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa lub orzeczenie zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem 5.000,00 zł oraz zasądzenie od pozwanego <span class="anon-block">Z. A.</span> na rzecz powoda kosztów procesu z uwzględnieniem kosztów postępowania odwoławczego; ewentualnie powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.</p> <p>Pozwany <span class="anon-block">Z. A.</span> wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, oddalenie wszystkich wniosków dowodowych przedstawionych w apelacji oraz oddalenie wniosku dotyczącego zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem, gdyż wniosek ten prowadzi do rozszerzenia pierwotnego żądania pozwu.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja powoda <span class="anon-block">B. W.</span> jest zasadna, o ile zmierza do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, choć nie z powodu naruszenia przepisów prawa zarzuconych przez powoda.</p> <p>Zarzuty apelacji są bezzasadne.</p> <p>Przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 70)">art. 70</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 68;art. 68 § 1)">art. 68 § 1 k.p.c.</a> nie znajdują na gruncie niniejszej sprawy zastosowania, gdyż dotyczą one braków w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo braków w składzie właściwych organów osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych pozbawionych osobowości prawnej, a nie – jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – braków w zakresie legitymacji procesowej czy opisanego w apelacji braku w zakresie umocowania pełnomocnika.</p> <p>Nie jest zasadnym również zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316;art. 316 § 2)">art. 316 § 2 k.p.c.</a> poprzez nieotwarcie przez Sąd Rejonowy zamkniętej rozprawy, gdyż okoliczność, iż nieruchomość obciążona opisaną w pozwie służebnością jest przedmiotem wspólności ustawowej powoda i jego żony <span class="anon-block">T. W.</span> nie jest okolicznością, która ujawniła się dopiero po zamknięciu rozprawy, lecz wynikała już z załączonych do pozwu dokumentów.</p> <p>Także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 231)">art. 231 k.p.c.</a>, zdaniem Sądu Okręgowego, nie zasługuje na uwzględnienie. Wyłączny sposób wykazania pełnomocnictwa procesowego przed sądem jest uregulowany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 89)">art. 89 k.p.c.</a> Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 89;art. 89 § 1)">art. 89 § 1 k.p.c.</a>, pełnomocnik jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa wraz z odpisem dla strony przeciwnej. W toku sprawy pełnomocnictwo może być udzielone ustnie na posiedzeniu sądu przez oświadczenie złożone przez stronę i wciągnięte do protokołu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 89;art. 89 § 3)">art. 89 § 3 k.p.c.</a>). Udzielenie pełnomocnictwa jest czynnością jednostronną prowadzącą do wskazania przez stronę postępowania osoby, która z jej woli powinna ją reprezentować w sprawie. Zakres, czas trwania i skutki prawne tej czynności regulują przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 89)">art. 89 k.p.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 91;art. 92)">art. 91 i art. 92 k.p.c.</a> Momentem skutecznego umocowania adwokata, radcy prawnego czy innej osoby jest względem sądu nie tyle złożenie do akt podpisanego pełnomocnictwa, czy data wystawienia dokumentu pełnomocnictwa, co połączenie przez pełnomocnika złożenia pełnomocnictwa z czynnością procesową (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 89;art. 89 § 1)">art. 89 § 1 k.p.c.</a>). Z uwagi na charakter przepisów proceduralnych, które co do zasady powinny być wykładane ściśle, oraz określoną w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 89;art. 89 § 1)">art. 89 § 1 k.p.c.</a> korelację czasową i rygory formalne niedopuszczalne jest ustalanie istnienia stosunku pełnomocnictwa w drodze domniemania faktycznego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 231)">art. 231 k.p.c.</a> </p> <p>Wszystkie zatem zarzuty apelującego nie mogły odnieść zamierzonego skutku.</p> <p>Konsekwencją przyjętego w Polsce systemu apelacji pełnej jest jednak, że Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę, a nie tylko apelację (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 378;art. 378 § 1)">art. 378 § 1 k.p.c.</a>). Przy założeniu, że legitymacja procesowa jest przesłanką procesową, Sąd ten, podobnie jak Sąd pierwszej instancji, musi z urzędu czuwać nad tym, czy nie zachodzi jej brak, w tym sytuacja, w której po stronie czynnej lub po stronie biernej nie występują wszystkie podmioty, których łączny udział w sprawie jest konieczny (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 202)">art. 202</a> zd. trzecie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1</a> zd. pierwsze <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">k.p.c.</a>, por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). W wypadku bowiem uznania, że legitymacja procesowa jest przesłanką merytoryczną, Sąd drugiej instancji także z urzędu musi – analogicznie, jak Sąd pierwszej instancji – oceniać, czy nie zachodzi jej brak, w tym sytuacja, w której po stronie czynnej lub po stronie biernej nie występują wszystkie podmioty, których łączny udział w sprawie jest konieczny, stosując prawo materialne do ustalonego przez siebie stanu faktycznego sprawy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 382)">art. 382 k.p.c.</a>, por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55).</p> <p>Skoro Sąd drugiej instancji sam musi uwzględniać brak legitymacji procesowej, to musi wyciągnąć z tego konsekwencje dla swojego postępowania niezależnie od treści zarzutów apelacyjnych. Dla postępowania Sądu drugiej instancji nie ma zatem znaczenia, czy w apelacji wytknięto albo nie wytknięto naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 195;art. 195 § 1)">art. 195 § 1 k.p.c.</a> w razie, gdy Sąd pierwszej instancji błędnie nie zastosował tego przepisu. Różnica jednak między Sądem drugiej instancji a Sądem pierwszej instancji w rozważanym zakresie polega na tym, że Sąd drugiej instancji, w przeciwieństwie do Sądu pierwszej instancji, przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 195;art. 195 § 1)">art. 195 § 1 k.p.c.</a> z mocy wyraźnego wyłączenia ustawowego nie może zastosować (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1</a> zd. drugie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">k.p.c.</a>).</p> <p>W okolicznościach niniejszej prawy zauważyć należy, że – jak wynika z motywów zaskarżonego wyroku – Sąd pierwszej instancji nie miał wątpliwości co do koniecznego udziału w sprawie, w której rozpatrywane jest roszczenie o zniesienie służebności, obojga właścicieli nieruchomości obciążonej. Jak prawidłowo bowiem ustalił Sąd Rejonowy, <span class="anon-block">T. W.</span> i powód <span class="anon-block">B. W.</span> są właścicielami na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości położonej w <span class="anon-block">E.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> o nr geodezyjnym <span class="anon-block">działki (...)</span>, na której to ustanowiona jest opisana w pozwie służebność gruntowa na rzecz każdoczesnych użytkowników wieczystych nieruchomości położonej na <span class="anon-block">działce ewidencyjnej o nr (...)</span> (tj. obecnie na rzecz pozwanego <span class="anon-block">Z. A.</span>) oraz na <span class="anon-block">działce o nr (...)</span> (tj. obecnie na rzecz pozwanych <span class="anon-block">E. K.</span> i <span class="anon-block">W. K.</span>). Dał temu wyraz stwierdzając, że w procesie, którego przedmiotem jest zniesienie służebności na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 295)">art. 295 k.c.</a>, legitymowani czynnie są wszyscy współwłaściciele, gdyż roszczenie to nie ma charakteru roszczenia zachowawczego określonego w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 209)">art. 209 k.c.</a> </p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego, jest to stanowisko słuszne. Na jego poparcie przywołać można argumenty zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 1993 r., I CRN 43/93, publ. Legalis nr 108957 na tle roszczenia z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 231)">art. 231 k.c.</a> Wskazano w nim, że jeżeli sytuacja prawna kilku osób w stosunku do treści żądania powództwa jest jednakowa (żądanie dotyczy jednakowo kilku osób), to w procesie powstaje współuczestnictwo konieczne tych osób. Sytuacja wyglądałaby inaczej tylko wtedy, gdyby istniał wyraźny przepis prawa materialnego, przyznający w opisanej sytuacji samodzielną legitymację procesową osobie lub osobom, których sytuacja prawna w stosunku do treści żądania wynikającego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 231)">art. 231 k.c.</a> jest jednakowa (taki jak np. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 209)">art. 209 k.c.</a> odnoszący się do współwłaścicieli). Przepisy udzielające w pewnych sytuacjach w stosunkach podmiotowo skumulowanych samodzielnej legitymacji procesowej poszczególnym ich podmiotom nie mają zastosowania do powództwa o ukształtowanie, a taki charakter miało niewątpliwie powództwo w analizowanej sprawie, tj. powództwo o zniesienie służebności. Zachodzi zatem między właścicielami obciążanej nieruchomości współuczestnictwo konieczne czynne, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 72;art. 72 § 2)">art. 72 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>Skoro legitymacja stanowi przesłankę merytoryczną, to jej brak Sąd musi brać pod uwagę z urzędu niezależnie od tego, czy strona podniesie w tym zakresie zarzut. Ustaliwszy natomiast, że nie występują w charakterze powodów lub pozwanych wszystkie osoby, których łączny udział w sprawie jest konieczny, Sąd musi postąpić w sposób określony w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 195;art. 195 § 1)">art. 195 § 1 k.p.c.</a> (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2017 r., II CSK 790/16). Dopiero, gdyby osoba zawiadomiona o toczącym się procesie stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 195;art. 195 § 2)">art. 195 § 2</a> zd. drugie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">k.p.c.</a> nie przystąpiła do sprawy, powództwo podlegałoby oddaleniu ze względu na brak legitymacji procesowej łącznej o charakterze bezwzględnym.</p> <p>W niniejszej sprawie, powód w pozwie co prawda wskazał, że na mocy umowy objętej aktem notarialnym z dnia 12 grudnia 2018 r. (Rep. A <span class="anon-block">(...)</span>) stał się właścicielem nieruchomości położonej w <span class="anon-block">E.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>, oznaczonej jako <span class="anon-block">działka ewidencyjna nr (...)</span> i nie podał w treści pozwu, iż nieruchomość ta została przez niego nabyta w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej, to jednak załączył do pozwu wydruk treści <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span> dotyczącej ww. nieruchomości oraz wspomniany akt notarialny i wypis z rejestru gruntów. Z dokumentów tych zaś w sposób oczywisty taka informacja wynikała (k. 9-15, k. 16-22, k. 24). Skoro okoliczności sprawy wskazywały, że zachodzą braki w zakresie pełnej legitymacji procesowej, a w sprawie nie występują osoby, których udział w niej jest konieczny, obowiązkiem Sądu Rejonowego było uzyskanie od powoda <span class="anon-block">B. W.</span> potrzebnych danych umożliwiających uzupełnienie tych braków, a następnie zawiadomienie jego małżonki <span class="anon-block">T. W.</span> o toczącej się sprawie z pouczeniem, że może ona do niej przystąpić w przepisanym terminie.</p> <p>Ustawodawca ograniczył możliwość zmian podmiotowych jedynie do postępowania przed Sądem pierwszej instancji, a uzupełnienie braków legitymacji grupowej łącznej nie jest dopuszczalne przed Sądem drugiej instancji (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1;art. 391 § 1 zd. 2)">art. 391 § 1 zd. 2 k.p.c.</a>), dlatego na obecnym etapie postępowania niemożliwe jest dopuszczenie do udziału w sprawie <span class="anon-block">T. W.</span> i bezprzedmiotowe badanie treści i skuteczności udzielonego przez nią pełnomocnictwa, a ponadto zbędne dopuszczanie dowodów z oświadczenia pozwanych <span class="anon-block">E.</span> i <span class="anon-block">W.</span> małżonków <span class="anon-block">K.</span> dotyczącego uznania powództwa także wobec niej.</p> <p>Zaniechanie przez Sąd Rejonowy zastosowania w sprawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 195;art. 195 § 1)">art. 195 § 1 k.p.c.</a> jest zatem równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy. Dlatego też zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa przekazaniu temu Sądowi do ponownego rozpoznania, w trakcie którego Sąd pierwszej instancji podejmie działania mające na celu sanowanie braku w zakresie legitymacji procesowej po stronie powodowej, a następnie rozważy zasadność zgłoszonego w pozwie roszczenia w oparciu o treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 295)">art. 295 k.c.</a> </p> <p>Na marginesie Sąd Okręgowy zauważa, iż zawarty w apelacji wniosek powoda o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zniesienie służebności gruntowej za wynagrodzeniem 5.000,00 zł jest niedopuszczalny, gdyż – jak słusznie podniesiono w odpowiedzi na apelację – prowadziłoby to do naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 383)">art. 383 k.p.c.</a>, który to wprost stanowi, że w postępowaniu odwoławczym nie można rozszerzyć powództwa ani też występować z nowymi roszczeniami.</p> <p>Z tych przyczyn, Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a>, zaś o kosztach postępowania apelacyjnego po myśli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art. 108 § 2 k.p.c.</a> </p> <p> <em> <!-- -->SSO Małgorzata Szostak-Szydłowska SSO Joanna Walczuk SSO Elżbieta Iwona Cembrowicz</em> </p> </div>