I SA/Rz 485/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2022 r. sprawy ze skargi K.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 czerwca 2022 r., nr UP-472/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okresy od kwietnia do grudnia 2019 r., luty 2020 r. oraz od czerwca 2020 r. do czerwca 2021 r. oddala skargę. UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), decyzją z 8 czerwca 2021 r., nr UP-472/2022, po ponownym rozpatrzeniu sprawy – na wniosek skarżącego – K.P., utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] marca 2022 r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarcza, będącą jednocześnie płatnikiem, w łącznej kwocie 30 999,81 zł, obejmującą należności na ubezpieczenie społeczne, za okres od kwietnia do grudnia 2019 r., od czerwca 2020 r. do czerwca 2021 r., wraz z odsetkami i kosztami upomnienia w łącznej kwocie 22 262,22; na ubezpieczenie zdrowotne, za te same miesiące, w łącznej kwocie 9 153,06 zł, a także Fundusz Pracy, w łącznej kwocie 1 584,53 zł. W stanie faktycznym sprawy skarżący wystąpił o umorzenie jego zaległości składkowych, łącznie z odsetkami i kosztami upomnienia, za okresy od kwietnia do grudnia 2019 r., od czerwca 2020 r. do czerwca 2021 r. W uzasadnieniu swojego wniosku wskazał, że od kwietnia 2019 r. prowadził działalność gospodarczą. Nie mając żadnego doświadczenia w prowadzeniu działalności zaciągnął pożyczki, za środki uzyskane z których uruchomił sklep internetowy. Sklep ten jednak nie przynosił dochodów. Musiał więc go zamknąć, pozostając z długami. Obecnie, wobec zajęcia egzekucyjnego jego konta, nie jest w stanie żyć ze środków jaki mu pozostają, odpowiadających wysokości minimalnego wynagrodzenia. Wzywany do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący podał, że z tytułu wykonywania pracy zarobkowej uzyskuje miesięcznie 2 363,56 zł netto. W ramach ponoszonych wydatków wydaje miesięcznie: na czynsz 287,91 zł, opłaty eksploatacyjne 48,82 zł, leczenie 100 zł, inne wydatki 700 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada majątku, nie korzysta też z pomocy społecznej. Jest zadłużony w firmach pożyczkowych na kwotę 6 500 zł . Skarżący dodał, że ma poważne problemy zdrowotne, w związku z czym leczy się ambulatoryjnie. Poprawy swojej sytuacji upatruje w umorzeniu zaległości wobec ZUS. Do oświadczenia skarżący dołączył między innymi umowę najmu mieszkania, czynsz z którego to tytułu wynosi 700 zł miesięcznie. ZUS po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, decyzją z [...] marca 2022 r., odmówił umorzenia skarżącemu jego zaległości. W tym zakresie podkreślił, że w stosunku do niego nie sposób jest stwierdzić nieściągalności jego zaległości, w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm., zwanej dalej ustawą systemową). Wobec skarżącego nie było bowiem prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne, a jego zadłużenie przewyższa wartość kosztów upomnienia. Oprócz tego cały czas jest wobec niego prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę. Nie orzeczono także formalnie o bezskuteczności przedmiotowej egzekucji. ZUS nie stwierdził również zaistnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej zwanego rozporządzeniem). Skarżący nie wykazał bowiem, że ma trudności w realizowaniu bieżących opłat. Co prawda ma on ograniczone możliwości płatnicze, jednakże nie może to przemawiać za koniecznością uwzględnienia jego wniosku. Zdaniem ZUS dochody skarżącego pozwalają mu na pokrycie kosztów jego bieżącego utrzymania. W kwestii ogólnej sumy zadłużenia oraz zobowiązań wobec innych podmiotów organ stwierdził, że inni wierzyciele (niepubliczni) nie mogą być priorytetowo traktowani, w porównaniu z ZUS. Zdaniem organu kwota jaka pozostaje skarżącemu do dyspozycji, już po dokonaniu potrąceń egzekucyjnych, przewyższa wartość minimum socjalnego, jakie dla jednej osoby w III kwartale 2021 r., wynosiło 1 342,56 zł. Zdaniem ZUS problemy finansowe skarżącego nie mają charakteru stałego, trudno też domniemywać utrzymywanie się ich w przyszłości, a także zakładać, że położenie ekonomiczne nigdy nie ulegnie poprawie. W kwestii problemów zdrowotnych skarżącego ZUS nadmienił, że nie mogą one stanowić samoistnej podstawy umorzenia. Oceniać je bowiem należy przez pryzmat możliwości zarobkowania. W rozpatrywanej sytuacji skarżący, choć niewątpliwie cierpiący na poważne dolegliwości, pracuje zarobkowo, wobec czego brak jest podstaw do umorzenia jego zaległości. Oprócz tego w wydanej przez ZUS ostatecznej w administracyjnym toku instancji decyzji stwierdzono, że skarżący nie wskazał na żadne inne okoliczności, mające charakter nadzwyczajny, w następstwie których zostałby zmuszony do zaprzestania prowadzenia działalności, bądź też jego sytuacja ekonomiczna uległaby pogorszeniu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek skarżącego, ZUS decyzją z 8 czerwca 2022 r., utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie. Podtrzymał swoją ocenę odnośnie niespełnienia przez skarżącego żadnej z przesłanek, od której zaistnienia ustawodawca uzależnił możliwość przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości składkowych. W tym zakresie organ powtórzył swoje wcześniejsze argumenty podkreślając przy tym, że wystąpienie z wnioskiem do ZUS o umorzenie zaległości nie może być traktowane jako sposób na rozwiązanie problemów finansowych. Wnosząc skargę na decyzję ZUS z [...] czerwca 2022 r. skarżący podkreślił, iż z uwagi na chorobę nie był w stanie normalnie funkcjonować i zarabiać. Na prowadzonej działalności nie zarobił nic, ponosząc jedynie koszty. Obecnie nie jest w stanie spłacać zadłużenia wobec ZUS. Wobec tego zwrócił się do Sądu o umorzenie jego zaległości. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo zaznaczył, że 28 czerwca 2022 r. skarżący podpisał z ZUS umowę o rozłożeniu na raty jego zaległości składkowych. W tym aspekcie organ stwierdził, że skoro skarżący zadeklarował możliwość spłaty zaległości, w ramach układu ratalnego, to brak jest podstaw do umorzenia tych należności. Końcowo organ podkreślił, że skarżący jest osobą, której do osiągniecia wieku emerytalnego pozostaje 26 lat, wobec czego nie można przyjąć, iż nie będzie miał w przyszłości możliwości wygospodarowania środków na spłatę swoich zaległości składkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu jego należności składkowych, na wstępie poczynionych w tym przedmiocie rozważań podkreślić należy, że kompetencja Sądu w omawianym zakresie sprowadza się jedynie do dokonania oceny zgodności z prawem przedmiotowej decyzji, tj. kontroli czy odpowiada ona obowiązującym w tym aspekcie przepisom prawa materialnego, a także kontroli dopełnienia wymogów proceduralnych, jakich organ był zobowiązany dochować rozpatrując wniosek. Sąd nie jest władny do podjęcia decyzji w przedmiocie samego umorzenia, która to kompetencja została zastrzeżona jedynie dla ZUS, w którą to nikt nie jest upoważniony wkraczać. Jeżeli chodzi o samą istotę instytucji umorzenia należności składkowych, przewidzianą art. 28 ustawy systemowej, to w tym względzie stwierdzić należy, że ZUS podejmuje wprawdzie decyzję co do umorzenia, w granicach przyznanego mu uznania administracyjnego, jednakże nie oznacza ono dowolności po jego stronie. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku konkretnego podmiotu o umorzenie jego należności składkowych następuje bowiem w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, tj. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, a więc ustaleniu istotnych i niezbędnych, z punktu widzenia załatwienia sprawy, okoliczności faktycznych sprawy. Tak więc prawidłowość tego rodzaju postępowania, tj. właściwa ocena spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę kryteriów (przesłanek) przyznania zwolnienia, regulowana przepisami K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny zgodności z prawem wydanego w ramach tego postępowania rozstrzygnięcia. Umorzenie należności składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jednak wyłącznie w sytuacji zaistnienia, w odniesieniu do danego wnioskodawcy, występującego o przyznanie tego rodzaju ulgi, którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił jej udzielenie. Przesłanki te zostały enumeratywnie wymienione w przepisach ustawy systemowej oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia. Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę nie pociąga za sobą konieczności automatycznego uwzględnienia jego wniosku. Nie rodzi też tym samym po jego stronie, swoistego rodzaju roszczenia w tym zakresie. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek umorzenia, czy to wskazanej w przepisach ustawy systemowej, czy też rozporządzenia, organ podejmuje decyzję w przedmiocie wniosku, w granicach uznania administracyjnego. Jak to już wyżej zasygnalizowano, uznanie to nie może jednak oznaczać dowolności po stronie organu, który rozstrzyga w jego granicach. W tym zakresie wydając bowiem decyzję organ ten przede wszystkim winien jest w sposób jasny i konkretny uzasadnić swoje rozstrzygnięcie, a także podać racjonalne motywy, którymi się kierował przy jego podejmowaniu. Właściwego uzasadnienia wydanej decyzji, zwłaszcza jeżeli chodzi o podejmowane w ramach uznania rozstrzygnięcie, nie można utożsamiać z samym tylko przytoczeniem jakichkolwiek argumentów, a więc tylko ich pobieżnym wskazaniem w treści decyzji. Argumenty te muszą być bowiem odpowiednio wyważone, logiczne i racjonalne, a także znajdować odzwierciedlenie w rzeczywistości. Tylko bowiem wówczas można będzie przyjąć, że podjęta decyzja nie jest dowolna. ZUS odmawiając w niniejszej sprawie uwzględnienia wniosku skarżącego, w wydanej ostatecznej decyzji w tym przedmiocie jednoznaczne stwierdził, że skarżący nie spełnił żadnej z przesłanek, od której ustawodawca uzależnił możliwość udzielenia umorzenia. W tej więc sytuacji, już tylko ten fakt przesądził odmowne załatwienie jego wniosku, W związku z tym wywody organu, bezpośrednio odnoszące się do kwestii zasadności wydania odmownej decyzji, już w ramach uznania administracyjnego, były zbędne. Skoro bowiem nie stwierdzono zaistnienia którejkolwiek przesłanki zwolnienia, to brak było podstaw do przejścia do kolejnego etapu rozpoznania wniosku, którym było rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego. Jeżeli chodzi o prawidłowość stanowiska organu odnośnie niespełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia, zarówno tych wynikających z ustawy systemowej, jak również rozporządzenia, to brak jest podstaw do jego podważenia. W tym aspekcie organ dokonał bowiem prawidłowej wykładni zarówno art. 28 ust. 3 ustawy systemowej, jak również regulacji rozporządzenia, a także właściwie zastosował wyinterpretowane z nich normy do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W sprawie nie budzi wątpliwości to, że w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, nie stwierdzono również braku majątku wykluczającego dochodzenie od niego zaległości składkowych, o czym świadczy prowadzona względem niego egzekucja, a kwota dochodzonych należności przewyższa wartość potencjalnych kosztów postępowania egzekucyjnego. Podobnie zasadne jest stanowisko ZUS w kwestii niewystąpienia w odniesieniu do skarżącego przesłanek o których mowa w rozporządzeniu. I tak jeżeli chodzi o pierwszą przesłankę, obejmującą sytuację, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ZUS prawidłowo przyjął, że w jego przypadku, pomimo niewątpliwie niełatwej sytuacji (ograniczenia możliwości płatniczych), nie zachodzi obawa zagrożenia podstaw jego egzystencji. Pomimo zajęcia jego rachunku bankowego dysponuje on bowiem kwotą przekraczającą wysokość minimum socjalnego, przewidzianego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego, a więc umożliwiającą zaspokojenie podstawowych potrzeb. Skarżący na bieżąco samodzielnie reguluje swoje zobowiązania związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb bytowych, a jego długi wynikają jedynie z wcześniej podejmowanych decyzji gospodarczych. W tym aspekcie zauważyć również należy, że skarżący w swoich oświadczeniach nie zadeklarował ponoszenia żadnych nadzwyczajnych wydatków, których konieczność pokrycia nadwyrężałaby nadmiernie jego budżet. Tego rodzaju pozycji wydatkowych organ nie był zaś zobligowany poszukiwać czy też ustalać we własnym zakresie. Powołując się bowiem na swoje trudne położenie, każdy wnioskodawca domagający się przyznania mu ulgi w spłacie zaległości podatkowych winien te okoliczności we własnym interesie wykazać. Tylko on bowiem dysponuje pełnymi informacjami o zdarzeniach i faktach, wpływający na jego materialne położenie. Skarżący tymczasem występując o umorzenie jego zaległości jedynie pobieżnie przedstawił swoją sytuację, przytaczając okoliczności na nią wpływające w sposób ogólnikowy i nieprecyzyjny. W dodatku nie wszystkie deklarowane przez niego kwoty ponoszone na utrzymanie znajdowały odzwierciedlenie w dokumentach źródłowych. W kwestii drugie z przesłanek zwolnienia, o których traktuje rozporządzenie zauważyć należy, że skarżący nie powołał się na żadne nadzwyczajne zdarzenie, wobec wystąpienia którego byłby zobowiązany do zaprzestania prowadzenia działalności. Tę bowiem zlikwidował z przyczyn ekonomicznych, w związku z brakiem dochodów z niej pochodzących. Wobec tego nie sposób jest mówić o zmaterializowaniu się tej przesłanki. Jeżeli chodzi o trzecią z przesłanek, tj. wystąpienie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, to również w tym przypadku stanowisko ZUS jest zasadne. Skarżący bowiem, cierpiący na dolegliwości o przewlekłym charakterze, czego organ nie kwestionuje, nie był zmuszony z tego względu do rezygnacji z pracy. Cały czas bowiem wykonuje pracę zarobkową, uzyskując z tego tytułu stałe dochody. Tak samo względy zdrowotne nie były powodem zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Nie można więc mówić w jego przypadku o utracie możliwości uzyskiwania dochodu, na skutek stanu pogorszenia się stanu zdrowia. Aktualnie więc stwierdzenie przez ZUS niespełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia należności składkowych jest zasadne. Organ oparł się w tym zakresie na prawidłowych ustaleniach, co do tych okoliczności, poczynionych z zachowaniem obowiązujących wymogów proceduralnych. Mając więc na uwadze powyższe Sąd, nie stwierdzając podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) oddalił skargę.