II SA/Bd 598/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Anna Klotz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2020 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenie postępowania dotyczącego przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...]. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w I. umorzył postępowanie z wniosku T. P. (skarżącego) o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019 r., wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia [...] maja 2019 r., złożonym za pośrednictwem platformy eWniosekPlus. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił stan sprawy, wskazując, że w dniu złożenia wniosku za pomocą aplikacji eWniosekPlus wpłynęła do organu zmiana do ww. wniosku, a następnie wycofanie całego wniosku o przyznanie płatności na rok 2019. Przywołał, że w dniu [...] sierpnia 2019 r. skarżący złożył prośbę o możliwość wycofania formularza wycofania całego wniosku o przyznanie płatności na rok 2019 r., tłumacząc, że wycofanie wniosku nastąpiło omyłkowo przez przyciśnięcie złego przycisku. Organ wskazał też, że w dniu [...] października 2019 r. wpłynęła do niego odpowiedz Departamentu Płatności Bezpośrednich ARiMR na pismo skarżącego z [...] października 2019 r., w którym poinformowano, że przed rozpoczęciem pracy z aplikacją producent powinien zapoznać się z wytycznymi znajdującymi się w instrukcji składania wniosku, że aplikacja ostrzega producenta stosownymi komunikatami o ewentualnych konsekwencjach, oraz że proces wycofania wniosku odbywa się dwustopniowo – w drugim etapie po wyborze odpowiedniego przycisku aplikacja wymusza potwierdzenie wycofania wniosku, a nadto system eWniosekPlus umożliwia anulowanie operacji wycofania poprzez wybór przycisku "anuluj". Przywoławszy treść art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 69) oraz art. 105 § 1 k.p.a. organ stwierdził, że postępowanie należało umorzyć ze względu na jego bezprzedmiotowość. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że wycofanie wniosku było wynikiem omyłkowego przyciśnięcia złego przycisku. Podniósł nadto, że nieprzyznanie płatności na rok 2019 r. drastycznie pogorszy jego możliwości finansowe w zakresie prowadzonej działalności rolniczej, i tak już trudne ze względu na nawiedzające jego gospodarstwo susze. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że zarówno złożenie wniosku o przyznanie płatności, jak i jego wycofanie, stanowią przejaw swobodnego wyrażenia woli przez stronę postępowania, a sytuacja opisana przez skarżącego w piśmie z [...] października 2019 r. została wyjaśniona przez Departament Płatności Bezpośrednich ARiMR, z którego odpowiedzi wynika, że praktycznie nie jest możliwe przypadkowe wycofanie złożonego wniosku. Organ zwrócił też uwagę, że wnioskodawcom udostępniono instrukcję obsługi aplikacji i w ich interesie było zapoznanie się z nią i stosowanie się do jej wytycznych. Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że nawet brak zapoznania się z instrukcją nie ma wpływu na to, iż aplikacja ostrzega użytkownika stosownymi komunikatami o konsekwencjach działań korzystającego z aplikacji. Organ opisał, że dwustopniowy proces wycofania wniosku polega na wybraniu najpierw przycisku "wycofaj" na kafelku wniosku, a następnie – po wyświetleniu informacji o skutku użycia przycisku w postaci wycofania wszystkich uprzednio złożonych wniosków w kampanii – potwierdzeniu wycofania. Wskazał, że system eWniosekPlus umożliwia nadto anulowanie operacji wycofania. Organ odwoławczy stwierdził, że dane zawarte w aplikacji potwierdzają, iż skarżący złożył wniosek w dniu [...] maja 2019 r. o godz. 22:06, o 22:09 zaś złożył zmianę do wniosku, a o godz. 22:10 wycofał wniosek, co słusznie organ I instancji uznał za podstawę do umorzenia postępowania ze złożonego wniosku. Wskazał, że nawet gdyby uznać, że ww. wycofanie nastąpiło przypadkowo, to biorąc pod uwagę informacje przekazywane na bieżąco przez aplikację trudno przyjąć, że strona nie miała świadomości, iż takie wycofanie nastąpiło. Stwierdził, że wnioskodawcy mają od roku 2018 r. możliwość dostępu do złożonych wniosków, mogą dokonywać w nich korekt i zmian, oraz po wycofaniu złożyć wniosek ponownie. W ocenie organu odwoławczego skarżący mógł złożyć nowy wniosek, gdyby rzeczywiście miał zamiar ubiegać się o przyznanie płatności, tym bardziej, że ostateczne terminy złożenia wniosku były jeszcze bardzo odległe (złożenie wniosku było niedopuszczalne dopiero od dnia [...] czerwca 2019 r.). Uznał, że przychylenie się do prośby skarżącego z dnia [...] sierpnia 2019 r. o możliwość wycofania formularza wycofania wniosku organ stanowiłoby niedopuszczalną próbę obejścia przepisów dotyczących składania wniosków. Końcowo organ podkreślił doniosłość prawną wniosku o przyznanie płatności, wskazując, że to na wnioskodawcy ciąży odpowiedzialność za prawidłowość złożonego wniosku, a więc również konsekwencje samodzielnych działań dokonywanych w aplikacji eWniosekPlus. W skardze na powyższą decyzję T. P. wyjaśnił, że po wysłaniu wniosku w dniu [...] maja 2019 r. chciał pobrać potwierdzenie, w systemie nie widział wysłanego wniosku (że jest wysłany) i kliknął kolejny raz "wyślij", a wtedy zobaczył, że jego wniosek został wysłany dwa razy. Nie wiedząc, czy platforma potrzebuje chwilę czasu, by pojawiło się potwierdzenie, kliknął kolejny raz "wyślij", a następnie – widząc dwa wnioski – chciał ten drugi wycofać (usunąć z systemu), co też uczynił, będąc przekonanym, że jest to poprawne działanie i w aplikacji został jeden wniosek. Skarżący dalej przywołał tok czynności, które powziął, chcąc wyjaśnić sprawę z organem i skorygować pomyłkę. Wskazał, że wniesione odwołanie – wedle ustaleń wewnętrznych organu – miało poskutkować naliczeniem dopłat i ich późniejsze wypłacenie, zaś decyzja odmowna organu II instancji wzbudziła zdziwienie zarówno skarżącego, jak i pracowników BP ARiMR w I., odbiegać miała ona bowiem od pierwotnych ustaleń. Skarżący ponownie podkreślił swoją trudną sytuację finansową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że całokształt okoliczności sprawy, w tym przede wszystkim sposób funkcjonowania aplikacji, wyklucza zaistnienie sytuacji "jednego niebacznego kliknięcia". Organ zwrócił uwagę, że skarżący nie wskazał żadnych trudności w obsłudze aplikacji czy nieprawidłowości w działaniu systemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że decyzje wydane w niniejszej sprawie naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Podstawę prawną wydanych rozstrzygnięć stanowił przepis art.105 § 1 k.p.a., który stanowi, że organ umarza postępowanie administracyjne, gdy jest ono bezprzedmiotowe. Postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpi brak chociażby jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (podmiotu, przedmiotu, podstawy prawnej) będącego przedmiotem postępowania. W niniejszej sprawie organy uznały, że brak jest przedmiotu postępowania z uwagi na wycofanie przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności. W ocenie Sądu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy stanowisko to jest nieuprawnione. Nie ulega wątpliwości Sądu, że zamiarem skarżącego nie było wycofanie wniosku i rezygnacja z ubiegania się o przyznanie płatności. Sekwencja czynności przezeń podejmowanych (przytoczona dokładnie przez organ II instancji w uzasadnieniu jego decyzji i korespondująca ze stanowiskiem skarżącego) wskazuje na to, że zamiarem skarżącego było uzyskanie płatności na podstawie złożonego pierwotnie wniosku, a wycofanie dotyczyło drugiego złożonego wniosku. Z zawartego w aktach sprawy zrzutu ekranu obrazującego komunikaty w aplikacji dot. wniosku skarżącego o przyznanie płatności na rok 2019 (k. 24 akt adm.) wynika, iż o godzinie 22:06 skarżący złożył wniosek nr [...]-0001, następnie o godz. 22:09 złożył kolejny wniosek zewidencjonowany pod numerem [...]-0002, by następnie o 22:10 wygenerować dokument o numerze [...]-0003. Z podpisów pod ww. kaflami wynika, że wniosek o numerze [...]-0002 "wycofano: 2019-05-06 22:10", zaś pod dokumentem [...]-0003 umieszczono informację "wycofano: 2019-05-06 22:10; wycofanie wniosku w całości". Zauważyć należy, że pod pierwotnie złożonym wniosku [...]-0001, już po wykonaniu czynności z 22:09 i 22:10, nie pojawiła się adnotacja o jego wycofaniu (tak jak w przypadku dokumentów [...]-0002 i [...]-0003), jego status pozostał zaś określony jako "przyjęty". Ponadto - pod dokumentem [...]-0003 widnieje podpis "wycofanie wniosku w całości", co sugeruje, że tylko jeden z wniosków został wycofany (w całości), nie zaś oba. Powyższe mogło zatem wzbudzić we wnioskodawcy uzasadnione poczucie, że wniosek [...]-0001 pozostał w bazie jako aktywny (poprawnie złożony). Zauważyć też należy, że drugi złożony wniosek nie różnił się treścią od pierwszego, został złożony wyłącznie z obawy, że pierwszy wniosek nie został złożony w sposób prawidłowy, skarżący nie był bowiem w stanie wygenerować potwierdzenia jego złożenia. Nie może zatem obciążać skarżącego sposób działania systemu informatycznego, który zakwalifikował drugi wniosek jako "zmianę do wniosku", mimo że skarżący żadnych zmian do wniosku nie składał. Zdaniem Sądu, aby można było w rozpoznawanej sprawie mówić o bezprzedmiotowości postępowania, strona powinna wyraźnie i z własnej woli wycofać wniosek. Jeżeli strona twierdzi, że jej intencją nie było wycofanie wniosku, to organ nie może wbrew temu uznać, że było inaczej. Stanowisko skarżącego jest w tym zakresie konsekwentne również w kontekście jego pisma z [...] października 2019 r. skierowanego do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (k. 7 akt sądowych), z którego wynika też, że skarżący składał dopiero po raz drugi wniosek przez internet, co z kolei oczywistym z punktu widzenia doświadczenia życiowego czyni stwierdzenie, iż mógł w tej sytuacji nie poruszać się sprawnie w aplikacji. Jak zresztą zauważył sam organ – aplikacja umożliwiająca elektroniczne składanie wniosków funkcjonuje dopiero od roku 2018. Sąd wskazał wcześniej, że przy okazji korzystania z niej użytkownik mógł powziąć mylne przeświadczenia co do generowanych komunikatów w panelu aplikacji. Zauważyć ponadto należy, że brak intencji co do wycofania wniosku o płatność na rok 2019 potwierdza zachowanie skarżącego podjęte po jego złożeniu, a jeszcze przed wydaniem decyzji organu I instancji o umorzeniu postępowania – skarżący podjął kroki zmierzające do wyjaśnienia sprawy i zapobieżenia negatywnym skutkom zaistniałej pomyłki (prośba o wycofanie formularza wycofania wniosku z [...] sierpnia 2019 r. – 24 akt adm.). Skoro aplikacja eWniosekPlus ma służyć beneficjentom, aby usprawnić proces ubiegania się o płatności, to skorzystanie z niej nie może być "pułapką" dla tych rolników, którzy nie poruszają się w niej właściwie i popełniają błędy prowadzące do wyboru opcji niezamierzonych i o tak definitywnie niekorzystnych konsekwencjach. Sąd zgadza się z wyrażonym w orzecznictwie poglądem, że nie do pogodzenia z zasadą państwa prawa i zasadą zaufania do organów państwowych jest sytuacja, w której wnioskodawca nie ma możliwości skorygowania nieprawidłowego wyboru w aplikacji służącej do składania wniosku. Aplikacja kierowana do rolników nie powinna stwarzać sytuacji, by po kliknięciu przycisku "Wycofaj" nastąpiło wycofanie wszystkich wniosków składanych przez producenta w danej kampanii. Nie jest to oparte na żadnym przepisie i może prowadzić do sytuacji sprzecznych z wolą wnioskodawców. Niezależnie od tego, czy beneficjent w sposób prawidłowy zastosował się do instrukcji, aplikacja ta nie może stwarzać dla beneficjenta, który składa wniosek przez internet, gorszej sytuacji od beneficjenta, składającego wniosek w formie "papierowej" (vide: wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 893/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 63/20 – dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji Sąd uznał, że wydane w sprawie decyzje naruszają przepis art.105 § 1 k.p.a., wobec braku podstaw do uznania bezprzedmiotowości postępowania, dlatego na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Obowiązkiem organu I instancji będzie załatwienie sprawy w oparciu o pierwotnie złożony przez beneficjenta wniosek, tj. z dnia [...] maja 2019 r.