I OSK 2037/21

SENTENCJA Dnia 4 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 1 września 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 637/21 odrzucającego skargę E. G. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Lu 409/20 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 1 września 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 637/21, odrzucił skargę E. G. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem tegoż Sądu z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Lu 409/20 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w złożonej skardze o wznowienie, skarżący nie wskazał żadnej z podstaw wznowienia, o których mowa w art. 271-273 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – dalej "p.p.s.a."). Od powyższego postanowienia skarżący – reprezentowany przez adwokata – złożył skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o nieobciążanie skarżącego kosztami postępowania odwoławczego. Pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy jawnej w niniejszej sprawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 49 § 1, art. 273 § 2, art. 279 oraz art. 280 i art. 281 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie, tj. nie wezwanie skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku z dnia 15 sierpnia 2021 r. w zakresie wskazania podstawy wznowienia postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argument na okoliczność, że braki skargi o wznowienie w niniejszej sprawie podlegały uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale dotyczącym wznowienia postępowania - Dział VII ustawy - można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Znaczenie instytucji wznowienia postępowania sprowadza się do stworzenia możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej już prawomocnym orzeczeniem sądu, o ile zachodzą enumeratywnie wyliczone w ustawie przyczyny wznowienia postępowania. Podkreślenia wymaga, że wznowienie postępowania jest instytucją obwarowaną licznymi rygorami, a sama skarga o wznowienie powinna spełniać nie tylko wymogi ogólne, ale też szczególne elementy treściowe m.in. dotyczące prawnej podstawy wznowienia i jej uzasadnienie. Treść skargi o wznowienie jest niezwykle istotna, gdyż pozwala na określenie zakresu i podstaw oraz dopuszczalności wznowienia postępowania. Wskazanie właściwej, ustawą określonej podstawy wznowienia postępowania stanowi wymóg formalny skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego (art. 279 p.p.s.a.). Wyjaśnić przy tym należy, iż podanie podstawy wznowienia powinno zawierać powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271-274 p.p.s.a. uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie. Natomiast uzasadnienie podstaw wznowienia powinno zawierać w szczególności powołanie okoliczności powodujących istnienie wskazanej podstawy wznowienia. Wskazanie podstaw wznowienia i ich uzasadnienie jest elementem obligatoryjnym skargi (art. 279 p.p.s.a.), którego brak powoduje, że skarga o wznowienie nie może być przez Sąd rozpoznana merytorycznie i podlega odrzuceniu (postanowienie NSA w Warszawie z dnia 17 maja 2008 r. sygn. akt l OZ 347/08). Niezależnie jednak od szczególnych wymagań przewidzianych dla skargi o wznowienie w art. 279 p.p.s.a., powinna ona odpowiadać warunkom określonym w przepisach art. 46 – 47 p.p.s.a. W piśmiennictwie jednolicie wskazuje się, że na mocy art. 276 p.p.s.a., do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio regulację zawartą w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którą sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Na tej więc podstawie przewodniczący, badając skargę o wznowienie pod względem dochowania warunków formalnych wskazanych w art. 46-47 oraz art. 279 p.p.s.a., powinien wezwać stronę (jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika) do uzupełnienia w wyznaczonym terminie dostrzeżonych w tym zakresie braków i określić rygor w postaci odrzucenia tej skargi. Na kolejnym natomiast etapie, przewidzianym w art. 280 p.p.s.a., Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Trzeba przy tym zaznaczyć, że celem badania, o którym mowa w art. 280 p.p.s.a., jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania. Podstawą tej oceny są w zasadzie twierdzenia zawarte w skardze. Na tym etapie bada się zatem dopuszczalność skargi. Wynikiem zaś tego badania jest odrzucenie skargi, bądź wyznaczenie rozprawy. Wobec powyższego należy przyjąć, że w postępowaniu dotyczącym wznowienia postępowania, na etapie wstępnego badania skargi pod względem wymogów określonych w przepisach art. 46-47 oraz 279 p.p.s.a., przewodniczący, bądź sąd, wzywa stronę do uzupełnienia dostrzeżonych w tym zakresie braków formalnych w trybie art. 49 w zw. z art. 276 p.p.s.a., pod rygorem odrzucenia skargi o wznowienie na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 276 p.p.s.a. Ponadto zaznaczyć należy, że skoro w postępowaniu toczącym się przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidziano, w przeciwieństwie do postępowania przed NSA, przymusu adwokacko – radcowskiego, jak przy sporządzaniu skargi kasacyjnej oraz skargi o wznowienie, to muszą istnieć inne środki prawne zapewniające gwarancje procesowe strony. Sąd kierując się zatem art. 6 p.p.s.a. powinien każdorazowo rozważyć potrzebę udzielenia stronie niekorzystającej z pomocy prawnej wskazówek celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i realizacji jej uprawnień procesowych. Przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie skargę o wznowienie postępowania, skarżący sporządził osobiście, występował bowiem bez profesjonalnego pełnomocnika. W takiej sytuacji wskazane było zastosowanie art. 6 p.p.s.a. stanowiącego, iż sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W rozpoznawanej jednak sprawie, pomimo uzasadnionej potrzeby, w sposób nieusprawiedliwiony zaniechano wezwania skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi o wznowienie postępowania poprzez skonkretyzowanie podstawy wznowienia w kontekście przepisów art. 271-274 p.p.s.a. I choć argumentacja niniejszej skargi kasacyjnej nie pozwala na stwierdzenie, że skarga o wznowienie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, gdyż podstawy takiej tu nie wskazano, to jednak dowodzi tego, że ocena Sądu I instancji zawarta w zaskarżonym postanowieniu dokonana została przedwcześnie. Z tych względów konieczne było orzeczenie jak w sentencji, zgodnie z art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i art. 166 p.p.s.a.