VI ACa 865/19
Sądy powszechne2020-12-28
Sygnatura
VI ACa 865/19
Data orzeczenia
2020-12-28
Rodzaj
SENTENCE
Sędziowie
Agata ZającJacek SadomskiKsenia Sobolewska-Filcek (PRESIDING_JUDGE)
Podstawa prawna
Treść orzeczenia
<p>
<strong>
<!-- -->
<em>
<!-- -->Sygn. akt VI ACa 865/19 </em>
</strong>
</p>
<div>
<h2>WYROK</h2>
<h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5>
<p>
<strong>
<!-- -->Dnia 28 grudnia 2020 r.</strong>
</p>
<p>
<strong>
<!-- -->
<em>
<!-- -->Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:</em>
</strong>
</p>
<p>Przewodniczący - Sędzia Ksenia Sobolewska - Filcek (spr.)</p>
<p>Sędziowie:Jacek Sadomski</p>
<p>Agata Zając</p>
<p>po rozpoznaniu 28 grudnia 2020 r. w Warszawie</p>
<p>na posiedzeniu niejawnym</p>
<p>sprawy z powództwa <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>
</p>
<p>przeciwko <span class="anon-block">J. G.</span>
</p>
<p>o uznanie czynności prawnych za bezskuteczne</p>
<p>na skutek apelacji powódki</p>
<p>od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie</p>
<p>z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt III C 1325/16</p>
<p>I.
zmienia zaskarżony wyrok częściowo w ten sposób, że:</p>
<p>a)
w punkcie pierwszym uznaje za bezskuteczną w stosunku do <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> umowę przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w zamian za zwolnienie z długu, zawartą w dniu 26 stycznia 2011 r. przed notariuszem <span class="anon-block">W. Z.</span> w kancelarii notarialnej w <span class="anon-block">W.</span>, za Nr Rep. <span class="anon-block">(...)</span>, pomiędzy <span class="anon-block">J. G.</span> i <span class="anon-block">J. K.</span>, dotyczącą spółdzielczego własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu mieszkalnego nr (...)</span>, o powierzchni użytkowej 93,21 m<sup>
<!-- -->(
2)</sup>, położonego w <span class="anon-block">W.</span> przy <span class="anon-block">ulicy (...)</span>, znajdującego się w zasobach <span class="anon-block"> Spółdzielni Mieszkaniowej (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>, dla którego to prawa Sąd Rejonowy dla <span class="anon-block">W.</span>w <span class="anon-block">W.</span> prowadzi <span class="anon-block">księgę wieczystą Nr (...)</span>, upoważniając <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> do dochodzenia zaspokojenia z tego prawa przysługujących jej względem <span class="anon-block">J. K.</span> wierzytelności określonych prawomocnymi wyrokami:</p>
<p>- Sądu Okręgowego <span class="anon-block">W.</span>w <span class="anon-block">W.</span>z dnia 29 lipca 2009 r. sygn. akt<span class="anon-block">(...)</span>, w kwocie 505.844,80 zł (pięćset pięć tysięcy osiemset czterdzieści cztery złote osiemdziesiąt groszy) z odsetkami ustawowymi od dnia 26 stycznia 2007 r. do dnia zapłaty;</p>
<p>- Sądu Okręgowego w <span class="anon-block">W.</span> z dnia 27 grudnia 2012 r., sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span>(poprzednia sygn.<span class="anon-block">(...)</span>), w kwocie 37.439,00 zł (trzydzieści siedem tysięcy czterysta trzydzieści dziewięć złotych), określonej w punkcie trzecim tego wyroku;</p>
<p>- Sądu Rejonowego dla <span class="anon-block">W.</span>z dnia 17 kwietnia 2015 r., sygn. akt<span class="anon-block">(...)</span>, w kwocie 367.532,51 zł (trzysta sześćdziesiąt siedem tysięcy pięćset trzydzieści dwa złote pięćdziesiąt jeden groszy) zasądzonej tytułem obowiązku naprawy szkody;</p>
<p>b) w punkcie drugim ustala, że strony ponoszą koszty procesu zgodnie z zasadą ich stosunkowego rozdzielenia przyjmując, że każda ze stron wygrała proces w 50% i pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi w Sądzie Okręgowym Warszawa – Praga w Warszawie;</p>
<p>II.
oddala apelację w pozostałej części;</p>
<p>III.
znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego.</p>
<p>
<strong>
<!-- -->
<em>
<!-- -->Sygn. akt VI ACa 865/19 </em>
</strong>
</p>
</div>
<div>
<h2>UZASADNIENIE</h2>
<p>W pozwie z 7 kwietnia 2011 r. Powódka - <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> wniosła o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niej umowy przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu mieszkalnego nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>, w zamian za zwolnienie z długu, zawartej w formie aktu notarialnego sporządzonego przed notariuszem <span class="anon-block">W. Z.</span> dnia 26 stycznia 2011 r. (Rep. <span class="anon-block">(...)</span>) pomiędzy <span class="anon-block">J. K.</span>, a <span class="anon-block">J. G.</span>. Jako wierzytelność będącą przedmiotem ochrony wskazała swoją wierzytelność względem <span class="anon-block">J. K.</span> potwierdzoną wyrokiem Sądu Okręgowego <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> z 29 lipca 2009 r., sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span>, w wysokości 180.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi do dnia wniesienia pozwu w kwocie 325.844,80 zł oraz odsetkami ustawowymi od kwoty 505.844,80 zł od dnia 26 stycznia 2007 r. do dnia zapłaty.</p>
<p>Następnie, pismem z 27 lutego 2014 r. Spółdzielnia sprecyzowała, że wnosi o uznanie za bezskuteczną wobec niej:</p>
<p>1.
czynności polegającej na nieodpłatnym przeniesieniu przez <span class="anon-block">D. G.</span> na <span class="anon-block">J. G.</span> wierzytelności wraz z hipoteką na spółdzielczym własnościowym prawie do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> - w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 531;art. 531 § 2)">art. 531 § 2 k.c.</a>
</p>
<p>2.
czynności pomiędzy <span class="anon-block">J. G.</span>, a <span class="anon-block">J. K.</span>, polegającej na przeniesieniu własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> w zamian za zwolnienie z długu - w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a>
</p>
<p>Natomiast w piśmie z 1 października 2014 r., jako przedmiot ochrony powódka wskazała wierzytelności wobec <span class="anon-block">J. K.</span> wynikające z wyroków Sądu Okręgowego <span class="anon-block">W.</span>w <span class="anon-block">W.</span>z 29 lipca 2009 r., sygn.. akt <span class="anon-block">(...)</span>oraz Sądu Okręgowego w <span class="anon-block">W.</span> z 27 grudnia 2012 r., sygn.. akt<span class="anon-block">(...)</span> (poprzednio – <span class="anon-block">(...)</span>).</p>
<p>Pisma te nie zostały doręczone pozwanemu przez sąd, a przesłane jego pełnomocnikowi przez pełnomocnika powódki.</p>
<p>Pozwany – <span class="anon-block">J. G.</span> wniósł o oddalenie powództwa podnosząc, że czynność prawna polegająca na przeniesieniu przez dłużnika na rzecz wierzyciela hipotecznego (za jakiego się uważał) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w zamian za zwolnienie z długu stanowiła w istocie spłatę długu wobec niego. Zaś w razie wielości wierzycieli dłużnik ma co do zasady prawo wyboru tego z nich, którego chce zaspokoić. Zaprzeczył też, by wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć, jakoby dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.</p>
<p>Wyrokiem z 19 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> uznał za bezskuteczne w stosunku do Spółdzielni czynności prawne w postaci umowy przelewu wierzytelności oraz umowy przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu mieszkalnego nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>, dla którego prowadzona jest KW nr <span class="anon-block"> (...)</span>, w zamian za zwolnienie z długu, zawarte w formie aktu notarialnego Rep. A nr <span class="anon-block"> (...)</span> w dniu 26 stycznia 2011 r. pomiędzy <span class="anon-block">D. G.</span>, <span class="anon-block">J. G.</span> i <span class="anon-block">J. K.</span> – w celu zaspokojenia wierzytelności Spółdzielni wobec <span class="anon-block">J. K.</span> w kwocie 505.844,80 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 26 stycznia 2007 r. do dnia zapłaty, zasądzonej wyrokiem z 29 lipca 2009 r. Sądu Okręgowego <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span>, <span class="anon-block">(...)</span> oraz w kwocie 37.439,66 zł zasądzonej w pkt III wyroku z 27 grudnia 2012 r. Sądu Okręgowego w <span class="anon-block">W.</span>o sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span> i zasądził od pozwanego <span class="anon-block">J. G.</span> na rzecz Spółdzielni kwotę 37.217,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.</p>
<p>Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w <span class="anon-block">W.</span>wyrokiem z 15 stycznia 2016 r. (sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span>) uchylił wyrok z 19 grudnia 2014 r. i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postepowania apelacyjnego.</p>
<p>W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd Apelacyjny stwierdził, że sąd I instancji orzekł ponad żądanie, bowiem w piśmie z 26 lutego 2014 r. powódka wystąpiła z nowym żądaniem obok dotychczasowego. Pismo to zostało zaś doręczone przez pełnomocnika powódki bezpośrednio pełnomocnikowi pozwanego, z naruszeniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 132;art. 132 § 1)">art. 132 § 1 k.p.c.</a> Ponadto sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy błędnie przyjmując, że domniemanie przewidziane w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 3)">art. 527 § 3 k.c.</a> zwalnia go od obowiązku badania przesłanki wiedzy lub możliwości uzyskania tej wiedzy przez osobę trzecią dokonującą czynności z dłużnikiem, o tym, że jego działania podejmowane są ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Sąd I instancji nie dokonał również ustaleń w zakresie pokrzywdzenia wierzycieli na skutek zaskarżonej czynności prawnej. Przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sąd Apelacyjny zobowiązał sąd I instancji do ustalenia stanu świadomości i wiedzy pozwanego w odniesieniu do działania dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli oraz wyjaśnienia zaistnienia samego pokrzywdzenia, na skutek zakwestionowanej przez powódkę czynności prawnej.</p>
<p>W toku dalszego procesu sąd I instancji doręczył pozwanemu odpis pisma powódki z 26 lutego 2014 r. rozszerzającego powództwo.</p>
<p>Następnie, w wykonaniu zarządzenia przewodniczącego z 25 stycznia 2017 r., pismem z 9 lutego 2017 r. Spółdzielnia sprecyzowała swoje żądanie, wnosząc o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niej umowy przelewu wierzytelności oraz przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do spornego lokalu mieszkalnego w zamian za zwolnienie z długu, zawartych w formie aktu notarialnego Rep.<span class="anon-block">(...)</span>nr <span class="anon-block"> (...)</span> z dnia 26 stycznia 2011 r., tj. uznanie za bezskuteczną:</p>
<p>1.
czynności polegającej na nieodpłatnym przeniesieniu przez <span class="anon-block">D. G.</span> na <span class="anon-block">J. G.</span> wierzytelności wraz z hipoteką na spółdzielczym własnościowym prawie do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> - w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 531;art. 531 § 2)">art. 531 § 2 k.c.</a>;</p>
<p>2.
czynności pomiędzy <span class="anon-block">J. G.</span>, a <span class="anon-block">J. K.</span>, polegającej na przeniesieniu własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>, w zamian za zwolnienie z długu - w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a>;</p>
<p>w celu zaspokojenia wierzytelności powódki wynikających:</p>
<p>1.
z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego <span class="anon-block">W.</span>w <span class="anon-block">W.</span> z 29 lipca 2009 r., <span class="anon-block">(...)</span>, w kwocie 505.844,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 26 stycznia 2007 r. do dnia zapłaty;</p>
<p>2.
z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w <span class="anon-block">W.</span> z 27 grudnia 2012 r. w sprawie <span class="anon-block">(...)</span> w kwocie 37.439,66 zł;</p>
<p>3.
z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> z 17 kwietnia 2015 r. wydanego w sprawie o sygn. <span class="anon-block">(...)</span>w kwocie 367.532,51 zł, zasądzonej tytułem obowiązku naprawienia szkody.</p>
<p>Pozwany - <span class="anon-block">J. G.</span> wniósł o oddalenie powództwa w całości, jako nieudowodnionego i zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu w kwocie 41371,80 zł stosownie do przedstawionego spisu kosztów.</p>
<p>W uzasadnieniu swojego stanowiska stwierdził, że:</p>
<p>- brak jest możliwości zaskarżenia skargą pauliańską czynności prawnej dokonanej pomiędzy osobą trzecią, a czwartą, jeżeli przedmiotem czynności nie jest rozporządzenie korzyścią uzyskaną od dłużnika, a jedynie wierzytelnością w stosunku do niego. Umowa przeniesienia wierzytelności w żaden sposób nie zmieniła sytuacji prawnej powódki.</p>
<p>- umowa przeniesienia prawa do lokalu w zamian za zwolnienie z długu nie doprowadziła do pokrzywdzenia powódki, gdyż pozwany korzystał z pierwszeństwa zaspokojenia przez dłużnika, będąc wierzycielem z tytułu wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie, przy czym kwestia skuteczności ustanowienia hipoteki została przesądzona w sprawie<span class="anon-block">(...)</span> Sądu Okręgowego<span class="anon-block">w.</span> w <span class="anon-block">W.</span>.</p>
<p>- niezależnie od powyższego – pozwany nie działał w złej wierze, ani ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli i nie był osobą bliską dla dłużnika.</p>
<p>Wyrokiem z 14 marca 2019 r. Sąd Okręgowy <span class="anon-block">W.</span>w <span class="anon-block">W.</span> oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanego 41.371,80 zł kosztów procesu.</p>
<p>Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy poprzedził następującymi ustaleniami:</p>
<p>
<span class="anon-block">J. K.</span> przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> wraz z prawem do dwóch miejsc parkingowych i piwnicy, dla którego Sąd Rejonowy dla <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> prowadzi KW nr <span class="anon-block"> (...)</span>.</p>
<p>W roku 2002 <span class="anon-block">J. K.</span> miał problemy z uzyskaniem pożyczki. Od znajomych uzyskał informację, że może mu jej udzielić <span class="anon-block">D. G.</span>. Obaj znali się od lat, jednak nie była to bliska relacja. W młodości wspólnie pracowali w <span class="anon-block"> (...) Spółdzielni Pracy (...)</span>. Następnie ich drogi życiowe się rozeszły, a kontakt między nimi urwał.</p>
<p>
<span class="anon-block">J. K.</span> poinformował <span class="anon-block">D. G.</span>, że ma znaczne wierzytelności względem Spółdzielni, które zamierza wyegzekwować na drodze sądowej. W dniu 29 października 2002 r. <span class="anon-block">D. G.</span> udzielił <span class="anon-block">J. K.</span> pożyczki pieniężnej w kwocie 300.000,00 zł. Wysokość odsetek ustalono na równowartość ½ odsetek ustawowych, a termin spłaty pożyczki na 31 grudnia 2007 r. Następnie, 28 października 2002 r. zawarty został aneks do powyższej umowy, w którym termin spłaty pożyczki przesunięto na 31 grudnia 2009 r.</p>
<p>Na podstawie umowy z 10 lipca 2007 r. <span class="anon-block">J. K.</span> darował swojemu synowi - <span class="anon-block">A. K.</span> spółdzielcze własnościowe prawo do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>, opisane w KW nr <span class="anon-block"> (...)</span>. Wyrokiem z 13 sierpnia 2008 r. wydanym w sprawie<span class="anon-block">(...)</span> Sąd Okręgowy <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span>uznał powyższą umowę za bezskuteczną w stosunku do powodowej Spółdzielni. Ostrzeżenie o uznaniu tej umowy za bezskuteczną zostało wpisane do księgi wieczystej prowadzonej dla spornego lokalu. W dziale III <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span> wpisane było również ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, wszczętym na podstawie wniosku Spółdzielni oraz tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Okręgowego <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> z 29 grudnia 2009 r. (<span class="anon-block">(...)</span>).</p>
<p>W dniu 3 marca 2010 r. <span class="anon-block">J. K.</span> złożył synowi oświadczenie o odwołaniu darowizny z 10 lipca 2007 r. W konsekwencji <span class="anon-block">A. K.</span> w dniu 20 kwietnia 2010 r. zawarł z ojcem umowę zwrotnego przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.</p>
<p>W dniu 16 września 2010 r. <span class="anon-block">D. G.</span> i <span class="anon-block">J. K.</span> zawarli porozumienie, w którym termin spłaty pożyczki udzielonej w dniu 29 października 2002 r. ustalili na 31 grudnia 2011 r., a <span class="anon-block">J. K.</span> zobowiązał się do ustanowienia na rzecz <span class="anon-block">D. G.</span> hipoteki kaucyjnej do kwoty 600.000,00 zł, na prawie do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>, opisanym w KW nr <span class="anon-block"> (...)</span>, w celu zabezpieczenia spłaty w całości kwoty pożyczki wraz z odsetkami. W dniu 21 września 2010 r. <span class="anon-block">J. K.</span> ustanowił umówioną hipotekę.</p>
<p>
<span class="anon-block">J. K.</span> był również właścicielem nieruchomości położonej w <span class="anon-block">K.</span>, dla której Sąd Rejonowy w<span class="anon-block">G.</span>prowadzi <span class="anon-block">księgę wieczystą nr (...)</span>. Jej własność przeniósł w dniu 23 czerwca 2006 r., tytułem darowizny, na swoją córkę - <span class="anon-block">M. G.</span>. Następnie jednak złożył oświadczenie o odwołaniu tej darowizny, z uwagi na rażącą niewdzięczność obdarowanej. W konsekwencji, umową z 17 marca 2010 r. <span class="anon-block">M. G.</span> przeniosła z powrotem na <span class="anon-block">J. K.</span> własność tej nieruchomości</p>
<p>W dniu 26 marca 2010 r. <span class="anon-block">J. K.</span> sprzedał nieruchomość położoną w <span class="anon-block">K.</span> <span class="anon-block">G. N. (1)</span> i <span class="anon-block">G. N. (2)</span>. Wyrokiem z 15 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span>uznał powyższa umowę za bezskuteczną w stosunku do Spółdzielni. Powyższe orzeczenie na skutek apelacji zmienione zostało przez sąd II instancji jedynie w zakresie precyzującym kwotę wierzytelności chronionej tym orzeczeniem.</p>
<p>Prawomocnym wyrokiem z 29 lipca 2009 r. <span class="anon-block">(...)</span> Sąd Okręgowy <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> zasądził od <span class="anon-block">J. K.</span> na rzecz Spółdzielni 180.000,00 zł z ustawowymi odsetkami do dnia wniesienia pozwu- w kwocie 325.844,80 zł - oraz odsetkami ustawowymi od kwoty 505.844,80 zł od dnia 26 stycznia 2007 r. do dnia zapłaty, a także kwotę 23.400,00 zł tytułem kosztów procesu.</p>
<p>
<span class="anon-block">D. G.</span> chciał uzyskać od <span class="anon-block">J. K.</span> zwrot udzielonej pożyczki, z uwagi na przedłużający się okres jej spłaty, a równocześnie zapewnić swojemu 25-letniemu synowi - <span class="anon-block">J. G.</span> mieszkanie w <span class="anon-block">W.</span>, w związku z podjętą przez niego pracą. <span class="anon-block">J. G.</span> nie pozostawał w bliskich kontaktach biznesowych, ani osobistych z <span class="anon-block">J. K.</span>, nie miał informacji na temat jego sytuacji finansowej, poza wynikającymi z treści przedstawionych mu dokumentów.</p>
<p>W dniu 26 stycznia 2011 r. <span class="anon-block">D. G.</span> darował synowi - <span class="anon-block">J. G.</span> wierzytelność przysługującą mu względem <span class="anon-block">J. K.</span> z tytułu umowy pożyczki z 28 października 2002 r. Wartość darowizny strony umowy określiły na 600.000,00 zł. W umowie znajduje się też oświadczenie <span class="anon-block">D. G.</span> oraz <span class="anon-block">J. K.</span>, że zadłużenie <span class="anon-block">J. K.</span> z tytułu umowy pożyczki, na dzień 26 stycznia 2011 r., wynosi 600.000,00 zł, wierzytelność ta jest bezsporna, nieprzedawniona, nie obciążona prawem osoby trzeciej, nie objęta zakazem zbywania i wolna od wszelkich wad prawnych. <span class="anon-block">D. G.</span> oświadczył, że nie posiada względem <span class="anon-block">J. K.</span> zobowiązań, które mogłyby być przedmiotem wzajemnych potrąceń. <span class="anon-block">J. K.</span> oświadczył ponadto, iż nie zachodzą z jego strony żadne okoliczności wywołujące skutki względem osoby trzeciej, w szczególności nie toczy się przeciwko niemu żadne inne postępowanie sądowe o zasądzenie oraz nie jest on dłużnikiem osoby trzeciej na podstawie innego prawomocnego orzeczeniu sądu.</p>
<p>Na podstawie umowy z 26 stycznia 2011 r. <span class="anon-block">J. K.</span> przeniósł spółdzielcze własnościowe prawo do spornego lokalu na rzecz <span class="anon-block">J. G.</span> w zamian za zwolnienie go z długu wynikającego z umowy pożyczki z 28 października 2002 r. Wartość spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu określona została przez strony umowy na 600.000,00 zł. Termin wydania przedmiotu umowy ustalono na 30 marca 2011 r.</p>
<p>Z uwagi na przeniesienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu na rzecz <span class="anon-block">J. G.</span>, będącego równocześnie wierzycielem rzeczowym, Sąd Rejonowy dla <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> dokonał wykreślenia w KW nr <span class="anon-block"> (...)</span> hipoteki umownej kaucyjnej do kwoty 600.000,00 zł, ustanowionej pierwotnie na rzecz <span class="anon-block">D. G.</span>.</p>
<p>W chwili zawierania powyższej umowy <span class="anon-block">J. G.</span> miał wiedzę o zadłużeniu <span class="anon-block">J. K.</span> względem Spółdzielni na łączną kwotę około 8.000,00 zł.</p>
<p>Prawomocnym wyrokiem z 27 grudnia 2012 r. wydanym w sprawie <span class="anon-block">(...)</span>Sąd Okręgowy w <span class="anon-block">W.</span> w pkt III zasądził od <span class="anon-block">J. K.</span> na rzecz Spółdzielni 37.439,66 zł.</p>
<p>Na podstawie orzeczenia z 27 grudnia 2012 r. w sprawie<span class="anon-block">(...)</span> oraz orzeczenia z 29 lipca 2009 r. wydanego w sprawie <span class="anon-block">(...)</span>, Spółdzielnia wszczęła przeciwko <span class="anon-block">J. K.</span> postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika przy Sądzie Rejonowym dla <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> pod sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span>.</p>
<p>Wyrokiem z 15 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w <span class="anon-block">W.</span> w sprawie prowadzonej pod sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span> oddalił powództwo Spółdzielni przeciwko <span class="anon-block">D. G.</span> o nakazanie pozwanemu znoszenia egzekucji ze spółdzielczego własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>, na skutek uznania za bezskuteczną w stosunku do Spółdzielni czynności prawnej ustanowienia przez dłużnika <span class="anon-block">J. K.</span>, na należącym do niego spółdzielczym własnościowym prawie do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> na rzecz <span class="anon-block">D. G.</span>, hipoteki umownej kaucyjnej w wysokości 600.000,00 zł, aktem notarialnym z dnia 21 września 2010 r. – w celu zaspokojenia wierzytelności powódki wynikającej z wyroku wydanego w sprawie <span class="anon-block">(...)</span> oraz z tytułu niezasadnego wyegzekwowania przez <span class="anon-block">J. K.</span> od powódki kwoty 1.337.148,30 zł wraz z odsetkami.</p>
<p>W dniu 25 lipca 2011 r. <span class="anon-block">J. G.</span> zawarł z <span class="anon-block"> (...) Bank S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> umowę kredytu nr <span class="anon-block">(...)</span>na kwotę 256.069,14 zł. Jako zabezpieczenie zobowiązań wynikających z tej umowy ustanowił na rzecz <span class="anon-block"> (...) Bank S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> hipotekę na spółdzielczym własnościowym prawie do nieruchomości nr <span class="anon-block">(...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> do kwoty 393.959,94 zł.</p>
<p>Wartość spółdzielczego własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> wynosiła:</p>
<p>1.
na dzień 28 października 2002 r. – 228.707,00 zł</p>
<p>2.
na dzień 26 stycznia 2010 r. – 605.525,00 zł</p>
<p>3.
na dzień 26 stycznia 2011 r. – 604.745,00 zł</p>
<p>4.
na dzień 23 października 2018 r. – 606.355,00 zł</p>
<p>Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o wszystkie przedłożone przez strony dokumenty, zarówno prywatne, jak i urzędowe. Sąd oparł się również na zeznaniach wszystkich przesłuchiwanych w sprawie świadków oraz samego pozwanego, którym dał wiarę w całości. Twierdzenia tych osób były bowiem ze sobą spójne, wzajemnie się uzupełniały i wyczerpująco opisywały, nie tylko sam sposób sporządzenia umowy pożyczki, ale również zdarzenia poprzedzające jej zawarcie, jak i okoliczności po tym fakcie. W ocenie Sądu Okręgowego świadkowie zeznawali obszernie i wyczerpująco i nie ma podstaw do podważenia wiarygodności ich twierdzeń.</p>
<p>Ustalając stan faktyczny Sąd Okręgowy oparł się również na opiniach biegłego z zakresu wyceny nieruchomości uznając je za stanowcze, jednoznaczne, poprzedzone analizą przeznaczenia nieruchomości w planie miejscowym oraz charakterystyki rynku lokalnego.</p>
<p>W ocenie Sądu Okręgowego powództwo <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> nie zasługuje na uwzględnienie.</p>
<p>Sąd Okręgowy stwierdził, że w sprawie niniejszej nie jest sporne istnienie niewyegzekwowanych wierzytelności Spółdzielni względem <span class="anon-block">J. K.</span>, opisanych przez stronę powodową w piśmie ostatecznie precyzującym żądanie pozwu. Powódka domaga się zaś uznania za bezskuteczną wobec niej dwóch czynności prawnych dokonanych na mocy umowy z 26 stycznia 2011 r.:</p>
<p>- nieodpłatnego przeniesienia przez <span class="anon-block">D. G.</span> na <span class="anon-block">J. G.</span> wierzytelności wobec <span class="anon-block">J. K.</span> wynikającej z umowy pożyczki zawartej w 2002 r., wraz z hipoteką ustanowioną na spółdzielczym własnościowym prawie do <span class="anon-block">lokalu (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>. Materialnoprawną podstawę tego żądania stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 531;art. 531 § 2)">art. 531 § 2 k.c.</a>;</p>
<p>- przeniesienia przez <span class="anon-block">J. K.</span> na <span class="anon-block">J. G.</span> spółdzielczego własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> w zamian za zwolnienie z długu będącego przedmiotem pierwszej zaskarżonej czynności. Do uwzględnienia tego powództwa powinny zostać spełnione przesłanki z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a>
</p>
<p>Sąd Okręgowy zważył ponadto, że Spółdzielnia w toku procesu podnosiła również zarzuty uzasadniające stwierdzenie nieważności umowy pożyczki z 2002 r., powołując się na jej pozorność, a w konsekwencji również nieważność nieodpłatnego przeniesienia tej wierzytelności. W ocenie Sądu Okręgowego zarzuty tego rodzaju nie zostały jednak poparte materiałem zgromadzonym w sprawie. Okoliczność zawarcia umowy pożyczki pomiędzy <span class="anon-block">D. G.</span>, a <span class="anon-block">J. K.</span> została potwierdzona oświadczeniami stron złożonymi w formie aktu notarialnego z 26 stycznia 2011 r. Na fakt zawarcia takiej umowy wskazywała – niekwestionowana przez powódkę – okoliczność, że <span class="anon-block">D. G.</span> dysponował znacznym majątkiem, pozwalającym mu na swobodne udzielenie pożyczek w tej wysokości. Wątpliwości Sądu Okręgowego nie budził również fakt, iż strony powyższej umowy nie były w stanie przedstawić pierwotnej umowy pożyczki, pomimo twierdzeń o zawarciu jej w formie pisemnej. Umowa ta doszła bowiem do skutku prawie 10 lat przed wytoczeniem powództwa w niniejszej sprawie, a upływ czasu w pełni tłumaczy podnoszony przez pozwanego fakt zagubienia dokumentu umowy. Nadto, treść umowy została potwierdzona oświadczeniem o ustanowieniu hipoteki, a następnie wynikająca z niej wierzytelność została zaspokojona przez przeniesienie na wierzyciela spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Co więcej, Sąd Okręgowy stwierdził, że jest związany wynikiem sprawy o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej polegającej na ustanowieniu hipoteki – jako zabezpieczenia tej pożyczki – w której sąd rozstrzygający tamten spór nie dopatrzył się przesłanek do podważenia czynności prawnej z 2002 r. (wyrok z 15 czerwca w sprawie <span class="anon-block">(...)</span>). W konsekwencji wątpliwości nie mogła też budzić ważność umowy darowizny wierzytelności wynikającej z tej umowy, zawartej pomiędzy <span class="anon-block">D. G.</span>, a jego synem <span class="anon-block">J. G.</span>.</p>
<p>Sąd Okręgowy stwierdził ponadto, że również ustalenie pozorności spornej umowy pożyczki prowadziłoby do oddalenia powództwa, albowiem za bezskuteczną można uznać wyłącznie tylko umowę ważnie zawartą.</p>
<p>Sąd Okręgowy nie znalazł również uznania dla stanowiska strony pozwanej, że przeniesienie własnościowego prawa do lokalu miało na celu zaspokojenie wierzytelności, która z uwagi na zabezpieczenie jej hipoteką korzystała z pierwszeństwa przed wierzytelnością powodowej Spółdzielni. W świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 79;art. 79 ust. 1)">art. 79 ust 1</a> u.k.w.h. i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 245(1))">art. 245<sup>
<!-- -->1</sup> k.c.</a> skuteczność przeniesienia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką jest uzależniona od przeniesienia hipoteki. Z kolei przeniesienie hipoteki wymaga wpisu w księdze wieczystej. W konsekwencji, przejście wierzytelności hipotecznej na nabywcę następuje dopiero z chwilą wpisu do księgi wieczystej, który ma w tym wypadku charakter konstytutywny (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2004 r., V CK 505/03). Zatem do przeniesienia spornej wierzytelności, zabezpieczonej hipoteką, według stanu prawnego na dzień zawarcia umowy, tj. 26 stycznia 2011 r., niezbędne było przeniesienie hipoteki. W orzecznictwie wskazuje się natomiast na to, że brak oświadczenia o jednoczesnym przeniesieniu nie powoduje jej nieważności. Zatem brak przeniesienia wierzytelności na <span class="anon-block">J. G.</span> winien być rozpatrywany w tej sprawie, w ocenie Sądu Okręgowego, z perspektywy ewentualnej nieważności, a nie spełnienia przesłanek z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a>
</p>
<p>Sąd Okręgowy stwierdził też, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 156)">art. 156 k.c.</a> ma odpowiednie zastosowanie do przeniesienia własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 245;art. 245 § 1)">art. 245 § 1 k.c.</a>). W braku więc istnienia po stronie <span class="anon-block">J. G.</span> wierzytelności w stosunku do <span class="anon-block">J. K.</span>, taka czynność prawna była nieważna, nieprowadząca do przeniesienia na niego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. A jak już zostało to wyżej wskazane, uznać za bezskuteczną można wyłącznie umowę ważnie zawartą.</p>
<p>Za pozbawione znaczenia w tej sprawie Sąd Okręgowy uznał to, że <span class="anon-block">J. G.</span> złożył oświadczenie o zrzeczeniu się hipoteki, skoro nie był ujawniony w księdze wieczystej, jako wierzyciel hipoteczny. Jego oświadczenie z punktu widzenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 246;art. 246 § 2)">art. 246 § 2 k.c.</a> nie może być ocenione jako wywołujące skutki prawne. Mając zaś na uwadze treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 95)">art. 95</a> u.k.w.h. i brak upływu przewidzianego tam terminu 10 lat, według stanu na chwilę zamknięcia rozprawy, nie może być mowy o wygaśnięciu hipoteki z mocy tego przepisu.</p>
<p>Jednocześnie, wyraźny cel umów z 26 stycznia 2011 r. wskazany w treści aktu notarialnego wyklucza przyjęcie, że strony miały na celu odnowienie zobowiązania wynikającego z pożyczki. Strony wyraźnie oświadczyły, że zamiarem <span class="anon-block">D. G.</span> i <span class="anon-block">J. G.</span> jest przeniesienie wierzytelności, zaś zamiarem <span class="anon-block">J. K.</span> jest zaspokojenie długu i zwolnienie się z zobowiązania. Celem stron nie było więc powstanie nowego zobowiązania (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 506)">art. 506 k.c.</a>), lecz wykonanie dotychczasowego przez spełnienie innego świadczenia za zgodą wierzyciela (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 453)">art. 453 k.c.</a>). Sąd Okręgowy nie kwestionuje przy tym przytoczonego i przeważającego stanowiska, że skarga pauliańska może mieć zastosowanie również do czynność prawnej, w której zastosowano konstrukcję z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 453)">art. 453 k.c.</a>
</p>
<p>Dokonując zaś oceny przesłanek bezskuteczności czynności polegającej na bezpłatnym przeniesieniu wierzytelności z <span class="anon-block">D. G.</span> na <span class="anon-block">J. G.</span> Sąd Okręgowy stwierdził, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 531;art. 531 § 2)">art. 531 § 2 k.c.</a> nie może być rozpatrywany w oderwaniu od <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a> Zastosowanie pierwszego z tych przepisów wymaga bowiem spełnienia przesłanek zawartych w tym drugim. Dla uznania bezskuteczności przejścia korzyści na osobę czwartą niezbędne jest ustalenie, czy osoba czwarta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną. Z powyższego wynika, że wymogiem pozostaje ustalenie, czy na skutek dokonanych czynności prawnych doszło do pokrzywdzenia wierzyciela. A zdaniem Sądu Okręgowego powódka nie wykazała zajścia tej przesłanki. W myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 2)">art. 527 § 2 k.c.</a> czynność prawna jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Zgodnie ustaloną linią orzeczniczą stan pokrzywdzenia wierzyciela należy badać zarówno na moment dokonania zaskarżonej czynności, jak i moment zamknięcia rozprawy. W sprawie niniejszej zaś w przypadku uwzględnienia powództwa i uznania umowy – w części dotyczącej przeniesienia wierzytelności z pożyczki – za bezskuteczną, doszłoby do przywrócenia stanu, w którym <span class="anon-block">D. G.</span> przysługiwałaby wierzytelność względem <span class="anon-block">J. K.</span>, wynikająca z zawartej umowy pożyczki. Na podstawie powyższej umowy <span class="anon-block">J. K.</span> zobowiązany byłby więc do zapłaty nie tylko kwoty 300.000,00 zł, ale również odsetek od tej kwoty, ustalonych przez strony na równowartość ½ odsetek ustawowych, liczonych do dnia 29 października 2002 r. W przypadku skapitalizowania tych odsetek, kwota należna <span class="anon-block">D. G.</span> przekraczałaby wartość przedmiotowego lokalu, oszacowaną na dzień 23 października 2018 r. na 606.355,00 zł. Co więcej, wierzytelność ta byłaby zabezpieczona hipoteką ustanowioną na przedmiotowej nieruchomości do wysokości 600.000,00 zł. <span class="anon-block">D. G.</span> jako wierzyciel rzeczowy mógłby więc zaspokoić się z przedmiotowego własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu w pierwszej kolejności, przed wierzycielem w osobie powodowej Spółdzielni. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że przedmiotowa nieruchomość obciążona została hipoteką do kwoty 393.959,94 zł na rzecz <span class="anon-block"> (...) Bank S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span>, która to wierzytelność zostałaby również zaspokojona przed roszczeniem przysługującym powódce. W świetle wszystkich tych argumentów należy - zdaniem Sądu Okręgowego - przyjąć, że strona powodowa nie udowodniła przesłanki pokrzywdzenia jej na skutek dokonania przelewu wierzytelności na mocy umowy z 26 stycznia 2011 r. Bez znaczenia pozostawał więc fakt, iż umowa ta zawarta została pod tytułem darmym, co zwalniało powódkę z obowiązku dowodzenia świadomości działania osoby czwartej o okolicznościach uzasadniających uznanie pierwotnej czynności dłużnika za bezskuteczną.</p>
<p>Sąd Okręgowy nie podzielił też stanowiska strony powodowej, że wartość spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w chwili zawarcia kwestionowanych czynności prawnych, tj. 26 stycznia 2011 r. (604.745,00 zł), zaskarżenia czynności, tj. 7 kwietnia 2011 r. (604.684,00 zł – wg stanu na 25 lipca 2011 r.), czy też w chwili zamknięcia rozprawy, przekraczała wartość zabezpieczenia. Zwrócić bowiem należy uwagę, że uwzględnienie powództwa umożliwiłoby powódce wszczęcie egzekucji z przedmiotowego prawa, a przed przysługującą jej wierzytelnością egzekwowane by były - nie tylko wierzytelność przysługująca <span class="anon-block">D. G.</span>, lecz również koszty egzekucyjne (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 1025;art. 1025 § 1;art. 1025 § 1 pkt. 1)">art. 1025 § 1 punkt 1 k.p.c.</a>), w tym opłata egzekucyjna za przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, która wynosi 10 % wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednakże nie wyższej niż 50.000,00 zł (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 27;art. 27 ust. 1)">art. 27 ust. 1</a> w związku z art. 24 i 25 ustawy z 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych). Zwrócić również należy uwagę, że cena wywołania podczas pierwszej licytacji wynosi ¾ wartości sumy oszacowania (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 965)">art. 965 k.p.c.</a>), zaś podczas drugiej licytacji wynosi 2/3 wartości sumy oszacowania (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 983)">art. 983 k.p.c.</a>). W przypadku nie dojścia pierwszej licytacji przedmiotowego własnościowego prawa do lokalu do skutku <span class="anon-block">D. G.</span> jako wierzyciel rzeczowy mógłby przejąć to prawo za ¾ sumy oszacowania (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 982;art. 982 § 1)">art. 982 § 1 k.p.c.</a>), a po niedojściu drugiej licytacji za 2/3 sumy oszacowania (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 984;art. 984 § 1)">art. 984 § 1 k.p.c.</a>).</p>
<p>Wysokość odsetek umownych (obliczonych jako połowa odsetek ustawowych) naliczonych za okres od 28 października 2002 r. do 26 stycznia 2011 r. wyniosłaby 154.067,47 zł, zaś naliczonych od 28 października 2002 r. do dnia zamknięcia rozprawy, tj. 14 marca 2019 r. – 276.175,69 zł. Sumując te kwoty wraz z należnością główną – 300.000,00 zł, wartością opłaty egzekucyjnej oraz wartość hipoteki zabezpieczającej kredyt Sąd Okręgowy stwierdził, że powodowa Spółdzielnia w przypadku złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji nie zostałaby zaspokojona, chyba że cena nabycia po przeprowadzeniu licytacji przekroczyłaby znacznie cenę wywołania oraz przekroczyłaby sumę oszacowania nieruchomości. Zatem, wobec konieczności zaspokojenia w pierwszej kolejności wierzytelności <span class="anon-block">D. G.</span> oraz <span class="anon-block"> (...) Bank S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span>, Spółdzielnia nie miałaby realnych szans zaspokojenia swojej wierzytelności w toku egzekucji, którą mogłaby wszcząć na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w pozwie oraz niniejszego wyroku. Stan ten występował zarówno w chwili zaskarżenia czynności, jak też w chwili wyrokowania.</p>
<p>Sąd Okręgowy stwierdził ponadto, że jedną z kumulatywnie wymaganych przesłanek uwzględnienia powództwa w zakresie drugiej ze spornych umów była wiedza <span class="anon-block">D. G.</span> lub też stan, w którym mógł on przy dochowaniu należytej staranności wiedzę taką uzyskać, iż <span class="anon-block">J. K.</span> zawierając z nim umowę działa w celu pokrzywdzenia wierzyciela – Spółdzielni. Jednak, w niniejszej sprawie nie można przyjąć działania domniemania ustanowionego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 3)">art. 527 § 3 k.c.</a> Ze względu na funkcję tego przepisu relację „bliskości" między dłużnikiem, a osobą trzecią należy odnosić do takich stosunków faktycznych między tymi podmiotami, które umożliwiają osobie trzeciej uzyskanie wiedzy o sytuacji majątkowej dłużnika i okolicznościach jego działania. W niniejszej sprawie zaś, w ocenie Sądu Okręgowego, powódka nie wykazała, by pozwanego lub jego ojca łączyły z dłużnikiem stosunki faktyczne, które uzasadniałyby przyjęcie istnienia „stosunku bliskości”. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do przyjęcia, by <span class="anon-block">J. G.</span> lub <span class="anon-block">D. G.</span> znali na tyle dobrze <span class="anon-block">J. K.</span>, że mieli wgląd w jego sytuację majątkową. Okoliczności przeciwnych strona powodowa nie udowodniła. Stan pozostawania <span class="anon-block">J. K.</span> i <span class="anon-block">D. G.</span> w ewentualnych bliskich stosunkach, tj. podczas wspólnej pracy, nie obejmował, ani okresu zawarcia umowy pożyczki, ani daty ustanowienia hipoteki, ani też daty przeniesienia przedmiotowego własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu.</p>
<p>Wobec braku podstaw do zastosowania domniemania zawartego w powołanym przepisie, na powódce spoczywał ciężar wykazania, że pozwany zawierając umowę przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu wiedział, bądź mógł przy zachowaniu należytej staranności dowiedzieć się, o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. W niniejszej sprawie powódka nie udowodniła jednak istnienia zdarzeń, które powinny wzbudzić u pozwanego lub u jego ojca podejrzenie odnośnie sytuacji majątkowej <span class="anon-block">J. K.</span>. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału, w tym w szczególności z opinii biegłego, świadczenia będące przedmiotem potrącenia posiadały charakter ekwiwalentny. Czynności towarzyszące zawarciu umowy nie pozwalają na przyjęcie, że pozwany mógł przy zachowaniu należytej staranności dowiedzieć się o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Jak też stwierdził Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku z 15 stycznia 2016 r. wydanego na kanwie niniejszej sprawy, samo istnienie w księdze wieczystej wpisu o uznaniu za bezskuteczną w stosunku do powódki czynności prawnej obejmującej przedmiotową nieruchomość, nie przesądza, że każdy następny wierzyciel dokonując czynności z dłużnikiem ma świadomość działania przez niego z pokrzywdzeniem wierzycieli. Nawet jeżeli wierzyciel ten skorzystał z możliwości zapoznania się z księgą wieczystą nieruchomości i ma informację o takim wpisie. W sprawie niniejszej <span class="anon-block">J. G.</span> przyznał, że w chwili zawierania podważanej umowy znana mu była treść wpisanego w księdze wieczystej ostrzeżenia o uznaniu za bezskuteczną względem Spółdzielni darowizny z 10 lipca 2007 r. na rzecz <span class="anon-block">A. K.</span>. Jednak, w ocenie Sądu Okręgowego, ta okoliczność nie przesądza o świadomości <span class="anon-block">J. G.</span> na temat działania przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela bowiem chwili zawarcia umowy dysponował on skutecznym tytułem pozwalającym na zaspokojenie jego należności w pierwszej kolejności, przed pozostałymi dłużnikami – w postaci wierzytelności hipotecznej. W konsekwencji, zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził zarzutów powódki na temat posiadania przez <span class="anon-block">J. G.</span> wiedzy o zakresie zadłużenia <span class="anon-block">J. K.</span>. Sąd Okręgowy stwierdził, że wpis w dziale III księgi wieczystej, dotyczący wierzytelności powódki podlegającej ochronie pauliańskiej „nie została oznaczona”. A z zeznań wszystkich przesłuchanych świadków oraz samego pozwanego wynika, że pozwany dysponował informacjami jedynie na temat zadłużenia w kwocie ok. 8 tys. zł, którego wysokość nie była istotna z perspektywy świadczeń objętych umową. Ponadto, w dziale III księgi wieczystej było wpisane ostrzeżenie o toczącej się egzekucji, przy czym egzekucja ta nie dotyczyła wierzytelności, która miała zostać objęta ochroną w niniejszej sprawie, lecz wierzytelności objętej wyrokiem wydanym w sprawie <span class="anon-block">(...)</span>. Stan wiedzy lub też powinność jej uzyskania należy zaś w pierwszej kolejności badać na podstawie wpisów w powszechnie dostępnych rejestrach, w tym w szczególności księdze wieczystej. Wpisy w księdze wieczystej nie dawały jednak podstaw do ustalenia, że <span class="anon-block">J. K.</span> jest osobą niewypłacalną, zaś przeniesienie własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu prowadziłoby do pokrzywdzenia powodowej Spółdzielni.</p>
<p>Ostatecznie więc, wobec nie spełnienia przesłanek wynikających z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a> w postaci pokrzywdzenia wierzyciela i świadomego działania dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela lub takiego stanu <span class="anon-block">D. G.</span>, który przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o świadomym działaniu <span class="anon-block">J. K.</span> o pokrzywdzeniu wierzyciela, Sąd Okręgowy oddalił powództwo oraz rozstrzygnął o kosztach procesu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i 3 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 99)">art. 99 k.p.c.</a>
</p>
<p>W apelacji od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, powódka – <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> zarzuciła Sądowi Okręgowemu:</p>
<p>1. naruszenie prawa materialnego w postaci:</p>
<p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 107)">art. 107</a> u.k.w.h. w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 79;art. 79 ust. 1)">art. 79 ust 1</a> u.k.w.h. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2011 r., w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1;art. 58 § 2)">art. 58 § 1 i 2 k.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 60)">art. 60 k.c.</a> przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że czynność prawna przeniesienia na <span class="anon-block">J. G.</span> wierzytelności <span class="anon-block">D. G.</span> wobec <span class="anon-block">J. K.</span>, bez hipoteki kaucyjnej, objęta aktem notarialnym Rep <span class="anon-block">(...)</span>z dnia 26 stycznia 2011r., jest nieważna, co skutkowało uznaniem, wbrew literalnej treści art. 107 u.k.w.h., że <span class="anon-block">J. G.</span> nie stał się wierzycielem <span class="anon-block">J. K.</span> i z tego względu czynność prawna polegająca na przeniesieniu przez <span class="anon-block">J. K.</span> własności spółdzielczego własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> na <span class="anon-block">J. G.</span> była nieważna i w konsekwencji nie może być przedmiotem skargi paulińskiej;</p>
<p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 509)">art. 509 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 453)">art. 453 k.c.</a> przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym i dowolnym przyjęciu przez sąd I instancji, że celem trójstronnej umowy przelewu wierzytelności oraz umowy przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> nie było dokonanie cesji wierzytelności przez <span class="anon-block">D. G.</span> na rzecz <span class="anon-block">J. G.</span> i zwolnienie się przez <span class="anon-block">J. K.</span> z długu względem <span class="anon-block">J. G.</span>, tylko wykonanie dotychczasowego zobowiązania wobec <span class="anon-block">D. G.</span> poprzez spełnienie innego świadczenia za zgodą wierzyciela <span class="anon-block">D. G.</span> na rzecz osoby trzeciej - <span class="anon-block">J. G.</span> na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 453)">art. 453 k.c.</a>, w sytuacji gdy z literalnej treści aktu notarialnego Rep<span class="anon-block">(...)</span> z 26 stycznia 2011r., wynika, że celem umowy było przeniesienie przez <span class="anon-block">D. G.</span> na rzecz <span class="anon-block">J. G.</span> samej wierzytelności, a następnie przeniesienie przez <span class="anon-block">J. K.</span> spółdzielczego własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> na <span class="anon-block">J. G.</span> w zamian za zwolnienie go z długu względem <span class="anon-block">J. G.</span>;</p>
<p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1;art. 527 § 2)">art. 527 § 1 i 2 k.c.</a> w zw. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 107)">art. 107</a> u.k.w.h. i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 245(1))">art. 245<sup>
<!-- -->1 </sup>k.c.</a> przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że powódka nie została pokrzywdzona przez czynność przeniesienia spornego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w zamian za zwolnienie z długu, gdyż zdaniem sądu w chwili przeniesienia przedmiotowego prawa wierzycielem był <span class="anon-block">D. G.</span>, który korzystał z prawa pierwszeństwa zaspokojenia swoich wierzytelności zabezpieczonych hipoteką kaucyjną przed wierzytelnościami Spółdzielni, w sytuacji gdy w chwili przeniesienia spółdzielczego własnościowego prawa do spornego lokalu <span class="anon-block">D. G.</span> nie był już wierzycielem <span class="anon-block">J. K.</span>, a był nim <span class="anon-block">J. G.</span>, na podstawie umowy przelewu wierzytelności bez zabezpieczenia hipotecznego, który (z tego powodu) nie korzystał z prawa pierwszeństwa przed wierzytelnościami powódki;</p>
<p>- <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1;art. 527 § 2)">art. 527 § 1 i 2 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 531;art. 531 § 2)">art. 531 § 2 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uznania czynności prawnej za bezskuteczną, tj. przesłanka pokrzywdzenia wierzyciela oraz wiedzy pozwanego na temat świadomego działania dłużnika ( <span class="anon-block">J. K.</span>) z pokrzywdzeniem wierzyciela i nie zbadaniu, czy zachodziła przesłanka możliwości dowiedzenia się przez pozwanego, przy zachowaniu należytej staranności, o świadomym działaniu <span class="anon-block">J. K.</span> z pokrzywdzeniem wierzyciela.</p>
<p>2. naruszenie prawa procesowego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>, przez błędne przyjęcie, że w przypadku wszczęcia przez powódkę egzekucji komorniczej ze spornego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820300210" title="Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze - Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210 ()">prawa spółdzielczego</a> nie zostałaby ona zaspokojona ze względu na konieczność zaspokojenia w pierwszej kolejności wierzytelności przysługujących <span class="anon-block">D. G.</span>, jako wierzycielowi hipotecznemu oraz <span class="anon-block"> (...) BANK S.A.</span>;</p>
<p>3. nierozpoznanie istoty sprawy.</p>
<p>Z uwagi na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:</p>
<dl>
<dt>-</dt>
<dd>
<p>zmianę zaskarżonego wyroku i uznanie za bezskuteczną w stosunku do powódki czynności przeniesienia przez <span class="anon-block">J. K.</span> spółdzielczego własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu mieszkalnego nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> na <span class="anon-block">J. G.</span> w zamian za zwolnienie z długu, dokonanej w formie aktu notarialnego Rep <span class="anon-block">(...)</span>, zawartego dnia 26 stycznia 2011r., pomiędzy <span class="anon-block">J. G.</span> i <span class="anon-block">J. K.</span>, w celu zaspokojenia:</p>
<p>1)
wierzytelności powódki z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego<span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> z 29 lipca 2009 r. sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span>, w kwocie 505.844,80 zł z odsetkami ustawowymi od 26 stycznia 2007 r. do dnia zapłaty ( które do 13 lutego 2017 r. wynoszą 575.706,82 zł);</p>
<p>2)
wierzytelności powódki w kwocie 37.439,66 zł, z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w <span class="anon-block">W.</span> z 27 grudnia 2012 r., w sprawie sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span> (pierwotna sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span>;</p>
<p>3)
wierzytelności powódki w kwocie 367.532,51 zł z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> z 17 kwietnia 2015 r., sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span>, zasądzonej tytułem obowiązku naprawienia szkody.</p>
</dd>
</dl>
<p>Skarżąca wniosła też o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów procesu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji i pozostawienie mu do rozstrzygnięcia co do kosztów procesu za I i II instancję.</p>
<p>W uzasadnieniu apelacji skarżąca stwierdziła, że skoro zaskarżony wyrok zapadł na skutek błędnego ustalenia, że nie doszło do przeniesienia na <span class="anon-block">J. G.</span> wierzytelności <span class="anon-block">D. G.</span> wobec <span class="anon-block">J. K.</span>, a zatem sporna umowa winna być rozpatrywana na gruncie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 453)">art. 453 k.c.</a>, to oddalając powództwo wobec tak rozumianej umowy Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty tej sprawy. Przedmiotem skargi pauliańskiej była bowiem umowa z 26 stycznia 2011 r. przeniesienia na <span class="anon-block">J. G.</span> wierzytelności <span class="anon-block">D. G.</span> wobec <span class="anon-block">J. K.</span>, bez hipoteki kaucyjnej, ważna i skuteczna w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 79;art. 79 ust. 1;art. 107;art. 107 zd. 1)">art. 79 ust 1 i art. 107 zd. 1</a> u.k.w.h. w brzmieniu aktualnym w dacie jej zawarcia, w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 509)">art. 509 k.c.</a>, a także czynność prawna dłużnika – <span class="anon-block">J. K.</span> dokonana z jednym z wierzycieli – <span class="anon-block">J. G.</span>, mocą której dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnił – za zgodą wierzyciela - inne świadczenie w postaci przeniesienia na niego spółdzielczego prawa do lokalu. Zaskarżone orzeczenie nie odnosi się zatem do tego, co było przedmiotem tej sprawy.</p>
<p>Zdaniem skarżącej Sąd Okręgowy nie zbadał również w tej sprawie przesłanek skargi pauliańskiej określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1;art. 527 § 2)">art. 527 § 1 i 2 k.c.</a>
</p>
<p>Skarżąca podkreśliła też, że wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, skutkiem uwzględnienia skargi pauliańskiej nie jest nieważność czynności prawnej, a jej bezskuteczność względem wierzyciela wnoszącego skargę. Zatem uwzględnienie powództwa nie prowadziłoby do przywrócenia stanu, w którym wierzycielem <span class="anon-block">J. K.</span> z tytułu umowy pożyczki stałby się ponownie <span class="anon-block">D. G.</span>. W wyniku zawarcia ważnej umowy przelewu wierzytelności, bez hipoteki kaucyjnej, <span class="anon-block">D.</span> <span class="anon-block">G.</span> nie przysługuje już żadna wierzytelność względem <span class="anon-block">J. K.</span>, natomiast <span class="anon-block">J. G.</span> jest jedynie jego wierzycielem osobistym, nie korzystającym z prawa pierwszeństwa względem wierzytelności powódki. Nadto, wartość hipoteki ustanowionej na rzecz<span class="anon-block">(...)</span> Bank jest niższa od wartości obciążonego nią spornego prawa, a co więcej, na skutek spłaty zabezpieczonego kredytu, w roku 2018 do zwrotu pozostawała jedynie suma 143.901,65 zł. Ponadto, czynność ustanowienia tej hipoteki została zaskarżona przez powódkę w innej sprawie, która jest w toku. Zatem brak podstaw do przyjęcia, że powódka nie została pokrzywdzona sporną czynnością prawną. Pozwany natomiast znał treść wpisów w działach III i IV <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span>, z których wynikało, że <span class="anon-block">J. K.</span> jest dłużnikiem pozwanej; jest niewypłacalny lub co najmniej zwiększył swoją niewypłacalność oraz które umożliwiały pozwanemu ustalenie rzeczywistego zadłużenia dłużnika względem pozwanej z tytułu wyroku wydanego w sprawie <span class="anon-block">(...)</span>. Wiedział zatem o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela – powódki, a co najmniej, przy zachowaniu należytej staranności mógł się o tym dowiedzieć. W tej kwestii skarżąca powołała się także na domniemania wynikające z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. i § 10 ust 3 rozp. wyk. do tej ustawy i stwierdził, że już samo zapoznanie się z treścią księgi wieczystej pozwala na przyjęcie, że pozwany wiedział o działaniu dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela, a co najmniej mógł przy dołożeniu należytej staranności dowiedzieć się o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, co jest wystarczające dla uznania za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli, w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1)">art. 527 § 1 k.c.</a>
</p>
<p>Zgodnie też z art. 2 u.k.w.h. księgi wieczyste są jawne i nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono wzmiankę.</p>
<p>Pozwany – <span class="anon-block">J. G.</span> wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powódki kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.</p>
<p>W uzasadnieniu stwierdził, że nie dochodzi do pokrzywdzenia wierzyciela, jeśli kwestionowana czynność doprowadziła do usunięcia z majątku dłużnika takich składników majątkowych, z których wierzyciel w żadnej części nie mógłby uzyskać zaspokojenia. A taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Co więcej, wpis w księdze wieczystej dotyczący uznania uprzedniej czynności prawnej wierzyciela za bezskuteczną względem powódki, nie precyzował jej wierzytelności. Pozwany uzyskał zaś od dłużnika zapewnienie, w treści aktu notarialnego, że nie jest on dłużnikiem powódki z tytułów innych, niż opisane w § 3 ust 2 lit. b i c umowy i już spłacone. Powódka nie udowodniła też, by pozwany wiedział lub przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, że <span class="anon-block">J. K.</span> działał ze świadomością pokrzywdzenia Spółdzielni, ani też, że pozwany pozostawał w bliskich stosunkach z dłużnikiem. Natomiast przelew wierzytelności między pozwanym, a jego ojcem nie może być uznany za rozporządzenie korzyścią uzyskaną od dłużnika, skoro nie doprowadził do przeniesienia hipoteki.</p>
<p>Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</p>
<p>Apelacja powódki okazała się uzasadniona jedynie w części i jedynie część zarzutów zasługuje na uwzględnienie.</p>
<p>Przede wszystkim nie są zasadne zarzuty naruszenia prawa procesowego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> Sąd Apelacyjny zważył, że przepis daje wyraz obowiązującej w procesie cywilnym zasadzie swobodnej oceny dowodów. Jej założenia sprowadzają się do przyjęcia, że ocena dowodów zgromadzonych w sprawie pod względem ich wiarygodności i mocy stanowi element dyskrecjonalnej władzy sądu. Jest jego podstawowym zadaniem, wyrażającym istotę sądzenia, a więc rozstrzygania kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego, przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1996 r., II CRN 173/95, LEX nr 1635264). Przy czym swoboda nie oznacza tu dowolności. W wyroku z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98 (OSNAPiUS 2000, nr 17, poz. 655), Sąd Najwyższy stwierdził, że normy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego.</p>
<p>Aby więc skutecznie zarzucić sądowi błędną ocenę dowodów i w konsekwencji dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, należy wskazać na takie słabości w zaprezentowanej ocenie zgromadzonych dowodów, które dyskwalifikują ją z uwagi na naruszenie zasad logicznego rozumowania; oparcie się na dowodach przeprowadzonych z naruszeniem zasady wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, bez uwzględnienia wymagań dotyczących źródeł dowodzenia oraz uchybienie zasadzie bezpośredniości, a także uchybienie wymaganej od sędziego znajomości przepisów, doktryny i orzecznictwa oraz zaniechanie uwzględnienia aktualnych informacji dotyczących różnych faktów życia społecznego, wymogów ogólnej kultury prawnej, jak również znajomości systemu pozaprawnych reguł i ocen społecznych, do których odsyłają przepisy obowiązującego prawa.</p>
<p>W świetle powyższych założeń zarzut zawarty w apelacji nie może być uznany za trafny. Skarżąca kwestionuje bowiem zaprezentowany przez Sąd Okręgowy wywód prawny, dotyczący ewentualnych skutków wszczęcia przez nią egzekucji ze spornego prawa do lokalu, ze względu na obciążenie go dwiema hipotekami. Ta sfera działalność sądu zalicza się zaś do stosowania prawa materialnego, a nie oceny wiarygodności i mocy zebranych dowodów.</p>
<p>W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy nie dopuścił się też nierozpoznania istoty tej sprawy. Zarzut taki byłby bowiem uzasadniony, gdyby sąd nie poddał żądań powódki ocenie w świetle przepisów prawa materialnego regulujących instytucję skargi pauliańskiej, co w tej sprawie nie miało miejsca.</p>
<p>Ostatecznie więc, wobec bezzasadności zarzutów naruszenia prawa procesowego Sąd Apelacyjny przyjął za podstawę orzekania w tej sprawie ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy z tym jedynie uzupełnieniem, że podstawa prawna wykreślenia hipoteki zabezpieczającej sporną umowę pożyczki nie została wskazana, a podstawą oddalenia skargi pauliańskiej w sprawie <span class="anon-block">(...)</span> (z powództwa Spółdzielni przeciwko <span class="anon-block">D. G.</span> o uznanie za bezskuteczną w stosunku do Spółdzielni czynności prawnej ustanowienia przez <span class="anon-block">J. K.</span>, na należącym do niego spółdzielczym własnościowym prawie do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> na rzecz <span class="anon-block">D. G.</span>, hipoteki umownej kaucyjnej w wysokości 600.000,00 zł) było ustalenie, że już w dacie wniesienia powództwa sporna hipoteka była wykreślona, a więc nie istniała (znane Sądowi Apelacyjnemu z urzędu uzasadnienie wyroku tego Sądu z 15 stycznia 2013 r., sygn.. akt <span class="anon-block">(...)</span>.</p>
<p>Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia prawa materialnego Sąd Apelacyjny w pierwszym rzędzie zważył, że zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo o ustalenie bezskuteczności wobec powódki dwóch czynności prawnych, których stroną był pozwany:</p>
<p>1.
czynności polegającej na nieodpłatnym przeniesieniu przez <span class="anon-block">D. G.</span> na <span class="anon-block">J. G.</span> wierzytelności wraz z hipoteką na spółdzielczym własnościowym prawie do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> - w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 531;art. 531 § 2)">art. 531 § 2 k.c.</a>
</p>
<p>2.
czynności pomiędzy <span class="anon-block">J. G.</span>, a <span class="anon-block">J. K.</span>, polegającej na przeniesieniu własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> w zamian za zwolnienie z długu - w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a>
</p>
<p>Oddalając powództwo w zakresie pierwszej z nich Sąd Okręgowy stwierdził, że dokonana nią umowa jest nieważna wobec przeniesienia na pozwanego wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie, bez równoczesnego przeniesienia hipoteki, co miało naruszać <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 79;art. 79 ust. 1)">art. 79 ust 1</a> u.k.w.h. i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 245(1))">art. 245<sup>
<!-- -->1</sup> k.c.</a> Przy czym nie jest już w tej sprawie sporne, że wbrew pierwotnemu przeświadczeniu skarżącej, kwestionowana umowa nie obejmowała przeniesienia na pozwanego hipoteki kaucyjnej zabezpieczającej wierzytelność jego ojca względem dłużnika (co wynika z samej treści umowy). Jak jednak trafnie zarzuciła skarżąca, skoro przedmiotem skargi pauliańskiej w tej części była umowa zawarta w dniu 26 stycznia 2011 r., to przeniesienie na <span class="anon-block">J. G.</span> wierzytelności <span class="anon-block">D. G.</span> wobec <span class="anon-block">J. K.</span>, bez przeniesienia zabezpieczającej ją hipoteki kaucyjnej, było ważne i skuteczne w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 79;art. 79 ust. 1;art. 107;art. 107 zd. 1)">art. 79 ust 1 i art. 107 zd. 1</a> u.k.w.h. w brzmieniu aktualnym w dacie jej zawarcia, w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 509)">art. 509 k.c.</a>
</p>
<p>Pomimo jednak trafności zarzutów naruszenia przez Sąd Okręgowy prawa materialnego w tym zakresie, zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Zgodnie bowiem z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 532)">art. 532 k.c.</a> celem skargi pauliańskiej jest umożliwienie wierzycielowi zaspokojenia się ze składnika majątkowego, który wskutek czynności zdziałanej z jego pokrzywdzeniem wyszedł z majątku dłużnika. Pozwanym w sprawie wywołanej taką skargą winna być więc osoba trzecia, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową. Jednak przedmiotem skutecznej skargi pauliańskiej może być jedynie czynność prawna dłużnika (dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli), w wyniku której wyzbył się on składnika swojego majątku. Tymczasem sporna umowa przeniesienia na <span class="anon-block">J. G.</span> wierzytelności <span class="anon-block">D. G.</span> wobec <span class="anon-block">J. K.</span> nie może być uznana za czynność prawną dłużnika w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 327;art. 327 § 1)">art. 327 § 1 k.c.</a>, ani też (jak chce powódka) za rozporządzenie przez osobę trzecią korzyścią uzyskaną na skutek takiej czynności. U podstaw powstania spornej wierzytelności znajduje się wprawdzie umowa pożyczki z 29 października 2002 r., jednak niezależnie od tego, że na obecnym etapie procesu skarżąca nie kwestionuje oceny Sądu Okręgowego dotyczącej braku podstaw faktycznych i prawnych do zakwestionowania ważności tej ostatniej umowy, podkreślenia wymaga, że nie została ona objęta skargą wniesioną w tej sprawie. To jakie czynności prawne objęte są skargą pauliańską powódki zostało bowiem ostatecznie sprecyzowane w piśmie z 26 lutego 2014 r. Należy też podkreślić, że umowa pożyczki nie może być zakwalifikowana jako czynność prawna pożyczkobiorcy, w wyniku której pożyczkodawca uzyskał korzyść majątkową. Sama skarżąca podkreśla też w apelacji, że sporna umowa nie obejmowała przeniesienia na pozwanego zabezpieczającej pożyczkę hipoteki kaucyjnej. Elementem stanu faktycznego tej sprawy jest też ustalenie, że powództwo Spółdzielni przeciwko <span class="anon-block">D. G.</span> o uznanie za bezskuteczną w stosunku do powódki czynności prawnej ustanowienia przez dłużnika spornej hipoteki na należącym do niego spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> z 15 czerwca 2012 r. (<span class="anon-block">(...)</span>– <span class="anon-block">(...)</span> Sądu Apelacyjnego w <span class="anon-block">W.</span>). Z uzasadnienia powyższego wyroku wynika zaś, że nie było podstaw do uwzględnienia skargi pauliańskiej wobec wykreślenia objętej nią hipoteki jeszcze przed wytoczeniem powództwa.</p>
<p>Ostatecznie zatem, choć z przyczyn innych, niż wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Sąd Okręgowy zasadnie oddalił powództwo dotyczące spornej umowy przeniesienia wierzytelności. Umowa ta nie spełnia bowiem warunków określonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1)">art. 527 § 1 k.c.</a>, krzywdzącej wierzyciela, czynności prawnej dłużnika, w wyniku której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, a tym bardziej – wskazanej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 531;art. 531 § 2)">art. 531 § 2 k.c.</a> umowy rozporządzającej przez osobę trzecią uzyskaną od dłużnika korzyścią majątkową.</p>
<p>W pozostałej części apelacja zasługiwała na uwzględnienie.</p>
<p>Oddalając powództwo w zakresie skargi wierzycielki, wywiedzionej na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527)">art. 527 k.c.</a>, a dotyczącej czynności pomiędzy pozwanym - <span class="anon-block">J. G.</span>, a dłużnikiem - <span class="anon-block">J. K.</span>, polegającej na przeniesieniu własnościowego prawa do <span class="anon-block">lokalu nr (...)</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> w zamian za zwolnienie z długu, Sąd Okręgowy stwierdził, że w braku istnienia po stronie pozwanego wierzytelności w stosunku do <span class="anon-block">J. K.</span> taka czynność prawna była nieważna, co wyklucza uznanie jej za bezskuteczną wobec wierzycielki.</p>
<p>W ocenie Sądu Apelacyjnego powyższe stanowisko nie znajduje usprawiedliwienia w stanie tej sprawy. Jak bowiem trafnie podnosi skarżąca, w stanie prawnym obowiązującym w dacie obu spornych czynności prawnych przeniesienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką kaucyjną, bez przeniesienia hipoteki, było ważne i dopuszczalne, co wyklucza ustalenie, że pozwany nie dysponował wierzytelnością przeniesioną na niego przez <span class="anon-block">D. G.</span>. Podniesiony w apelacji powódki zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 107)">art. 107</a> u.k.w.h. w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 79;art. 79 ust. 1)">art. 79 ust 1</a> u.k.w.h. w brzmieniu aktualnym w dacie spornej czynności, w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1;art. 58 § 2)">art. 58 § 1 i 2 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 60)">art. 60 k.c.</a> jest więc uzasadniony.</p>
<p>Należy przy tym stwierdzić, że skoro pozwany był w chwili zawarcia spornej umowy wierzycielem <span class="anon-block">J. K.</span> (wobec przeniesienia na niego wierzytelności z tytułu pożyczki), czynność prawna polegająca na przeniesieniu na niego przez dłużnika spornego prawa do lokalu w zamian za zwolnienie z długu była ważna i skuteczna w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 453)">art. 453 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 509)">art. 509 k.c.</a>
</p>
<p>Sąd Apelacyjny zważył równocześnie, że czynność ta wypełnia zastrzeżone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1)">art. 527 § 1 k.c.</a> warunki czynności prawnej dłużnika, wskutek której osoba trzecia w stosunku do powódki – inny wierzyciel – uzyskała korzyść majątkową. Przy czym, jak podnosił w tej sprawie pozwany, co do zasady dłużnik ma obowiązek spełnienia świadczenia na rzecz każdego ze swoich wierzycieli i nie jest związany ich żądaniami dotyczącymi kolejności zaspokojenia. Jednak w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że jeśli dłużnik umówione świadczenie spełnia za zgodą wierzyciela poprzez inne świadczenie (datio in solutum), w sytuacji zaskarżenia tej czynności skargą pauliańską należy ocenić przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej dłużnika, czy czynność taka została dokonana z pokrzywdzeniem innych wierzycieli. Należy bowiem wyłączyć możliwość swobodnego wyboru przez dłużnika wierzyciela, którego zaspokoi w sytuacji, w której jest to czynność naruszająca wynikającą z ustawy lub umowy kolejność zaspokajania wierzycieli. Ponieważ dłużnik nie może dowolnie dokonać uprzywilejowania niektórych spośród jego wierzycieli kosztem pozostałych (patrz np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2018 r., I CSK 393/17).</p>
<p>Rozstrzygając w tym przedmiocie Sąd Okręgowy stwierdził, że skarga nie mogła odnieść skutku, skoro w razie jej uwzględnienia, przed wierzytelnością powódki egzekwowane byłyby obie wierzytelności zabezpieczone hipotekami.</p>
<p>W ocenie Sądu Apelacyjnego ocena ta nie jest jednak usprawiedliwiona. Jak bowiem wyżej ustalono, zawierając sporną umowę pozwany był wierzycielem dłużnika z tytułu umowy pożyczki (wobec przeniesienia na niego takiej wierzytelności), jednak jego wierzytelność nie korzystała z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnością powódki, skoro – jak wyżej ustalono - nie była zabezpieczona hipoteką (która nie została na niego przeniesiona). Zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1;art. 527 § 2)">art. 527 § 1 i 2 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 107)">art. 107</a> u.k.w.h. i z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 245(1))">art. 245<sup>
<!-- -->1</sup> k.c.</a> jest więc uzasadniony.</p>
<p>Odnosząc się natomiast do kwestii pierwszeństwa egzekucji wierzytelności względem pozwanego zabezpieczonej hipoteką na rzecz banku Sąd Apelacyjny zważył, że zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 532)">art. 532 k.c.</a> wierzyciel, względem którego czynność prawna dłużnika została uznana za bezskuteczną, może dochodzić zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły - z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej. A choć jest przedmiotem sporu w orzecznictwie i doktrynie to, czy pierwszeństwo wierzyciela uprawnionego na skutek uwzględnienia skargi ma charakter bezwzględny w stosunku do każdej wierzytelności względem osoby trzeciej, należy stwierdzić, że nawet przy najmniej korzystnej dla niego wykładni tego przepisu uznaje się, że w razie konkurencji wierzyciela pauliańskiego z wierzycielami osoby trzeciej w toku prowadzonej egzekucji z majątku osoby trzeciej zachodzi potrzeba sporządzenia planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, a wówczas – w sytuacji gdy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 532)">art. 532 k.c.</a> nie określa kategorii, w jakiej powinna być zaspokojona należność wierzyciela pauliańskiego – zastosowanie znajdzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 1025)">art. 1025 k.p.c.</a>, który plasuje należności korzystające z tzw. ustawowego prawa pierwszeństwa w kategorii piątej, na równi z należnościami zabezpieczonymi rzeczowo (H. Pietrzkowski (w:) <em>
<!-- -->Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie egzekucyjne. Komentarz</em>, pod red. T. Erecińskiego, Warszawa 2012, s. 652 i n.; R. Adamus, <em>
<!-- -->Kilka uwag...</em>, s. 800 i n.). Co trafnie podnosiła skarżąca.</p>
<p>W świetle powyższych rozważań, nie jest uzasadniona ocena Sądu Okręgowego dotycząca braku wykazania przez powódkę, że sporna czynność została dokonana przez dłużnika z pokrzywdzeniem jej, jako wierzycielki. Przy czym Sąd Okręgowy ustalił w sposób niesporny, że powódka posiada niewyegzekwowane wierzytelności względem dłużnika, wskazane w piśmie precyzującym żądanie pozwu. Z zeznań świadka <span class="anon-block">D. G.</span> wynika też, że dłużnik opóźniał się ze spełnieniem świadczenia wynikającego z umowy pożyczki. Dłużnik nie ma też majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. A zeznając w sprawie niniejszej przyznał, że mieszka na nieruchomości, która jest własnością jego byłego pełnomocnika i choć poczytuje się za wierzyciela Spółdzielni, przegrał z nią kilka procesów. Jak też ustalił Sąd Okręgowy, zbycie przez niego nieruchomości położonej w <span class="anon-block">K.</span> uznane zostało prawomocnymi wyrokami Sądu Okręgowego <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> (<span class="anon-block">(...)</span>) i Sądu Apelacyjnego w <span class="anon-block">W.</span> (<span class="anon-block">(...)</span> za bezskuteczne w stosunku do Spółdzielni. Zatem wskutek zbycia przez dłużnika spornego prawa do lokalu stał się on niewypłacalny, a co najmniej niewypłacalny w wyższym stopniu. Ocenę tę potwierdza również to, że w toku niniejszej sprawy nie wskazano innych składników majątkowych dłużnika, z których powódka mogłaby uzyskać zaspokojenie.</p>
<p>Jak więc trafnie wywodzi skarżąca, w stanie faktycznym i prawnym tej sprawy nie budzi wątpliwości, że sporna czynność została przez dłużnika dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 2)">art. 527 § 2 k.c.</a> Nie budzi też wątpliwości, że dłużnik działał ze świadomością takiego pokrzywdzenia. Szczególnie, gdy jego wcześniejsza czynność dotycząca spornego prawa do lokalu została uznana przez sąd za bezskuteczną względem powódki.</p>
<p>Jak słusznie stwierdził Sąd Okręgowy, w sprawie niniejszej to na powódce spoczywał ciężar wykazania, że pozwany zawierając sporną umowę wiedział lub przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o tym, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Oddalając powództwo Sąd Okręgowy odwołał się zaś do uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z 15 stycznia 2016 r. Należy jednak podkreślić, że wyrokiem tym sprawa została przekazana sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ze wskazaniem na konieczność ustalenia dopiero stanu świadomości i wiedzy pozwanego w odniesieniu do działań dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli i istnienia samego pokrzywdzenia. Sąd Apelacyjny uznał bowiem za słuszny zarzut błędnego przypisania pozwanemu statusu bliskości z dłużnikiem w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 3)">art. 527 § 3 k.c.</a> Sąd Apelacyjny podkreślił też konieczność odniesienia się przy wyrokowaniu do znaczenia wpisu w księdze wieczystej dotyczącego uznania wcześniejszej czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do powódki oraz kwestii pierwszeństwa pozwanego w prawie zaspokojenia własnej wierzytelności.</p>
<p>W ocenie Sądu Apelacyjnego, wobec bezzasadności twierdzeń pozwanego o służącym mu pierwszeństwie w zaspokojeniu jego wierzytelności, jako zabezpieczonej hipoteką, należy ponownie odnieść się do znaczenia wpisów w księdze wieczystej, opisanych w spornym akcie notarialnym, a przez to znanych pozwanemu.</p>
<p>Przy czym w okolicznościach tej sprawy istotnym pozostaje, że sam pozwany miał w chwili zawarcia umowy świadomość niewypłacalności dłużnika, skoro w roku 2011 nabył od własnego ojca wierzytelność z tytułu umowy pożyczki zawartej w roku 2002 i nadal nie spłaconej. Niewątpliwie też znana mu była motywacja ojca, będącego uczestnikiem spornych umów, a wynikająca z jego zeznań złożonych w tej sprawie (pan <span class="anon-block">K.</span> nie mógł odzyskać pieniędzy i w związku z tym zaproponował spłatę długu przez przeniesienie własności mieszkania). Z wpisów w księdze wieczystej pozwany uzyskał także informacje o toczących się przeciwko dłużnikowi postępowaniach egzekucyjnych, wszczętych na podstawie wniosku Spółdzielni oraz tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Okręgowego <span class="anon-block">W.</span> w <span class="anon-block">W.</span> z 29 grudnia 2009 r. (<span class="anon-block">(...)</span>), a także tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Rejonowego dla <span class="anon-block">W.</span>z dnia 21 stycznia 2008r. (<span class="anon-block">(...)</span>) oraz o tym, że zawarta w roku 2007 umowa darowizny spornego lokalu na rzecz syna dłużnika została wyrokiem z 13 sierpnia 2008 r. wydanym w sprawie <span class="anon-block">(...)</span>przez Sąd Okręgowy <span class="anon-block">W.</span>w <span class="anon-block">W.</span>uznana za bezskuteczną w stosunku do powodowej Spółdzielni. I pomimo zapewnień dłużnika o braku po jego stronie okoliczności wywołujących skutki prawne względem osoby trzeciej, a w szczególności toczących się postępowań sądowych o zapłatę, a także o spłaceniu wcześniejszych zobowiązań, pozwany nie mógł mieć wątpliwości, że <span class="anon-block">J. K.</span> jest dłużnikiem Spółdzielni. Żaden z opisanych wpisów nie został bowiem wykreślony. W tym względzie skarżąca trafnie odwołuje się do art. 3 u.k.w.h.</p>
<p>Jak też stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 października 2005 r., V CK 776/04, przewidziane w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 532)">art. 532 k.c.</a> prawo wierzyciela do dochodzenia zaspokojenia z nieruchomości, może być ujawnione w księdze wieczystej jako roszczenie w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 16;art. 16 ust. 1)">art. 16 ust. 1</a> u.k.w.h. Zgodnie z art. 17 tej ustawy, przez ujawnienie w księdze wieczystej, prawo osobiste lub roszczenie uzyskuje skuteczność względem praw nabytych przez czynność prawną po jego ujawnieniu. Zatem wpis roszczenia w księdze wieczystej wskazujący na to, że <span class="anon-block">J. K.</span> jest dłużnikiem strony powodowej, oraz że dokonał on już w 2007 r. czynności rozporządzającej z jej pokrzywdzeniem, wyklucza dobrą wiarę, zarówno jego, jak i strony pozwanej.</p>
<p>Oceny tej nie zmienia zarzut pozwanego dotyczący braku określenia we wpisie dotyczącym bezskuteczności umowy darowizny wierzytelności Spółdzielni, której udzielono w ten sposób ochrony. Jak bowiem trafnie wywiodła skarżąca, z wpisu tego wynika, że: <span class="anon-block">J. K.</span> jest dłużnikiem Spółdzielni; jest niewypłacalny lub co najmniej zwiększył swoją niewypłacalność; jego wcześniejsze rozporządzenie nieruchomością pokrzywdziło wierzycielkę w sposób uzasadniający uwzględnienie skargi pauliańskiej prawomocnym wyrokiem; jego prawo jest przedmiotem egzekucji w co najmniej dwóch postępowaniach komorniczych. Poprzestanie zatem na oświadczeniu <span class="anon-block">J. K.</span> o braku zobowiązań w stosunku do osób trzecich i o nieistotności wyroku uwzględniającego skargę pauliańską wobec zwrotu przedmiotu darowizny, nie usprawiedliwia przeświadczenia pozwanego, że dochował należytej staranności, o której mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1)">art. 527 § 1 k.c.</a>
</p>
<p>Ostatecznie należy przyznać rację skarżącej, że w okolicznościach tej sprawy nie budzi wątpliwości, że pozwany przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, że <span class="anon-block">J. K.</span> dokonując spornej czynności prawnej działał ze świadomością pokrzywdzenia Spółdzielni, jako wierzyciela. Podniesiony w apelacji zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 527;art. 527 § 1;art. 527 § 2)">art. 527 § 1 i 2 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> jest więc uzasadniony, a żądanie uwzględnienia powództwa w zakresie omawianej czynności prawnej zasługuje na uwzględnienie.</p>
<p>Z tych wszystkich względów, uznając apelację w części za uzasadnioną Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> i rozstrzygnął o kosztach postępowania w każdej z instancji na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i 3 k.p.c.</a> – zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.</p>
</div>